Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk
0 comment
Magdalena StolarczykMay 082017

Suplementacja witaminy D u dzieci

Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk

Witamina D jest niezwykle ważna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu dziecka. Niestety bardzo często występują jej niedobory, które mogą niekorzystnie wpływać na zdrowie dziecka. Ale należy pamiętać, że nie tylko niedobór witaminy D ale także jej nadmiar może być szkodliwy. Dlatego też tak bardzo ważna jest jej odpowiednia i właściwa suplementacja.

Witamina D zaliczana jest do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Obejmuje związki o podobnej budowie chemicznej, do których zalicza się ergokalcyferol (D2) i cholekalcyferol (D3). Oba te związki mogą być dostarczane z pożywieniem, ergokalcyferol znajduje się w produktach pochodzenia roślinnego a cholekalcyferol w tłustych rybach, olejach rybich, jajach, wątrobie, mięsie, podrobach, drobiu i przetworach mlecznych. Niestety pożywienie w bardzo niewielkim stopniu pokrywa zapotrzebowanie organizmu na tą witaminę.

W organizmie człowieka związki te mają swoich prekursorów – ergosterol i 7-dehydrocholesterol. Ten ostatni, w skórze, pod wpływem promieniowania słonecznego ulega przekształceniu do cholekalcyferolu. Szacuje się, że nawet 90% dziennego zapotrzebowania na tą witaminę pokrywane jest przez syntezę skórną.

Oba związki (ergokalcyferol i cholekalcyferol) są nieaktywnymi biologicznie prohormonami. Dopiero w wątrobie ulegają metabolizmowi (hydroksylacji) pod wpływem enzymów Cytochromu P450. W wyniku tego procesu powstaje 25-hydroksykalcyferol i 25-hydroksycholekalcyferol. Następnie związki te w kanalikach nerkowych ulegają przekształceniu do aktywnych biologicznie postaci witaminy D. Najbardziej aktywną formą witaminy D jest kalcytriol (1,25(OH)2D). Wykazuje on działanie hormonopodobne, poprzez oddziaływanie z receptorem jądrowym VDR. Receptor ten znajduje się w wielu komórkach organizmu, co warunkuje szerokie i różnorodne działanie witaminy D.

Witamina D przede wszystkim wpływa na układ kostny. Poprzez regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, zwiększanie wchłaniania wapnia i fosforu w jelitach oraz zmniejszanie wydalania z moczem, witamina D pełni ważną rolę w rozwoju tkanki kostnej, warunkuje jej prawidłową mineralizację oraz rozwój kości. Ponadto wykazuje działanie immunomodulujące, wygasza reakcję zapalną, obniża poziom cytokin prozapalnych oraz powoduje wzrost cytokin przeciwzapalnych. Co więcej działa neuroprotekcyjnie i kardioprotekcyjnie, zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy typu I u dzieci a ostatnie doniesienia wskazują również na jej korzystny efekt w przypadku cukrzycy typu II. Ponadto witamina D poprzez swoje właściwości antyproliferacyjne i propapoptyczne zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów i tym samym wykazuje działanie antykancerogenne.

Niedobór witaminy D jest szkodliwy dla organizmu. Powoduje zmiany kostne, krzywicę u dzieci, osteomalację i zrzeszotnienie kości u kobiet i u osób starszych. Ponadto może wywoływać wtórną nadczynność przytarczyc. Zbyt mała ilość witaminy D wiąże się z częstszym występowaniem chorób układu krążenia: nadciśnienia, choroby wieńcowej, niewydolności serca, zawału mięśnia sercowego i udaru. Co więcej niedobór witaminy D jest czynnikiem rozwoju wielu chorób autoimmunologicznych i nowotworowych. W przypadku niedoboru witaminy D u dzieci obserwuje się zmiany ogólnoustrojowe takie jak: zmęczenie, apatię, zaparcia, nadmierną potliwość, opóźnienie rozwoju fizycznego czy opóźnione ząbkowanie. Ale o niedoborze witaminy D mogą również świadczyć zmiany kostne takie jak rozmiękanie kości czaszki, opóźnione zarastanie ciemiączka czy zgrubienia żeber. Te objawy ustępują w momencie wdrożenia odpowiedniego leczenia. Niestety zbyt długo trwający niedobór witaminy D może prowadzić do zmian nieodwracalnych takich jak, deformacja czaszki, zniekształcenie klatki piersiowej, skrzywienia kręgosłupa czy wady postawy.

Ale nie tylko niedobór witaminy D może być szkodliwy. Zbyt duże ilości tej witaminy prowadzą do powstawania złogów wapnia w narządach oraz w ścianie naczyń krwionośnych, co z kolei może skutkować niewydolnością narządów, rozwojem miażdżycy, zaburzeniami rytmu serca i upośledzeniem wzrostu u dzieci. W przypadku przedawkowania witaminy D pojawiają się takie objawy jak: nudności, biegunka, bóle głowy i stawów, spadek masy ciała, nadmierne pocenie się, brak apetytu, senność i zmęczenie.

Ze względu na ryzyko występowania zarówno hipowitaminozy jak i hiperwitaminozy, jak również ze względu na niekorzystny efekt zdrowotny z tym związanym, określono wartości witaminy D, jakie są optymalne dla naszego organizmu (50-125 nmol/l). Niestety w Polsce (i nie tylko), jak podają liczne źródła i opracowania, powszechnie występuje niedobór witaminy D. Fakt ten jest spowodowany kilkoma aspektami. Po pierwsze produkty spożywcze zawierają nieznaczne i niewystarczające, do pokrycia codziennego zapotrzebowania na tą witaminę, ilości. Co więcej, pomimo, że 90% zapotrzebowania na witaminę D pokrywane jest z syntezy skórnej to i ta droga nie zapewnia właściwych i odpowiednich ilości. Bowiem najlepszy czas do syntezy skórnej witaminy D to okres od kwietnia do września. Ekspozycja na promieniowanie słoneczne powinna trwać minimum 15 minut dziennie – najlepiej pomiędzy godziną 10 a 15. Dodatkowo >18% powierzchni ciała powinno być odsłonięte i najlepiej nie zabezpieczone kremami ochronnymi. Ponieważ używanie filtrów ochronnych utrudnia właściwe przemiany metaboliczne prekursorów witaminy D - filtry hamują aż 90-95% syntezy witaminy D w skórze!. Niestety w naszym rejonie bardzo ciężko zapewnić takie warunki do właściwej syntezy skórnej witaminy D a dodatkowo zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów skóry w tym nie pomaga.

Na niedobory witaminy D, jak również na niekorzystne skutki z tego wynikające narażeni są wszyscy - dzieci urodzone przedwcześnie, noworodki, niemowlęta, dzieci i młodzież (w szczególności otyłe), dorośli (w szczególności otyli), kobiety w ciąży i w okresie laktacji.

Ze względu na powszechnie występujące niedobory witaminy D, problemy z zapewnieniem odpowiedniej syntezy skórnej oraz zdecydowanie niewystarczającą jej podażą z pożywieniem konieczne jest suplementowanie tej witaminy. W Polsce wydano odpowiednie rekomendacje dotyczące suplementacji witaminą D w różnych grupach wiekowych również w grupie dzieci. I tak:
• Dzieci urodzone przedwcześnie powinny otrzymywać 400-600IU/dzień (10-20g/dzień) witaminy D do uzyskania wieku skorygowanego 40tyg. a następnie dawki jak dla niemowląt
• Noworodki i niemowlęta do 6 m.ż. powinny otrzymywać 400 IU/dzień (10g/dzień) witaminy D
• Niemowlęta od 6 m. ż. do 12 m.ż. powinny otrzymywać 400-600 IU/dzień (10-15g/dzień) witaminy D
• Dzieci i młodzież od 1-18 r.ż powinny otrzymywać 600-1000IU/dzień (15-25g/dzień) od września do kwietnia, gdy zapewniona jest właściwa ekspozycja na słońce, lub przez cały rok, gdy ekspozycja ta nie jest zapewniona
• Otyłe dzieci i młodzież powinny otrzymywać 1200-2000 IU/dzień (30-50g/dzień) od września do kwietnia, gdy zapewniona jest właściwa ekspozycja na słońce, lub przez cały rok, gdy ekspozycja ta nie jest zapewniona

Należy pamiętać, że mieszanki mlekozastępcze czy kaszki, przygotowywane na bazie mleka modyfikowanego zawierają w swoim składzie witaminę D. W związku z tym, w przypadku dzieci karmionych tymi produktami należy odpowiednio przeliczyć ilość witaminy D podawanej z pokarmem oraz uwzględnić ją w codziennej suplementacji.
Ilość witaminy D w mleku kobiecym jest niewielka w związku z tym, w przypadku dzieci karmionych naturalnie należy podawać właściwą dawkę witaminy D.

Ostatnio Europejska Agencja ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikowała raport dotyczący dziennego zapotrzebowania na witaminę D. Raport powstał w wyniku analizy opublikowanych dotychczas danych na temat witaminy D oraz wytycznych poszczególnych krajów Unii Europejskiej. Na dwie kwestie warto zwrócić uwagę. Po pierwsze autorzy raportu wskazują, że pomiar stężenia 25(OH)D w osoczu jest dobrym wskaźnikiem zawartości witaminy D w organizmie człowieka. Jest on sumą ilości witaminy D dostarczanej do organizmu (z pożywieniem lub suplementowanej) jak również syntetyzowanej w skórze. Wskazano, że stężenie 50 nmol/l 25(OH)D jest właściwą i docelową ilością witaminy D w organizmie, która zapewnia optymalne korzyści zdrowotne. Po drugie, w raporcie, wprowadzono nową wartość - poziom wystarczającego spożycia witaminy D (AI – Adequate Intake). Wskazano, że przy stałym spożyciu tej witaminy w ilościach AI zapewnione jest właściwe (50 nmol/l) stężenie witaminy D w organizmie. Co ciekawe wartości te są niższe niż rekomendowane w Polsce. Różnice dotyczą dorosłych, zarówno kobiet w ciąży jak i karmiących ale również dzieci. Porównanie wartości AI (wg Raportu EFSA) z polskimi rekomendacjami suplementacji witaminy D przedstawiono w tabeli 1.

Witamina D jest niezwykle istotna dla rozwoju organizmu dziecka, dlatego też konieczna jest jej właściwa i odpowiednia suplementacja. Niestety dobór odpowiednich ilości witaminy D, jakie należy podawać dziecku może być czasem kłopotliwy szczególnie, jeżeli pojawiają się może nie sprzeczne ale lekko rozbieżne informacje. Wtedy wyjściem z sytuacji wydaje się być określenie stężenia 25(OH)D w osoczu dziecka a następnie dobranie dawek witaminy D w zależności od tego poziomu. Takie postępowanie, po pierwsze zapewnia dziecku właściwą podaż a po drugie chroni przed ewentualnym przedawkowaniem lub niedoborem i skutkami z tego wynikającymi.

Dr n. farm. Magdalena Stolarczyk, autorka bloga www.farmaceuta-radzi.pl

Bibliografia:
1. Buczkowski K., i inni., Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 2, 55–58
2. Dietary reference values for vitamin D. EFSA Journal 2016;14(10):4547
3. Dittfeld A., Gwizdek K., Koszowska A., Fizia K., Wielokierunkowe działanie witaminy D. Annales Academiae Medicae Silesiensis 2014, 68, 1
4. Gang L., Song Y., Manson J. i in., Circulating 25-hydroxy-vitamin D and risk of cardiovascular disease: A meta-analysis of prospective studies. Circ Cardiovasc Qual Outcomes 2012; 1:819-829.
5. Pilz S, Tomaschitz A, Marz W i in., Vitamin D, cardiovascular disease and mortality. Clin Endocrinol 2011;75:575-584.
6. Garland CF, Gorham ED, Mohr SB, Garland FC. Vitamin D for cancer prevention: Global perspective. Ann Epi 2009;19:468-483.
7. Grant WB. Relation between prediagnostic serum 25-hydroxyvitamin D level and incidence of breast, colorectal, and other cancers. J Photochem Photobiol B: Biol, 2010;101:130-136.
8. Hewison M. Vitamin D and immune function: autocrine, paracrine or endocrine? Scand J Clin Lab Invest (Suppl) 2012;243:92-102.
9. Kochupillai N.: The physiology of vitamin D: Current concepts, Indian J. Med. Res. 127, 256-262, 2008
10. Mitri J, Muraru MD, Pittas AG. Vitamin D and type 2 diabetes: a systematic review. Eur J Clin Nutr 2011;65:1005-1015.
11. Norman A.W.: From vitamin D to hormone: fundamentals of the vitamin D endocrine system, Am. J. Clin. Nutr. 88 (2), 491S-499S, 2010
12. Płudowski P., Witamina D: Rekomendacje dawkowania w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka - wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r. Standardy Medyczne/Pediatria, 2013, 10, 573-578
13. Rustecka A., Jung A., Kalicki B. Znaczenie witaminy D w chorobach atopowych u dzieci Pediatr Med Rodz 2013, 9 (1), p. 41–45
14. Zdrojewicz Z., Chruszczewska E., Miner M., Wpływ witaminy D na organizm człowieka Med Rodz 2015; 2(18): 61-66

PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj