Autor: Kamila Urbańczyk Opublikowano: 24 sierpnia 2018

AKI – farmaceuta na straży funkcji nerek

Artykuł pochodzi z serwisu
Leki są jednym z istotnych narzędzi jakimi posługujemy się w celu poprawy zdrowia pacjentów. By jednak używać tych narzędzi poprawnie niezbędne jest ciągłe monitorowanie osób hospitalizowanych w celu dostosowywania leczenia do ich aktualnego stanu. Niezależnie od profilu oddziału szpitalnego, farmaceuta stoi na straży funkcji nerek.

Definicja i rodzaje AKI

Ostre uszkodzenie nerek (ang. acute kidney injury – AKI) jest stanem nagłego pogorszenia funkcji wydalniczej nerek. Zgodnie z inicjatywą KDIGO 2012 można je zdefiniować jako wzrost stężenia kreatyniny w surowicy o ≥ 0,3 mg/dl (26,5 µmol/l) w ciągu 48 h lub ≥1,5-krotny wzrost w ciągu ostatnich 7 dni, bądź też spadek diurezy poniżej 0,5 ml/kg/h przez 6 do 12 h. W zależności od wartości zmian podanych parametrów wyróżnia się 3 stopnie zaawansowania AKI. Chociaż jest ono potencjalnie odwracalne niejednokrotnie stanowi poważne zagrożenie dla pacjentów, szczególnie tych po zabiegach chirurgicznych i przebywających na oddziałach intensywnej terapii. W ciężkich przypadkach prowadzi do konieczności rozpoczęcia leczenia nerkozastępczego.

Przyczyny AKI można podzielić na trzy główne kategorie:

  • Przednerkowe – związane z upośledzoną perfuzją
  • Nerkowe – związane z uszkodzeniem struktury nerek
  • Zanerkowe – związane z niemożnością odprowadzenia moczu

W większość przypadków AKI dominuje przyczyna przednerkowa. W tym podtypie przywrócenie poprawnego przepływu krwi przez nerki normalizuje ich funkcję. Jednak przedłużające się uszkodzenie o etiologii przednerkowej może prowadzić do uszkodzenia nerkowego. Kiedy dochodzi do martwicy komórek nabłonka cewek nerkowych, powrót do pierwotnej funkcji dokonuje się stopniowo.

Tabela przedstawia wybrane przykłady przyczyn AKI ze szczególnym uwzględnieniem leków:

Przednerkowe Nerkowe Zanerkowe
Hipowolemia:

  • krwawienie
  • biegunka
  • wymioty
  • diuretyki
Choroba dużych naczyń

  • zakrzepica
  • zapalenie naczyń
  • rozwarstwienie aorty
Upośledzenie odpływu moczu:

  • kamica moczowa
  • guzy nowotworowe
  • choroby gruczołu krokowego
Zmniejszenie rzutu serca i hipotensja:

  • niewydolność serca
  • sepsa
  • leki
Zmiany kłębuszkowe:

  • zapalenie kłębuszków nerkowych
Zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej

  • zespół ciasnoty wewnątrzbrzusznej
Hipoperfuzja nerek:

  • niedrożność naczyń nerkowych
  • upośledzenie autoregulacji np. NLPZ, ACEI, ARB
  • wybiórczy skurcz naczyń nerkowych np. cyklosporyna, takrolimus, amfoterycyna B
Zmiany cewkowe

  • Niedokrwienie
  • Rabdomioliza
  • Środki uszkadzające cewki np. radiologiczne środki kontrastowe, cyklosporyna, aminoglikozydy, cisplatyna
  • Krystalizacja wewnątrzcewkowa np. acyklowir, metotreksat, sulfonamidy
Zmiany w miąższu nerek:

  • Śródmiąższowe zapalenie nerek
Inne:

  • Nefropatia po stosowaniu ziół chińskich
  • Nefropatia warfarynowa

 

Rola leków w AKI

Po analizie powyższej tabeli zwraca uwagę fakt, że leki stanowią jedną z istotnych przyczyn występowania AKI. Wśród pacjentów hospitalizowanych do ostrego uszkodzenia nerek może dojść w wyniku działania kilku czynników naraz jak na przykład nakładania się konsekwencji istniejącej już niewydolności serca, dużej utraty krwi i zastosowanej jednocześnie farmakoterapii. Z kolei pacjenci udający się do apteki ogólnodostępnej mają możliwość dokonania zakupu niesteroidowych leków przeciwzapalnych dostępnych bez recepty i przyjmowania ich łącznie z lekami zaleconymi przez lekarza (ACEI, ARB, diuretyki). Dlatego obie grupy mogą odnieść korzyść z udziału farmaceuty w zapobieganiu i leczeniu AKI.

Tak jak w przypadku innych ostrych stanów klinicznych, AKI wymaga tymczasowej drastycznej zmiany dotychczasowego leczenia. W początkowej fazie należy dążyć do usunięcia przyczyny, więc obok wyrównania hipowolemii czy hipotensji, trzeba również pamiętać o odstawieniu wszystkich potencjalnie nefrotoksycznych leków. Następnym krokiem powinno być dostosowanie dawkowania pozostałych substancji leczniczych do stopnia niewydolności nerek, pamiętając jednocześnie o możliwych błędach w ocenie GFR.

Szczególne miejsce w polekowym uszkodzeniu nerek zajmuje kombinacja zwana „triple whammy” czyli połączenie ACEI lub ARB z diuretykiem oraz NLPZ. Chociaż każdy lek z osobna może być ważnym elementem farmakoterapii przynoszącym znaczne korzyści dla poszczególnych pacjentów, ich jednoczasowe stosowanie zwiększa ryzyko AKI nawet o 30 % zgodnie z oszacowaniami The Centre for Clinical Epidemiology of Canada.

Przykład z praktyki klinicznej

Pacjentka:

80-letnia kobieta z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, migotaniem przedsionków. Regularnie monitoruje funkcję nerek w związku z incydentami podwyższonej kreatyniny w poprzednich badaniach. Obecnie po zabiegu embolektomii lewej tętnicy udowej.

Obecny problem:

AKI – nagłe zwiększenie wartości kreatyniny z 1,4 mg/dl do 3,88 mg/dl.

Istotne parametry:

  • RR 87/45, AS 95
  • Hemoglobina 7,2 g/dl
  • Potas 5,9 mmol/l
  • Sód 138 mmol/l

Przyjmowane leki:

  • Metoprolol 50 mg 1-0-1
  • Ramipril 10 mg 1-0-0
  • Gliklazyd 60 mg 1-0-0
  • Metformina 850 mg 1-1-1
  • Furosemid 40 mg 1-1-0
  • Acenokumarol według INR przed przyjęciem -> obecnie enoksaparyna 80 mg 2×1
  • W związku z bólem zlecono ketoprofen 100 mg 2×1 oraz paracetamol 1g 2×1

Prawdopodobne przyczyny AKI:

zabieg, utrata krwi, hipotensja, odwodnienie, stosowane leki

Konieczne zmiany w farmakoterapii podczas AKI:

Oprócz podaży płynów, monitorowania diurezy, bilansu płynów i kontrolowania parametrów konieczne jest:

  • Odstawienie metforminy (ryzyko kwasicy mleczanowej) oraz gliklazydu (tylko w ostrej fazie, możliwy powrót po analizie profilu glikemii)
  • Odstawienie ramiprilu (ACEI, hipotensja)
  • Wstrzymanie stosowania metoprololu do wyrównania RR (nawodnienie oraz wyrównanie ubytku krwi powinno doprowadzić do normalizacji ciśnienia tętniczego)
  • Wstrzymanie furosemidu, podawanie dożylne (powoli!) w przypadku niewystarczającej diurezy po otrzymaniu kolejnych porcji płynów
  • Zmniejszenie dawki enoksaparyny do 80 mg 1×1 (dopuszczalna dawka 1 mg/kg raz dziennie)
  • Odstawienie ketoprofenu (NLPZ) i preferowanie stosowania paracetamolu oraz tramadolu w razie dolegliwości bólowych

Bibliografia:

  1. Calvert, S. and Shaw, A. (2012) ‘Perioperative acute kidney injury’, Perioperative Medicine, 1(6), pp. 1–11.
  2. Lines, S. (2008) ‘Acute Kidney Injury’, Clinical Medicine, 9(3), pp. 273–277.
  3. Myśliwiec, M. and Drabczyk, R. (2015) ‘Ostre uszkodzenie nerek’, in Interna Szczeklika, pp. 820–826.
  4. Onuigbo, M. A. and Agbasi, N. (2014) ‘“Quadruple whammy”- A preventable newly described syndrome of post-operative AKI in CKD II and CKD III patients on combination “triple whammy” medications: A Mayo Clinic Health System, Eau Claire, Wisconsin experience’, Nigerian Journal of Clinical Practice, 17(5), pp. 649–654.
  5. Overview of the management of acute kidney injury in adults (2017) Okusa, MD Rosner, MH Palevsky, PM Forman, JP. Dostęp: www.uptodate.com (15.08.2018).
  6. Prieto-García, L., Pericacho, M., Sancho-Martínez, S. M., Sánchez, Á., Martínez-Salgado, C., López-Novoa, J. M. and López-Hernández, F. J. (2016) ‘Mechanisms of triple whammy acute kidney injury’, Pharmacology and Therapeutics. Elsevier Inc., 167, pp. 132–145.

Artykuł AKI – farmaceuta na straży funkcji nerek pochodzi z serwisu aptekaszpitalna.pl

Przejdź do dyskusji w serwisie

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz