Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk
0 comment
Magdalena StolarczykJuly 102017

Witaminy i składniki mineralne w czasie ciąży

Obrazek użytkownika Magdalena Stolarczyk

Ciąża to wyjątkowy okres w życiu każdej przyszłej mamy. I nie chodzi tutaj tylko i wyłącznie o czas oczekiwania na dziecko, ale również a może nawet przede wszystkim o zmiany zachodzące w organizmie kobiety oraz rozwój jej dziecka. Ze względu na zachodzące zmiany, w tym okresie zwiększa się zapotrzebowanie organizmu kobiety na składniki odżywcze, witaminy i składniki mineralne. Powinny być one dostarczane z pożywieniem, ale nie zawsze to wystarcza i konieczna jest ich suplementacja. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne szczególna uwagę zwraca na suplementowanie kwasu foliowego, jodu, witaminy D, kwasu dokozaheksaenowego (DHA), żelaza i magnezu. Dlaczego?

Ciąża to czas oczekiwania na upragnione maleństwo, to czas przygotowywania się na jego narodziny, kompletowanie ubranek i wyprawki dla dziecka oraz przygotowywanie pokoju. Ale nie tylko. Ciąża to przede wszystkim czas rozwoju płodowego dziecka i czas wielkich zmian zachodzących w organizmie kobiety. Najważniejszym czynnikiem zapewniającym prawidłowy przebieg ciąży, właściwy rozwój dziecka i odpowiedni stan zdrowia mamy w czasie ciąży i po porodzie jest właściwy sposób jej odżywiania – i prawidłowa, odpowiednio zbilansowana i zróżnicowana dieta. Niestety nie zawsze ona wystarcza i nie zawsze pokrywa ono zapotrzebowanie organizmu na witaminy i składniki mineralne. I wtedy konieczna jest ich suplementacja. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego oprócz odpowiednio zbilansowanej diety w czasie ciąży (i przed nią) konieczna jest suplementacja niektórych związków takich jak: kwas foliowy, długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe, jod, witamina D3, żelazo oraz magnez.

Kwas foliowy
Kwas foliowy, inaczej nazywany folacyną, witaminą B9, B11 lub M, to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B. Wpływa ona na metabolizm aminokwasów takich jak seryna, glicyna, metionina, homocysteina oraz histydyna, bierze udział w syntezie zasad purynowych i pirymidynowych i uczestniczy w metabolizmie kwasów nukleinowych. Ponadto kwas foliowy jest niezbędny do powstawania i wzrostu komórek dziecka w czasie ciąży oraz przyczynia się do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu krwiotwórczego i nerwowego. Niewielkie ilości kwasu foliowego mogą być syntetyzowane w organizmie człowieka przy udziale jego mikroflory jelitowej. Ale głównym źródłem kwasu foliowego i jego pochodnych jest odpowiednia i zróżnicowana dieta. Produktami bogatymi w ten związek są: warzywa liściaste (sałata, szpinak, kapusta, brokuły, szparagi, kalafiory, brukselka), rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica, soja, bób, zielony groszek), warzywa (pomidory, buraki), orzechy, słonecznik, ziarna zbóż, owoce (pomarańcze, banany, awokado), drożdże, produkty nabiałowe, mięso (wątroba) i jaja. Niestety czasem występują niedobory kwasu foliowego i są one szczególnie niebezpieczne w okresie ciąży. Dostarczanie odpowiednich ilości kwasu foliowego na początku ciąży jest bardzo ważne, bo to właśnie wtedy rozwija się ośrodkowy układ nerwowy dziecka i jego cewa nerwowa, z której później rozwija się mózg i rdzeń kręgowy. Niedobór kwasu foliowego w tym okresie zwiększa ryzyko niezamknięcia się cewy nerwowej. A to prowadzi do powstania wad rozwojowych między innymi: bezmózgowia, przepukliny mózgowo-rdzeniowej czy rozszczepu kręgosłupa. Ponadto niedobór kwasu foliowego może powodować:
• niedorozwój łożyska i ryzyko jego odklejania
• poronienia
• niską masę urodzeniową
• niedokrwistość megaloblastyczną

Dotychczas wykazano, że suplementacja kwasem foliowym przed i na początku ciąży zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej nawet o 50-75%! Ponadto może zmniejszać ryzyko wystąpienia ciężkich zaburzeń mowy, autyzmu oraz różnych wad wrodzonych u dzieci. W związku z tym w Polsce wprowadzono program Pierwotnej Profilaktyki Wad Cewy Nerwowej. I zgodnie z Narodowymi Programami Zdrowia jak również zgodnie z zaleceniami Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego zaleca się stosowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg/dobę na 3 miesiące przed planowaną ciążą i w ciąży do 12 tygodnia ciąży. U kobiet, które urodziły dziecko z wadą cewy nerwowej zalecana dobowa dawka kwasu foliowego wynosi 5mg.
Warto zaznaczyć, że ze względu na dużą ilość nieplanowanych ciąż suplementacja kwasem foliowym powinna dotyczyć wszystkich kobiet w wieku rozrodczym.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe
Niezwykle istotna w czasie ciąży jest suplementacja długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (LC-PUFA). A spośród nich największe znaczenie ma kwas dokozaheksaenowy (DHA). Rolę i znaczenie DHA w ciąży opisano w poprzednim artykule - https://farmacja.pl/dha-w-ciazy-dlaczego-taki-wazny.
Dla przypomnienia: DHA spożywany w czasie ciąży wpływa na prawidłowy rozwój układu nerwowego dziecka, rozwój narządu wzroku, ostrość widzenia oraz właściwy rozwój psychomotoryczny dziecka. Prawidłowa suplementacja kwasu dokozaheksaenowego w tym okresie zmniejsza ryzyko przedwczesnego porodu, stanu przedrzucawkowego oraz wystąpienia depresji. A niedobór DHA w czasie ciąży może powodować skrócenie czasu trwania ciąży i niską masę urodzeniową dzieci.

Ze względu na korzystne oddziaływanie DHA na zdrowie dziecka i mamy w czasie ciąży zaleca się suplementowanie DHA w ilości 200 mg dziennie. W przypadku niewielkiego spożycia ryb przez przyszłą mamę konieczne jest zwiększenie suplementacji DHA do 600 mg/dobę. Natomiast w przypadku zwiększonego ryzyka wystąpienia porodu przedwczesnego należy zwiększyć dawkę DHA do 1000 mg/dobę.

Jod
Jod występuje w organizmie człowieka w niewielkich ilościach, ale jest niezwykle istotny do prawidłowego jego funkcjonowania. Bowiem jod jest głównym składnikiem hormonów tarczycy: tyroksyny (65% masy cząsteczki) i trójjodotyroniny (59%). A hormony te biorą udział:
• w dojrzewaniu układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, pokarmowego oraz mięśni szkieletowych
• w metabolizmie lipidów, białek, węglowodanów
• w utrzymaniu prawidłowej gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu
• w utrzymaniu prawidłowego wzrostu i rozwoju płciowego
• w prawidłowym rozwoju mózgu płodu oraz dziecka

Niedobór jodu może prowadzić do bardzo poważnych zaburzeń w produkcji hormonów tarczycy i rozwoju niedoczynności tarczycy. Szczególnie niebezpieczny jest ten niedobór w okresie ciąży, ponieważ może utrudniać donoszenie ciąży. Zwiększa on ryzyko poronienia lub obumarcia wewnątrzmacicznego oraz powoduje zaburzenia okołoporodowe. Co więcej zwiększa ryzyko przedwczesnego porodu oraz ryzyko występowania wad rozwojowych u dziecka. Ponadto może prowadzić do upośledzenia rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, zahamowania rozwoju mózgu płodu oraz zwiększa ryzyko rozwoju kretynizmu (wrodzonego niedoboru jodu) u dzieci.

W związku z tym konieczne jest dostarczanie odpowiedniej ilości jodu w tym okresie. Głównym źródłem jodu jest jodowana sól kuchenna. Ponadto bogatymi w jod są: ryby morskie (dorsz, łosoś, płastuga), owoce morza, warzywa, owoce, żółtka jaj, mleko, produkty mleczne, i wody mineralne o znanym stężeniu jodków. Dobrym źródłem jodu jest także powietrze morskie oraz aerozol solankowy. Niestety w przypadku ciąży zwiększa się zapotrzebowanie na jod i sama dieta nie wystarcza i konieczna jest suplementacja jodu w ilości 200 g/dobę.
Ale należy pamiętać, że zbyt duże spożycie jodu może prowadzić do nadczynności tarczycy, zwiększonej czynności gruczołów śluzowych i innych nieprzyjemnych objawów. W związku z tym warto suplementację jodem w czasie ciąży skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Witamina D3
Witamina D jest niezwykle istotna dla naszego organizmu. Jest bardzo ważna dla prawidłowego rozwoju dziecka (https://farmacja.pl/blog/suplementacja-witaminy-d-u-dzieci). Ponadto jest istotna w okresie ciąży. W czasie ciąży, niedobór tej witaminy może wpływać niekorzystnie na wzrost płodu oraz może zwiększać ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, stanu przedrzucawkowego, niskiej masy urodzeniowej dziecka a także może prowadzić do opóźnionego rozwoju, krzywicy, wyprysku i astmy u dziecka.
Witamina D3 wpływa na gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu oraz mineralizację tkanki kostnej. Warunkuje prawidłowe funkcjonowanie układu mięśniowego, nerwowego, immunologicznego i endokrynnego. Niedobór tej witaminy może prowadzić do rozwoju krzywicy, osteoporozy i osteomalacji. Zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu krążenia, cukrzycy, chorób autoimmunologicznych i nowotworów. Zaleca się, aby w czasie ciąży suplementacja witamina D wynosiła 1500-2000IU witaminy D na dobę.
Ze względu na ryzyko występowania nadmiaru witaminy D3, warto oznaczyć jej stężenie we krwi a następnie suplementowane ilości dobrać indywidualnie.

Żelazo
W czasie ciąży zwiększa się zapotrzebowanie organizmu kobiety na żelazo. Może być ono dostarczane wraz z pożywieniem, a produktami bogatymi w żelazo są: podroby (wątroba, nerki), natka pietruszki, nasiona roślin strączkowych, groch, fasola, pełne ziarna zbóż, wątroba, jaja, mięso, ciemne pieczywo, jaja, ostrygi, wołowina, krewetki, indyk, wzbogacone płatki śniadaniowe, groch, soczewica. Niestety, dieta pokrywa zapotrzebowanie ciężarnych tylko, w 40-80%, dlatego też w tym czasie (szczególnie w drugiej połowie) konieczna jest dodatkowa suplementacja tego pierwiastka. Jest to bardzo ważne, bowiem niedobór żelaza powoduje niedokrwistość, która u ciężarnych, może prowadzić do hipotrofii płodu, wystąpienia porodu przedwczesnego oraz zaburzenia czynności skurczowej macicy w trakcie porodu. Ale również i nadmiar żelaza może być niebezpieczny i może prowadzić do przedwczesnego porodu, nadciśnienia tętniczego i nietolerancji glukozy oraz może skutkować niską masę urodzeniową dziecka. W związku z tym o suplementacji żelaza i o jej dawce powinien zadecydować lekarz, na podstawie aktualnych badań przyszłej mamy.

Magnez
Magnez aktywuje liczne enzymy, uczestniczy w biosyntezie białek oraz pełni istotną rolę w przewodnictwie nerwowym, kurczliwości mięśni i procesach termoregulacji. Ponadto wpływa na mineralizację organizmu i kości oraz warunkuje prawidłowe ciśnienie krwi. W czasie ciąży, ze względu na zwiększanie się masy ciała przyszłej mamy jak również ze względu na potrzeby dziecka, zapotrzebowanie na magnez wzrasta z 320 mg do 360 mg na dobę. Niedostateczna podaż tego pierwiastka w czasie ciąży może prowadzić do zwiększenia aktywności układu mięśniowo-nerwowego (drżenia mięśniowe, skurcze, drętwienie, drgawki), osłabienia mięśni, zaburzeń rytmu serca i apatii. Właściwa podaż magnezu w czasie ciąży zmniejsza ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego i rzucawki.

Podsumowując, ciąża jest wyjątkowym czasem w życiu każdej kobiety, a zmiany zachodzące w jej organizmie wpływają nie tylko na jej stan zdrowia i samopoczucie, ale również na rozwój dziecka. Dlatego też konieczne jest dostarczanie wszystkich niezbędnych związków odżywczych, witamin i składników mineralnych wraz z pożywieniem. Niestety nie zawsze to wystarcza w związku z czym konieczna jest suplementacja. Eksperci Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego wskazują na konieczność suplementowania w czasie ciąży kwasu foliowego, jodu i witaminy D3, jako związków, których niedobory powszechnie występują w naszej populacji. Oprócz tych związków eksperci wskazują na znaczenie suplementowania DHA, żelaza i magnezu. O ile te dwa ostatnie związki, mogą być i powinny być podawane w zależności od potrzeb przyszłej mamy i jej aktualnych badań, to jednak DHA, ze względu na korzystne jego oddziaływanie na organizm dziecka i mamy, powinien być suplementowany przez cały okres ciąży.

Dr n. farm. Magdalena Stolarczyk, autorka bloga www.farmaceuta-radzi.pl

Bibliografia:
1. Buczkowski K, i inni., Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 2, 55–58
2. Carlson S.E., et al., DHA supplementation and pregnancy outcomes. Am J Clin Nutr, 2013, doi: 10.3945/ajcn.112.050021
3. Czajkowski K., et al. Stanowisko Grupy Ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do lat 3. Standardy Medyczne/Pediatria, 2010, 7, 729-736.
4. Dietary reference values for vitamin D. EFSA Journal 2016;14(10):4547
5. Dittfeld A., Gwizdek K., Koszowska A., Fizia K., Wielokierunkowe działanie witaminy D. Annales Academiae Medicae Silesiensis 2014, 68, 1
6. Grzegorz Stachowiak, Właściwa podaż witamin i mikroelementów w ciąży – ciągle aktualny problem. Ginekologia Praktyczna, 2009, 3, 52-57.
7. Lifschitz C., Kwas dokozaheksaenowy: „najciężej pracujący” kwas tłuszczowy
z rodziny omega-3. Standardy medyczne/pediatria, 2011, 8, 237-248
8. Pietrantoni E., et al., Docosahexaenoic Acid Supplementation during Pregnancy: A Potential Tool to Prevent Membrane Rupture and Preterm Labor. Int. J. Mol. Sci. 2014, 15, 8024-8036,
9. Płudowski P., Witamina D: Rekomendacje dawkowania
w populacji osób zdrowych oraz w grupach ryzyka - wytyczne dla Europy Środkowej 2013 r. Standardy Medyczne/Pediatria, 2013, 10, 573-578
10. Program eliminacji niedoboru jodu w Polsce na lata 2012-2016. Minister Zdrowia, Warszawa 2012 http://www2.mz.gov.pl/wwwfiles/ma_struktura/docs/programjodu_20121016123....
11. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących. Ginekol Pol. 5/2014, 85, 395-399
12. Socha P., Suplementacja DHA w krytycznych okresach życia - jak w praktyce realizować polskie
i międzynarodowe zalecenia. Standardy Medyczne, 2013, 10, 521-526
13. Szajewska H., Socha P., Horvath A. Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne /Pediatria 2014; 11: 321-338.
14. Szybiński Z., Sytuacja profilaktyki jodowej w Polsce w świetle ostatnich rekomendacji WHO dotyczących ograniczenia spożycia soli. Pediatric Endocrinology, Diabetology and Metabolism 2009, 15, 2, 103-107.
15. Weiser M.J., Butt C.M., Mohajeri M.H., Docosahexaenoic Acid and Cognition throughout the Lifespan, Nutrients 2016, 8, 99; doi:10.3390/nu8020099
16. Wendołowicz M., Stefańska E., Ostrowska L., Żywienie kobiet w okresie ciąży. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2014, 20, 3, 341-345
17. Zdrojewicz Z., Chruszczewska E., Miner M., Wpływ witaminy D na organizm człowieka Med Rodz 2015; 2(18): 61-66

PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj