Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk
0 comment
Magdalena StolarczykJanuary 262017

Przychodzi mama karmiąca do apteki. Jak my farmaceuci możemy jej pomóc?

Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk

Karmienie piersią jest najlepszym i najbardziej optymalnym sposobem żywienia noworodków, niemowląt i małych dzieci. Ze względu na wyjątkowe znaczenie karmienia naturalnego i jego korzystne oddziaływanie na zdrowie dziecka, mamy i społeczeństwa, wszystkie autorytety w dziedzinie zdrowia dzieci, określają karmienie piersią jako „złoty standard” i rekomendują wyłączne karmienie piersią do 6 m. ż. dziecka a następnie kontynuowanie tego karmienia, przy równoczesnym rozszerzaniu diety dziecka, tak długo jak mama i dziecko sobie tego życzą.

Niestety w Polsce zbyt mało dzieci karmionych jest piersią. Szacuje się, że w 6 miesiącu życia, tylko 10% polskich dzieci karmionych jest wyłącznie piersią.

Taka sytuacja wynika często z trudności i problemów, z którymi styka się mama karmiąca. Nie zawsze jest ona w stanie poradzić sobie sama. Często potrzebuje fachowej pomocy, specjalistycznej wiedzy i właściwego wsparcia. Niestety w Polsce dostęp do specjalistów, posiadających wiedzę w zakresie laktacji jest utrudniony i ograniczony. Dlatego też mama karmiąca w przypadku problemów lub wątpliwości laktacyjnych często swoje kroki kieruje do apteki i farmaceuty. To od nas - farmaceutów oczekuje wsparcia, opieki, pomocy oraz fachowej i rzeczowej informacji i porad dotyczących laktacji. Informacje, jakie uzyska w aptece, często rzutują na jej dalsze postępowanie i decyzję o odstawieniu (lub nie) dziecka od piersi. Dlatego tak ważna jest rola farmaceuty w opiece nad mamą karmiącą i jej dzieckiem.

Karmienie piersią - Co warto wiedzieć?

Jedną z podstawowych i najważniejszych kwestii dotyczących karmienia naturalnego a co za tym idzie właściwego sprawowania opieki nad mamą karmiącą, jest znajomość korzyści płynących z tego sposobu karmienia.

Podstawową funkcją karmienia piersią jest funkcja odżywcza. Mleko mamy zawiera wszystkie najważniejsze składniki odżywcze (Rys. 1), niezbędne dla rozwoju i wzrostu dziecka. Dzięki temu jest idealną substancją odżywczą, która w pełni pokrywa zapotrzebowanie dziecka. Oprócz składników odżywczych, pokarm kobiecy zawiera czynniki bioaktywne (Rys. 1), które wspierają prawidłowy rozwój fizyczny, emocjonalny i poznawczy dziecka, a dodatkowo chronią przed rozwojem wielu chorób lub zmniejszają ryzyko niebezpiecznych dla zdrowia i życia dziecka powikłań.

Karmienie piersią, pozytywnie wpływa na wiele aspektów zdrowia dziecka, zarówno w czasie karmienia piersią, jak również w kontekście przyszłych lat jego życia. Ponadto korzystnie oddziaływuje na zdrowie mamy, zarówno krótko jak i długoterminowo oraz stanowi idealną profilaktykę zdrowotną całego naszego społeczeństwa. Dodatkowo jest ekonomiczne i ekologiczne. Więcej o wpływie karmienia naturalnego na zdrowie dziecka i mamy w tabeli. (Rys. 2)

Wyjątkowy i niepowtarzalny skład mleka kobiecego oraz funkcje, jakie ono pełni sprawia, że pokarm mamy jest nie tylko substancją odżywczą ale stanowi żywność funkcjonalną. Wyjątkowość mleka mamy nie kończy się tylko i wyłącznie na dużej ilości związków, które zawiera i funkcjach, które spełnia. Mleko kobiece to żywa i zmienna mieszanka, która swoim składem dopasowuje się do potrzeb dziecka i zmienia się w zależności od okresu laktacji, pory dnia oraz fazy karmienia.
Ze względu na wyjątkowy skład i charakter mleka kobiecego jak również ze względu na korzystne oddziaływanie karmienia naturalnego na zdrowie dziecka, mamy i społeczeństwa, wszystkie towarzystwa, instytucje i autorytety w dziedzinie zdrowia i żywienia dzieci określają karmienie piersią jako złoty standard żywienia dzieci i rekomendują wyłączne karmienie piersią do 6 m. ż. dziecka a następnie kontynuowanie tego karmienia, przy równoczesnym rozszerzaniu diety dziecka, tak długo jak mama i dziecko sobie tego życzą.

Karmienie piersią i my farmaceuci

Opisane powyżej kwestie, stanowią podstawę wiedzy nt. laktacji. Nie można sprawować opieki nad mamą karmiącą i jej dzieckiem, nie mając wiedzy i świadomości, dlaczego pokarm kobiecy jest wyjątkowy, co odpowiada za jego niepowtarzalny charakter, jakie korzyści niesie za sobą ten sposób karmienia i jakie są aktualne wytyczne dotyczące żywienia dzieci. Dla nas farmaceutów, ta wiedza jest dobrze znana. Wiedzą tą możemy dzielić się z pacjentami, informować ich, edukować oraz szerzyć ją i tym samym pośrednio wpływać na zdrowie całego naszego społeczeństwa – bo przecież i taka nasza rola. Ale, nie ma co ukrywać, mama karmiąca, przyjdzie do nas - farmaceutów, nie po podstawową wiedzę związaną z laktacją (przynajmniej nie głównie), ale przyjdzie do nas w konkretnym celu – w celu uzyskania porady i pomocy w problemach związanych z karmieniem piersią. I wtedy niestety ta podstawowa wiedza nie wystarczy. Dlatego też warto, abyśmy my farmaceuci posiadali rozszerzoną wiedzę w kwestiach laktacji a w szczególności w kwestiach problemów z którymi najczęściej stykają się mamy karmiące i z którymi mogą przyjść one do nas do apteki. I poniżej kilka z nich.

Przychodzi mama karmiąca do apteki – „Moje dziecko się nie najada”

Częstym problemem młodych mam jest niepewność czy dziecko się najada. Mamy obawiają się, że mają za mało pokarmu lub pokarm jest niewartościowy, bo przecież: dziecko jest niespokojne, dziecko dużo płacze, dziecko za krótko je, dziecko za długo je itp. Często te obawy są tak duże, że mama decyduje się na podanie dziecku mleka modyfikowanego lub odstawienie od piersi. Czasem też zrezygnowana i zdenerwowana przychodzi do apteki. I wtedy my farmaceuci możemy jej pomóc. Warto wtedy mamie karmiącej przekazać informacje dotyczące Wskaźników Skutecznego Karmienia (WSK). Dzieli się je na dwa rodzaje – subiektywne i obiektywne. Do subiektywnych WSK zalicza się: poprawną technikę karmienia piersią, aktywne, miarowe ssanie z piersi, słyszalne połykanie przez 10 min lub dłużej oraz karmienie na żądanie – przynajmniej 8 karmień na dobę, w tym 1-2 w nocy. Natomiast obiektywne WSK opierają się na pomiarze masy ciała i określaniu jej przyrostów, oraz obserwacji ilości stolców oraz mikcji u dziecka (Rys. 3).

My jako farmaceuci, nie jesteśmy w stanie w pełni określić czy mama karmi prawidłowo czy nie. Ale możemy pomóc, przedstawiając, wyjaśniając i analizując razem z mamą obiektywne WSK (przyrost masy ciała dziecka, ilość stolców oraz mikcje). Jeżeli jednak mama nadal jest zaniepokojona, lub gdy w wywiadzie wskaźniki są nieprawidłowe, bądż my mamy jakiekolwiek wątpliwości, warto skierować mamę karmiącą do Certyfikowanego Doradcy Laktacyjnego. Przeanalizuje on nie tylko WSK, ale także oceni technikę karmienia oraz rozwiąże ewentualny problem i/lub uspokoi mamę karmiącą.

Przychodzi mama karmiąca do apteki – „Mam za mało pokarmu”

Bardzo często wątpliwościom mam karmiącym o to czy dziecko się najada czy nie, towarzyszy obawa i lęk czy mają one wystarczającą ilość pokarmu. Często przychodzą do apteki z prośbą o produkt wspomagający laktację. I wtedy my farmaceuci możemy pomóc. Po pierwsze warto porozmawiać z mamą karmiącą i poinformować ją o Wskaźnikach Skutecznego Karmienia. Ponadto należy przypomnieć mamie, aby przystawiała dziecko do piersi na żądanie i jak najczęściej – to stymuluje wytwarzanie pokarmu. Można również zasugerować stymulację laktacji za pomocą odciągania pokarmu. Zalecane jest wówczas tzw. odciąganie pełne, bezpośrednio po karmieniu dziecka, od 6 do 8 razy na dobę, przez 20-30 min, naprzemiennie z obu piersi.

Można również, i właściwie po to mamy karmiące przychodzą do apteki, zaproponować im produkt wspomagający laktację. Na półkach aptecznych jest dość duży wybór takich produktów. Są to głównie herbatki, zawierające różne substancje roślinne takie jak: owoc anyżu, owoc kopru włoskiego, owoc kminku, owoc kozieradki, liście melisy, ziele pokrzywy, liście rutwicy lekarskiej, kwiatostan lipy, owoc dzikiej róży, owoc jabłka, owoc jeżyny czy owoc ostropestu. Skuteczność herbatek laktacyjnych nie została potwierdzona a ich stosowanie opiera się na stosowaniu ludowym i tradycyjnym. Proponując mamie karmiącej taki produkt, należy wybierać taki, który nie zawiera substancji słodzących i sztucznych barwników.

Alternatywą dla herbatek laktacyjnych jest preparat zawierający ekstrakt słodu jęczmiennego standaryzowany na zawartość składnika aktywnego - beta-glukanu. Dostępne są liczne badania dotyczące tego związku oraz jego pobudzającego wpływu na proces laktacji. Wykazano, że beta-glukan stymuluje komórki przysadki mózgowej do intensywniejszej produkcji prolaktyny, która wydzielana do krwi kobiety wpływa na rozpoczęcie oraz utrzymanie produkcji mleka przez pęcherzyki mleczne, podczas karmienia piersią. Co więcej ostatnie badania pokazały, że stosowanie tego produktu wraz z równoczesnym odciąganiem pokarmu, zwiększa istotnie ilość odciąganego pokarmu.

Jeżeli jednak mama karmiąca i/lub my mamy wątpliwości co do skutecznego karmienia dziecka piersią, warto mamę karmiącą skierować do Certyfikowanego Doradcy Laktacyjnego.


Przychodzi mama karmiąca do apteki – „Poranione i bolesne brodawki”

Jednym z problemów, jakie mama karmiąca może napotykać na swojej drodze są bolesne i poranione brodawki. Często z takim problemem mama przychodzi do apteki z prośbą o pomoc i poradę. I wtedy my farmaceuci możemy pomóc. Po pierwsze, tak jak i w poprzednich przypadkach, najpierw należy porozmawiać z mamą i przekazać jej kilka ważnych informacji na ten temat. Owszem kilkudniowa bolesność brodawek po porodzie lub w początkowej fazie karmienia piersią, może występować, niemniej jednak nie powinna ona trwać w trakcie karmienia piersią, między karmieniami oraz nie powinna utrzymywać się dłużej niż tydzień. Jeżeli do tego dochodzi zaczerwienienie, pękanie i krwawienie brodawek warto skierować mamę do Certyfikowanego Doradcy Laktacyjnego. Najczęstszym powodem bolesnych i poranionych brodawek jest nieprawidłowy sposób przystawiania dziecka do piersi. Dlatego też, warto aby mama porozmawiała ze specjalistą, który zweryfikuje sposób przystawiania dziecka do piersi i zaproponuje zmiany.

Oczywiście, my farmaceuci, oprócz zasugerowania konsultacji ze specjalistą, możemy zaproponować mamie karmiącej kilka sposobów, aby ułatwić gojenie się ran – między innymi:
• Wygodną pozycję karmienia piersią
• Rozpoczęcie karmienia od mniej bolesnej piersi
• Ręczne odciągnięcie niewielkiej ilości pokarmu przed przystawieniem dziecka
• Kontrolę prawidłowego przystawiania dziecka do piersi
• Karmienie w pozycji „spod pachy”
• Smarowanie brodawki pokarmem
• Wietrzenie
• Stosowanie wkładek laktacyjnych, aby zminimalizować podrażnianie brodawek przez ubranie
Można również zaproponować mamie karmiącej stosowanie maści i kremów. Dostępne na rynku produkty zawierają substancje przyśpieszające gojenie się ran i łagodzące podrażnienia. Należy je nanosić na poranioną brodawkę, cienka warstwą, bezpośrednio po karmieniu piersią.
Jeżeli jednak powyższe metody nie przynoszą poprawy i ulgi, a dodatkowo pojawia się ropna wydzielina a ból nasila się, konieczna jest konsultacja z Certyfikowanym Doradcą Laktacyjnym.

Przychodzi mama karmiąca do apteki – „Jestem chora – czy mogę stosować leki?”

Niewątpliwie jednym z najczęstszych powodów wizyty mamy karmiącej w aptece jest jej mniej lub bardziej poważna choroba oraz niepewność czy stosowanie leków w czasie laktacji jest bezpieczne. I wtedy my farmaceuci możemy pomóc. Niestety w społeczeństwie panuje przekonanie, że „mama karmiąca nie może stosować żadnych leków, a jeżeli musi to powinna odstawić dziecko od piersi”. Jest to mit, który bardzo często powtarzany jest przez mamy karmiące, ich rodziny jak również przez wielu pracowników służby zdrowia. Niestety rozpowszechnianie tego mitu, sprawia, że mama karmiąca jest zdezorientowana, zestresowana oraz niepewna co do stosowania przez nią farmakoterapii. Często zagubiona decyduje się na zbyt szybkie odstawienie dziecka od piersi. A niepotrzebnie - bowiem tak naprawdę tylko niewielka ilość substancji leczniczych jest bezwzględnie przeciwwskazana w okresie laktacji, a większość leków może być bezpiecznie stosowana w czasie karmienia piersią – oczywiście wtedy, kiedy jest to konieczne, po uprzedniej konsultacji z lekarzem, we właściwych, rekomendowanych dawkach oraz przy zachowaniu odpowiednich środków ostrożności.
Owszem większość leków w mniejszym lub w większym stopniu przenika do mleka mamy, ale fakt ten jednoznacznie nie określa, czy lek jest bezpieczny (czy nie) dla dziecka karmionego piersią. Aby w pełni określić bezpieczeństwo stosowania leku przez mamę karmiącą, należy przeanalizować różne kwestie a mianowicie:
• Wpływ substancji leczniczej na zdrowie mamy
• Wpływ substancji leczniczej na proces laktacji
• Przenikanie substancji leczniczej do mleka mamy
• Wpływ substancji leczniczej na zdrowie dziecka karmionego piersią

Dopiero analiza tych wszystkich składowych pozwala na określenie czy dana substancja lecznicza może być bezpiecznie stosowana w trakcie laktacji i jakie należy zachować środki ostrożności w przypadku jej podawania. Dokładna interpretacja i analiza tych wszystkich kwestii jest dość czasochłonna, trudna i kłopotliwa. Dlatego też opracowano i przygotowano różne klasyfikacje leków w zależności od ich bezpieczeństwa stosowania w czasie laktacji. Do najbardziej popularnych i aktualnych należą Kategorie Ryzyka Laktacyjnego wg Prof. Hale’a. Wg tej klasyfikacji substancje lecznicze zostały podzielone na 5 kategorii (L1, L2, L3, L4, L5) – definicje poszczególnych kategorii oraz przykłady substancji leczniczych zaliczanych do nich znajdują się w tabeli (Rys. 4).

Nasza pomoc mamie karmiącej, w przypadku konieczności stosowania przez nią leków, polega na:
• poinformowaniu jej o możliwości (lub nie) stosowania leków i jednoczesnym karmieniu piersią,
• wybraniu i zaproponowaniu skutecznej dla mamy a jednocześnie bezpiecznej dla dziecka farmakoterapii
• poinformowaniu mamy o koniecznych środkach ostrożności takich jak:
o synchronizacji czasu przyjmowania leku z karmieniem – najlepiej lek przyjmować tuż po karmieniu piersią, przed najdłuższą przerwą nocną lub południową. Przyjmuje się zasadę, że większość leków po 30-90 minutach od ich zażycia, osiąga najwyższe stężenie w mleku mamy i wtedy należy ograniczyć przystawianie dziecka do piersi.
o obserwacji dziecka i w przypadku zauważenia u dziecka: biegunki, wysypki, rozdrażnienia, nadmiernej senności lub zmian w jego dotychczasowym zachowaniu lub zwyczajach należy poinformować o tym lekarza
• przekazywanie mamom karmiącym podstawowych zasad bezpiecznej farmakoterapii w okresie laktacji (Rys. 5).

Podsumowując: my - farmaceuci, często jesteśmy pierwszymi pracownikami służby zdrowia, z którymi styka się lub do których przychodzi mama karmiąca. To my – farmaceuci, postrzegani jesteśmy, jako specjaliści nie tylko w kwestii leków i ich bezpiecznego stosowania ale również w kwestiach szeroko pojętej opieki zdrowotnej. I słusznie. Nasze wykształcenie, wiedza oraz doświadczenie pozwala nam właściwie wypełniać naszą rolę. Niewątpliwie pomoc mamie karmiącej w wyborze bezpiecznej farmakoterapii jest jedną z głównych i najważniejszych ról, jakie wypełniamy w opiece nad mamą karmiącą. Bo jesteśmy odpowiednimi do tego osobami.

Niemniej jednak należy pamiętać, że nie wszystkie problemy lub wątpliwości mam karmiących jesteśmy w stanie rozwiązać. Czasem nasza wiedza nie wystarcza, aby właściwie pomóc kobiecie i jej dziecku lub problem, z jakim zgłasza się do nas mama nie jest nam znany. W takim wypadku należy pacjentkę skierować ją do specjalisty.
Powyżej przedstawiłam i pokrótce opisałam najczęstsze sytuacje, z którymi mama karmiąca może przyjść do nas - farmaceutów z prośbą o pomoc i poradę. Oczywiście tych powodów jest więcej, ale nie sposób ich jednorazowo opisać. Dlatego też, będę się starała niektóre kwestie (w szczególności dotyczące bezpieczeństwa stosowania leków w okresie laktacji) rozwijać i opisywać na portalu farmacja.pl i/lub na mojej stronie www.farmaceuta-radzi.pl.

Jeżeli mają Państwo jakieś pytania, wątpliwości, komentarze lub sugestie co do kolejnych artykułów z tej tematyki, zapraszam do kontaktu.

Bibliografia dostępna u autorki tekstu

Dr n. farm. Magdalena Stolarczyk, autorka bloga www.farmaceuta-radzi.pl

rys. 1
Rys. 1 (jeśli nie widzisz tekstu, kliknij w obrazek i zobacz go w pełnej rozdzielczości)

rys. 2
Rys. 2 (jeśli nie widzisz tekstu, kliknij w obrazek i zobacz go w pełnej rozdzielczości)

rys. 3
Rys. 3 (jeśli nie widzisz tekstu, kliknij w obrazek i zobacz go w pełnej rozdzielczości)

rys. 4
Rys. 4 (jeśli nie widzisz tekstu, kliknij w obrazek i zobacz go w pełnej rozdzielczości)

rys. 5
Rys. 5 (jeśli nie widzisz tekstu, kliknij w obrazek i zobacz go w pełnej rozdzielczości)

PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj