Autor: Aleksandra Szewerniak Opublikowano: 24 września 2018

Aminoglikozydy – monitorowanie bezpieczeństwa terapii

Artykuł pochodzi z serwisu
Terapia monitorowana (TDM - ang. Therapeutic Drug Monitoring) zapewnienia skuteczniejsze działanie leku przy równoczesnym zwiększeniu bezpieczeństwa jego stosowania. Monitorowanie terapii wskazane jest dla leków charakteryzujących się wąskim indeksem terapeutycznym, wysoką toksycznością, dla leków stosowanych w długotrwałej terapii oraz o znacznych osobniczych różnicach w farmakokinetyce.

Do takiej grupy leków należą aminoglikozydy. Terapia z ich zastosowaniem wymaga szczególnej uwagi ze względu na duże ryzyko uszkodzenia słuchu oraz wystąpienia zaburzeń czynności nerek i wątroby. Znaczna toksyczność tych leków sprawia, że powinny być one wykorzystywane tylko w ciężkich zakażeniach. Zdarza się jednak, że niektóre z nich (np. neomycyna), z nieuzasadnionych przyczyn, są przepisywane w łagodnych zakażeniach skóry, czy zapaleniach spojówek. Bardzo ważna jest zatem świadomość lekarzy i farmaceutów o ryzyku związanym z ich stosowaniem i potrzebie monitorowania terapii aminoglikozydami.

Terapia z zastosowaniem aminoglikozydów

Antybiotyki aminoglikozydowe wykazują działanie bakteriobójcze poprzez hamowanie syntezy białek bakteryjnych i uszkadzanie struktury błony cytoplazmatycznej. Większość z tych leków wykazuje się szerokim zakresem działania i wysoką skutecznością kliniczną w zwalczaniu poważnych zakażeń takich jak posocznica, zakażenie dróg moczowych, oddechowych, przewodu pokarmowego, zapalenie otrzewnej, bakteryjne zapalenie wsierdzia, ciężkie zakażenia skóry, kości i tkanek miękkich. Aminoglikozydy znajdują zastosowanie także w leczeniu metycylinoopornych szczepów Staphylococcus aureus.

Leczenie empiryczne aminoglikozydami zaleca się tylko w ograniczonym zakresie – od jednej do trzech dawek w ciągu 48 godzin w zależności od czynności nerek. Monitorowanie terapii tymi antybiotykami nie jest obowiązkowe, jeśli leki podawane są tylko w ciągu 48 godzin. Skuteczność działania aminoglikozydów zależy od szczytowego stężenia leku w początkowej fazie leczenia w miejscu działania, a nie od utrzymywania się stężenia powyżej minimalnego hamującego przez dłuższy czas. Lepiej jest zatem podać jednorazowo większa dawkę leku niż podawać przez wiele dni niewielkie dawki. Błędy związane z podawaniem nieco wyższej dawki wydają się być mniej szkodliwe, niż podawanie dawki zbyt niskiej. Odwrotnie wygląda sytuacja np. z penicylinami.

“Leczenie empiryczne aminoglikozydami zaleca się tylko w ograniczonym zakresie – od jednej do trzech dawek w ciągu 48 godzin w zależności od czynności nerek”

W terapii trwającej więcej, niż 2-3 dni, dobranie optymalnej dawki dla pacjenta mogą ułatwić programy komputerowe. Po wprowadzeniu danych, takich jak: reżim dawkowania początkowego, datę i godzinę rozpoczęcia wlewu, oraz datę i godzinę pobrania próbek krwi do pomiaru stężenia leku w surowicy krwi, program oblicza optymalną dawkę podtrzymującą i przedział czasowy. Programy wyświetlają także szacunkowe wartości maksymalne i minimalne w surowicy w stanie stacjonarnym

Działania niepożądane terapii

Antybiotyki aminoglikozydowe odznaczają się wysoką skutecznością kliniczną, jednak wszystkie wywierają działania niepożądane. Działanie toksyczne, podobnie jak ich aktywność, zależą od przyjmowanej dawki, częstości podawania i długości terapii. Do najczęściej występujących działań niepożądanych należą ból i podrażnienie w miejscu podania, okołoustna parestezja, zaburzenia hematologiczne oraz odchylenia w wynikach badań czynności wątroby, nadwrażliwość i uczulenie, eozynofilia. Aminoglikozydy mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych (hipomagnezemia, hipokalcemia, hipokaliemia), stąd potrzeba przeprowadzania regularnych badań krwi u chorych. Istnieje także ryzyko wystąpienia zaburzeń ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, np. bloku nerwowo- mięśniowego. Do bloku nerwowego najczęściej dochodzi w następstwie szybkiej iniekcji dożylnej i w wyniku płukania otrzewnej roztworem zawierającym dużą dawkę leku.

Wszystkie antybiotyki aminoglikozydowe wywierają silniejsze lub słabsze działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne. W związku z wysoką toksycznością aminoglikozydów i niskim indeksem terapeutycznym konieczne jest monitorowanie czynność nerek i wątroby a także stężenie leku w surowicy w trakcie terapii, jeśli trwa ona dłużej, niż 72 godziny. Ważnym elementem prewencji jest również monitorowanie funkcji słuchowych pacjentów, zarówno przed jak i w trakcie leczenia.

“Wszystkie antybiotyki aminoglikozydowe wywierają silniejsze lub słabsze działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne”

Monitorowanie stężenia leku w surowicy

Ze względu na znaczne różnice objętości dystrybucji, funkcji nerek i stanu klinicznego pacjentów, w celu zapewnienia optymalnego stężenia leku w surowicy i uniknięcia działania toksycznego, u chorych leczonych aminoglikozydami według tradycyjnego schematu dawkowania, wskazane jest monitorowanie stężenia antybiotyku w surowicy. Podczas leczenia aminoglikozydami należy monitorować stężenie antybiotyku 24 godziny po rozpoczęciu leczenia, w stanie stacjonarnym (po około czterech okresach półtrwania) i co 2 do 3 dni. Stężenie minimalne mierzy się bezpośrednio przed kolejnym podaniem leku. Maksymalne stężenie aminoglikozydu należy określać w próbce pobranej 1/2 godziny po zakończeniu 30-minutowego wlewu dożylnego lub godzinę po wstrzyknięciu domięśniowym. Ponadto, u pacjentów ze zmienioną objętością dystrybucji lub klirensem kreatyniny, częstotliwość monitorowania powinna być odpowiednio zindywidualizowana.

Nefrotoksyczność

W przypadku leczenia antybiotykami aminoglikozydowymi należy uwzględnić czynniki, które zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek. Wiele badań doświadczalnych i klinicznych wskazuje, że dawkowanie antybiotyków aminoglikozydowych jeden raz na dobę jest tak samo skuteczne terapeutycznie jak dawkowanie konwencjonalne, a co więcej – niesie mniejsze ryzyko działań toksycznych. Jeśli terapia lekiem z tej grupy trwa dłużej niż 72 godziny, należy kontrolować stężenie kreatyniny i BUN (azot mocznikowy we krwi) na początku terapii, następnie co najmniej dwa razy w tygodniu a nawet codziennie, jeśli czynność nerek jest niestabilna lub jednocześnie stosuje się inne leki nefrotoksyczne. Szczególną uwagę należy zachować przy podawaniu aminoglikozydów z furosemidem i kwasem etakrynowym, amfoterycyną, wankomycyną, cefalotyną, cis-platyną, NLPZ-ami, radiologicznymi środkami kontrastującymi, metoksyfluranem i enfluranem.

Ważnym elementem kontroli funkcjonowania nerek jest również obserwacja ilości i częstotliwości wydalanego moczu przez pacjenta. Nefrotoksyczność w przypadku stosowania aminoglikozydów zwykle jest przejściowa, odwracalna i najczęściej występuje u chorych z istniejącym uszkodzeniem nerek.

Ototoksyczność

Szacuje się, że problem ototoksyczności, jako powikłania po stosowaniu aminoglikozydów dotyczy od 2,4% do 13,9% wszystkich pacjentów leczonych tymi lekami. Z innych statystyk wynika, że niewielkie zaburzenia w percepcji dźwięków dotykają aż 63% osób leczonych antybiotykami z tej grupy. Najbardziej narażeni na uszkodzenia słuchu są chorzy w podeszłym wieku, noworodki i dzieci do 3 roku życia oraz pacjenci z niewydolnością nerek i wątroby. Dodatkowo ryzyko wystąpienia ototoksyczności zwiększają wcześniejsze uszkodzenia słuchu, odwodnienie, hipertermia i posocznica. Uszkodzenie ślimaka objawia się szumami usznymi oraz obustronną symetryczną utratą słuchu, a wywołują je takie leki, jak kanamycyna, amikacyna, neomycyna. Uszkodzenie narządu przedsionkowego spowodować może gentamycyna, streptomycyna i neomycyna, co objawia się zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami, ataksją, oczopląsem i zaburzeniami równowagi. Skutki działania ototoksycznego (zarówno uszkodzenie narządu przedsionkowego, jak i ślimaka) są w większości nieodwracalne. Wykonywanie nieinwazyjnych kontroli słuchu należy wykonać zarówno przed rozpoczęciem terapii, jak i w trakcie, w celu wczesnego wykrycia uszkodzenia słuchu, zwłaszcza u osób zwiększonego ryzyka.

Podsumowanie

Aminoglikozydy są skutecznymi antybiotykami, które charakteryzują się wysoką toksycznością. Pomimo wprowadzenia na rynek farmaceutyczny nowych, mało toksycznych związków bakteriobójczych, aminoglikozydy nadal stanowią poważny oręż w walce z ciężkimi zakażeniami. Wykształcenie odpowiedniego systemu monitorowania terapii, a także właściwa wiedza lekarzy i farmaceutów dotycząca dawkowania, możliwych interakcji oraz czynników ryzyka związanych ze stosowaniem aminoglikozydów, pozwala istotnie zmniejszyć częstość występowania groźnych efektów niepożądanych a także zoptymalizować skuteczność leczenia i umożliwić szersze zastosowanie tych leków.

Bibliografia

  1. http://www.rxkinetics.com/amino.html
  2. http://www.phmd.pl/api/files/view/2195.pdf
  3. http://fpn.sum.edu.pl/archiwum/publikacje/2007/publikacja1_nr2_2007.pdf
  4. http://fpn.sum.edu.pl/archiwum/publikacje/2007/publikacja1_nr2_2007.pdf
  5. https://www.sahealth.sa.gov.au/wps/wcm/connect/e4c8cb004877c5c3a295f67675638bd8/Aminoglycosides_01062017.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-e4c8cb004877c5c3a295f67675638bd8-lNRygVY

Artykuł Aminoglikozydy – monitorowanie bezpieczeństwa terapii pochodzi z serwisu aptekaszpitalna.pl

Przejdź do dyskusji w serwisie

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz