REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 8 lipca 2019

Anemia – codzienna praktyka w postępowaniu z chorym cz. 1

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Mgr farm. Zuzanna Miś, specjalista farmacji klinicznej

Anemia, często nazywana niedokrwistością nie jest jedną chorobą, a stanem, który może być spowodowany różnego rodzaju patologiami. Jest definiowana jako obniżenie poziomu hemoglobiny we krwi poniżej normy – u mężczyzn < 13 g/gl, u kobiet <12 g/dl. W wyniku anemii następuje zmniejszenie transportu tlenu przez krew.

REKLAMA

Przyczyny anemii

Istnieje wiele mechanizmów powstawania niedokrwistości, najprościej możemy je podzielić na:

REKLAMA
  1. Zwiększoną stratę hemoglobiny, poprzez
  • krwawienie,
  • hemolizę (rozpad czerwonych krwinek),
  1. Zmniejszenie syntezy hemoglobiny, poprzez
  • brak składników odżywczych,
  • niewydolność szpiku kostnego.

Diagnostyka laboratoryjna niedokrwistości

Istotne jest znalezienie przyczyny niedokrwistości, aby nie prowadzić leczenia „na ślepo”. Podstawowym badaniem jest analiza krwi polegająca głównie na pomiarze hemoglobiny, a także liczby czerwonych krwinek. Dodatkowo rozmiar erytrocytów mierzony parametrem MCV (mean corpuscular volume) pomaga w określeniu rodzaju niedokrwistości (patrz tabela). W zależności od wyników mogą zostać zlecone kolejne badania laboratoryjne, np. wskaźniki gospodarki żelazowej (ferrytyna, żelazo w surowicy, TIBC – całkowita zdolność wiązania żelaza), poziom retykulocytów, ręczny rozmaz krwi.

Preparaty OTC żelaza nie są rekomendowane u pacjentów, którzy nie są w pełni przebadani. Nie jest rzadkością, że pacjenci stosują niepotrzebną suplementację, powodując przeciążenie żelazem.

Wiele twarzy anemii

Do najczęściej występujących rodzajów niedokrwistości należą:

Możliwa przyczyna Wyniki laboratoryjne
Niedokrwistość mikrocytarna Niedobór żelaza (głównie)

Choroby przewlekłe (w dłuższym okresie chorobowym m.in. w niewydolności serca i nerek, chorobach zapalnych stawów i jelit, nowotworach) niektóre )

Anemia syderoblastyczna

MCV poniżej normy, < 82 fl
Niedokrwistość megaloblastyczna Niedobór kwasu foliowego

Niedobór wit. B12

MCV powyżej normy, > 92 fl
Niedokrwistość hemolityczna Choroba autoimmunologiczna

Choroby przewlekłe (większość przypadków)

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

MCV w normie 82-92 fl

W niniejszym artykule zostanie omówiona najczęstszy rodzaj anemii – z niedoboru żelaza.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Pacjent lat 60 został przyjęty do szpitala z rozpoznaniem głębokiej anemii. Poziom hemoglobiny wynosił 2.5 g/dl (norma 13.5-18,0 g/dl). Od 6 miesięcy uskarżał się na objawy zmęczenia, bólu w klatce piersiowej, zawrotów głowy, omdlenia. 26 lat temu przeszedł operację częściowej gastrektomii (resekcji żołądka). Pacjent stosuje nitrat w aerozolu podjęzykowym (triazotan glicerolu). Z powodu niestrawności przez ostatnie 3 miesiące stosował nieregularnie preparaty wodorotlenku glinu, czy węglanu wapnia. Pacjentowi przetoczono krew. Po wyjściu ze szpitala pacjent udał się do zaprzyjaźnionej apteki z receptą na siarczan żelaza.

Anemia – co pacjent powinien usłyszeć od farmaceuty?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęściej spowodowana utratą krwi. Szacuje się, że utrata 100 ml krwi to utrata żelaza wchłanianego normalnie z diety przez 40 dni. U młodych kobiet jest ona często związana z menstruacją, u osób starszych – krwawieniem z przewodu pokarmowego. Inne przyczyny to krwawienie z hemoroidów, z nosa, czy po porodzie. Ciąża i okres laktacji są stanami o zwiększonym zapotrzebowaniu na żelazo.

Dodatkowo sama absorpcja żelaza jest nieefektywna (tylko ok. 10% żelaza jest wchłaniana z diety), zaburzają ją niektóre składniki diety (np. fosforany z napojów, fityniany z warzyw, tanina z herbaty), a także stany patologiczne. Po resekcji żołądka co najmniej połowa pacjentów ma zaburzone wchłanianie żelaza i to może być główna przyczyna niedokrwistości u naszego pacjenta.

Kalendarz szczepień w Polsce, możesz sprawdzić tutaj

Anemia objawia się niespecyficzne, ale przedłużający się stan zmęczenia fizycznego, zaburzenia koncentracji, a także tachykardia, duszność, a nawet pogorszenie się niewydolności serca powinny być dla pacjenta czynnikami alarmującymi.

Czy anemia może być wynikiem interakcji?

Możliwe, że środki zobojętniające przez zwiększenie pH żołądka a tym samym redukcję rozpuszczalności żelaza również przyczyniły się do zmniejszenia jego absorpcji z przewodu pokarmowego . Pacjent powinien przyjmować leki zobojętniające w odstępie 1-2 godzinnym od żelaza, a najlepiej, żeby z nich zrezygnował. Jeśli jesteśmy już przy interakcjach – aspiryna i inne NLPZ mogą przyczyniać się do krwawień z układu pokarmowego i dodatkowo wpływać na rozwój anemii. Lepiej, aby pacjent unikał ich stosowania bez wyraźnej potrzeby.

Co oprócz stosowania leków może zrobić pacjent?

Z powodu wieku, warto pacjentowi zasugerować, aby porozmawiał z lekarzem o dodatkowej diagnostyce. Może anemia jest pogłębiana krwawieniem z przewodu pokarmowego? Warto rozważyć badanie obecności krwi utajonej w kale lub endoskopię przewodu pokarmowego. Leczenie niedokrwistości nie będzie skuteczne, jeśli nie wykryje się wszystkich jej przyczyn.

Zobacz czym różni się lek od innych preparatów!

Jakie informacje powinien otrzymać pacjent odnośnie stosowania żelaza?

Sole żelaza są tanie, bezpieczne i skuteczne u większości pacjentów. Do najczęstszych działań niepożądanych należy ból brzucha i nudności. Są one związane z dawką elementarnego żelaza. Jeśli przy przyjmowanej obecnie soli siarczanowej, dolegliwości będą duże, można rozważyć zmniejszenie jej dawki lub zmianę soli na inną, zawierającą mniej żelaza elementarnego (np. glukonian) lub możliwą do przyjmowania wraz z posiłkiem (wodorotlenek). Zmniejszenie dawki nie pomoże przy biegunkach lub zaparciach wywołanych żelazem. Można wtedy rozważyć inne postacie żelaza, np. w formie tabletek do ssania, roztworów, czy ostatecznie iniekcji.

Przy suplementacji żelazem, kał może przybrać ciemniejszy kolor i nie trzeba się tym martwić. Zabarwienie związane jest z obecnością siarczków żelaza i wskazuje, że lek jest przyjmowany regularnie.

Czy z żelazem koniecznie trzeba przyjmować witaminę C?

U niektórych pacjentów, witamina C może zwiększać absorpcję żelaza. Utrzymanie żelaza w formie rozpuszczonej może przynieść niewielką, ale zawsze, korzyść kliniczną. Z tego powodu warto rozważyć dodatkowe stosowanie produktu leczniczego witaminy C w dawce 200 mg lub zamianę preparatu na produkt złożony.

Męski zabójca – o czym mowa?

Jak długo należy przyjmować preparaty żelaza?

Terapia żelazem powinna trwać do momentu uzupełnienia jego niedoboru w organizmie, a to niestety jest proces długotrwały i może zająć ok. 6 miesięcy. Po tym czasie pacjent powinien przejść badania kontrolne. Ze względu na bardzo niski poziom hemoglobiny w trakcie hospitalizacji, wydaje się uzasadnione, aby wdrożyć suplemetację żelazem już do końca życia.

Bibliografia

  • Walker R, Whittlesea C. Clinical Pharmacy and Therapeutics. Churchill Livingstone. 2012.
  • Szczeklik A, Gajewski P. Choroby wewnętrzne. Kompendium medycyny praktycznej. Kraków 2011
  • Sułek K, Torska A. Jak uniknąć błędów w codziennej praktyce w postępowaniu z chorym na niedokrwistość? Postępy Nauk Medycznych. 2011,7(616-626).
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych