REKLAMA

Ból związany z urazem

Pacjent skarżący się na dolegliwości bólowe związane z układem ruchu jest bardzo częstym gościem w aptece. Z danych epidemiologicznych wynika, że stanowią około 20% wszystkich pacjentów trafiających do lekarza pierwszego kontaktu. Duża część z nich cierpi z powodu ostrego bólu wywołanego urazem [1].

Co więcej, ilość chorych z dolegliwościami bólowymi wywołanymi urazem będzie rosła, ponieważ, jak pokazują badania, nasz aktualny styl życia wpływa na wzrost częstości uszkodzeń stawów, a te dotykają one coraz młodszych osób. Związane jest to z faktem, iż siedzący tryb życia obniża siłę i sprężystość mięśni i są one mniej odporne na przeciążenia [2]. Wielu swoje pierwsze kroki skieruje do apteki w poszukiwaniu skutecznego leczenia przeciwbólowego.

Urazy – słowem wstępu

Zgodnie z nomenklaturą medyczną urazem nazywamy efekt zadziałania na organizm bodźca uszkadzającego (fizycznego lub chemicznego), który może powodować zmianę w budowie anatomicznej i czynnościowej tkanek [3,4,5]. Następstwo urazu nazywamy natomiast obrażeniem. Zależy ono od siły i czasu trwania bodźca uszkadzającego oraz wytrzymałości tkanek. Do najczęstszych obrażeń powodujących ostre dolegliwości bólowe zaliczamy – stłuczenia, uszkodzenia mięśni, skręcenia i zwichnięcia, złamania [3,4].

Uraz stawu skokowego to bardzo częsta kontuzja. Wystarczy chwila nieuwagi, poślizg, upadek, uderzenie – zwłaszcza zimą na oblodzonym chodniku. Naciągnięcie, naderwanie lub zerwanie więzadła bądź uszkodzenie torebki stawowej powoduje zwykle ostry ból, który znacznie utrudnia chodzenie i nasila się przy wykonywaniu ruchów. W okolicy stawu powstaje stan zapalny, któremu towarzyszy ocieplenie i zaczerwienienie. Czasami pojawia się krwiak. Niekiedy kontuzja stawu skokowego prowadzi do uszkodzenia mięśni i kości.

Pacjenci doznają różnego rodzaju urazów między innymi podczas uprawiania aktywności fizycznej (tak zwane urazy sportowe). Stanowią one praktycznie co piąty przypadek wśród obrażeń i mogą być związane np. ze zbyt intensywnym treningiem, użytkowaniem nieodpowiedniego sprzętu czy też powstać bezpośrednio podczas walki sportowej [6]. W tej grupie mogą wystąpić również tak zwane urazy przeciążeniowe – czyli takie, które są wynikiem sumujących się uszkodzeń trwających w czasie [5,6].

Mechanizm powstawania bólu w układzie ruchu

Ból związany z urazem jest efektem powstałych uszkodzeń, które prowadzą do rozwoju stanu zapalnego. Szczególnie silny jest on w przypadku obrażeń przebiegających ze zniszczeniem struktury tkanek [7].
Celem rozwoju stanu zapalnego w obrębie uszkodzenia jest ograniczenie jego wpływu na funkcjonowanie tkanek, a także przyśpieszenie regeneracji i zdrowienia [7]. Jednak dodatkowym efektem jest towarzyszący mu ból, który często jest niepożądanym objawem utrudniającym pacjentowi normalne funkcjonowanie.
Dolegliwości bólowe w takiej sytuacji są dodatkowo wzmocnione w wyniku zintensyfikowanej sensytyzacji obwodowej spowodowanej zwiększeniem stężenia cytokin prozapalnych w uszkodzonych tkankach [8].

Postępowanie w przypadku urazu [9]
W przypadku urazu o charakterze ostrym zalecane jest określone postępowanie nazwane od pierwszych liter angielskich słów metodą PRICEMM:
P – protection – odciążenie, unieruchomienie
R – rest – odpoczynek – ograniczenie aktywności lokalnej, ale również ogólnej
I – ice – lód – jak najszybciej, zimno obkurcza naczynia krwionośne ograniczając rozwój stanu zapalnego
C – compresion – ucisk, ogranicza wewnętrzne krwawienie
E – elevation – uniesienie – powyżej poziomu serca do chwili ustąpienia obrzęku
M – medication – farmakoterapia, leki przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwobrzękowe
M – modulation – czynniki modulujące proces naprawy – fizjo- i fizykoterapia, najwcześniej dwa, trzy dni po urazie.

Leczenie przeciwbólowe
Jednym z ważniejszych elementów prawidłowego postępowania w przypadku bólu po urazie jest wprowadzenie odpowiedniej farmakoterapii [1]. Jest to istotne z uwagi na fakt, iż niekontrolowany ból może mieć wpływ na jakość życia pacjenta.
Ze względu na etiologię rozwoju dolegliwości bólowych zaleca się zastosowanie leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych [10]. Wybór tej grupy preparatów związany jest z faktem, iż ich mechanizm działania polega na blokowaniu syntezy prostaglandyn, które odpowiedzialne są za rozwój stanu zapalnego. Dzięki temu preparaty te wykazują działanie nie tylko przeciwbólowe, ale i przeciwzapalne. W leczeniu ostrego bólu pourazowego działają skuteczniej od paracetamolu, nie wykazuje on bowiem działania przeciwzapalnego)[8].

Wybór odpowiedniego preparatu

W grupie niesteroidowych leków przeciwzapalnych dostępnych mamy wiele różnych substancji czynnych, dlatego warto zastanowić się, co w takim przypadku będzie najlepszym rozwiązaniem dla pacjenta. W zależności od zawartej w składzie substancji czynnej mogą się one różnić siłą działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego, a także szybkością działania oraz występowaniem działań niepożądanych.

Tabela 1. Porównanie wybranych analgetyków dostępnych bez recepty [17,18,19,20].

tabela 1

Ze względu na charakter dolegliwości, pacjent będzie na pewno potrzebował szybkiego i silnego działania. Poza tym być może będzie musiał przyjmować lek przez jakiś czas, aż do ustąpienia dolegliwości, dlatego należy wybrać lek charakteryzujący się dobrą tolerancją. Można stosować NLPZ zewnętrznie lub doustnie [15].
Zastępowanie leków racemicznych ich enancjomerycznie czystymi formami ma na celu osiągnięcie lepszego indeksu terapeutycznego [13].
Spośród NLPZ stosowanych doustnie można zastosować dostępny teraz bez recepty – deksketoprofen. Deksketoprofen w dawce 25 mg wykazuje porównywalny efekt przeciwbólowy do jego mieszaniny racemicznej – ketoprofenu w dawce 50 mg [11,13].
Usunięcie z macierzystego ketoprofenu zbędnego izomeru (lewoskrętnego) pozwala na potencjalne korzyści:
– zmniejszenie o połowę dawki leki, aby osiągnąć ten sam efekt terapeutyczny,
– możliwość zmniejszenia o połowę obciążenia metabolicznego,
– możliwość zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych [11,13].
Szacowane ryzyko krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego jest o połowę mniejsze po stosowaniu deksketoprofenu vs ketoprofen czy naproksen [16].

Produkty lecznicze zawierające deksketoprofen w przypadku bólu ostrego można przyjmować na pusty żołądek np. 30 min przed posiłkiem (tabletki) lub 15 min przed posiłkiem (granulat) – co umożliwia szybsze rozpoczęcie działania leku. Jest to szczególnie istotne w przypadku bólu ostrego, gdyż jednoczesne podawanie z pokarmem opóźnia wchłanianie produktu leczniczego.

W przypadku , gdy mamy do czynienia z bólem ostrym, ważny jest czas od podania leku do pojawienia się efektu przeciwbólowego. Im szybciej lek rozpoczyna swoje działanie, tym lepiej. Szybciej pacjenta przestanie boleć. Krótki okres do pojawienia się efektu analgetycznego, daje mniejsze ryzyko przyjęcia przez pacjenta wyższych dawek leku i związanych z tym działań niepożądanych.
Krótszy czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia leku w osoczu krwi mają leki podane w formie płynnej, np.: deksketoprofen granulat do sporządzania roztworu Tmax = 15-20 min vs tabletki Tmax = 30 min.

W przypadku urazu należy polecić pacjentowi, aby udał się do lekarza. Gdy pomimo leczenia lub kilku dni odpoczynku objawy nie ustąpią, być może dolegliwości wymagają dalszej diagnostyki. Nie wolno zaniedbać leczenia, ponieważ dolegliwości odczuwane przez pacjenta mogą stać się coraz bardziej dokuczliwe, a prawidłowe funkcjonowanie stawu może być utrudnione.

1. Dobrogowski J, Dutka J. Leczenie przewlekłego bólu w narządzie ruchu. Nowa Medycyna 2003; 2
2. Jaworska A. Urazy stawów. Farmacja i ja; http://www.farmacjaija.pl/zdrowie/raport/urazystawow.html (data wejścia 06-12-2017)
3. Gawroński W. Uraz, obrażenie a kontuzja. Medicina Sportiva 1998; 4(2): 12-13
4. Gaździk ST. Ortopedia i traumatologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2010; Warszawa: 51-62
5. Robak A, Pencuła M. Charakterystyka uszkodzeń kończyn dolnych u biegaczy oraz przebieg i wyniki rehabilitacji. Zeszyty Naukowe WSSp 2013; 17: 25-47
6. Złotkowska R i in. Negatywne skutki aktywności fizycznej oraz uprawiania sportu. Hygeia Public Health 2015; 50(1): 41-46
7. Tchórzewski H. Zapalenie – początek czy koniec choroby? Alergia Astma Immunologia 1996; 1: 29:34
8. Kocot-Kępska M. Ból mięśniowo-szkieletowy – epidemiologia, patofizjologia, leczenie. Medycyna Praktyczna; https://www.mp.pl/bol/wytyczne/119763,bol-miesniowo-szkieletowy-epidemiologia-patofizjologia-leczenie (data wejścia 06-12-2017)
9. Kabziński M. Co zrobić po urazie? Zasady postępowania. http://www.artromedical.pl/cozrobicpouraziezasadypostepowania (data wejścia 06-12-2017)
10. Katz N. The Impact of Pain Management on Quality of Life. Journal of Pain and Symptom Management 2002; 15 (24): 38-47
11. Woroń J i in. Porównanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Medycyna po Dyplomie 2011; 6: 55-63
12. Charakterystyka Produktów Leczniczych Dexak 04/2015,Dexak SL 02/2016
13. Barbanoj Rodriquez MJ et al. Trometamol deksketoprofenu: dowody kliniczne potwierdzające znaczenie leku w terapii przeciwbólowej. Expert Rev. Neurotherapeutics 2008; 8(11): 1625–1640
14. Cennet-Neslihan E et al. Effect of low-dose dexketoprofen trometamol and paracetamol on postoperative complications after impacted third molar surgery on healthy volunteers: A pilot study.  Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2014;19 (6): 622-627
15. Nagraba i wsp., Artroskopia i Chirurgia Stawów, 2008;4(3):13-24
16. Laporte JR et al., Drug safety 2004; 27(6):411-420
17. Cogiel A., Świat Medycyny i Farmacji, 2016; 7(182): 6-13; 3.
18. Charakterystyki produktów leczniczych zawierających substancje chemiczne:
Deksketoprofen: ChPL Dexak SL (02.2016); ChPL Dexak (28.04.2016);
Ketoprofen: http://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/ProduktSzczegoly.aspx?id=3329 (ChPL Ketonal Activ, UR.DZl.ZLN.4020.03168.2016, 13.02.2016);
Meloksykam: ChPL Opokan (12.04.2010); ChPL Moilec (02.06.2014); ChPL Aspicam Bio (28.02.2012); ChPL Mel (http://www.leki-informacje.pl/content/mel; 27.06.2017);
Metamizol: ChPL Pyralgina Sprint (13.02.2015); CHPL Pyragina (23.12.2009)
Paracetamol: ChPL APAP (17.04.2014); ChPL Paracetamol (07.12.2011);
Deksibuprofen: ChPL Seractil (29.10.2010)
Diklofenak: ChPL Dicloberl retard (18.10.2016);CHPL Voltaren Acti Forte (15.02.2010)
Naproksen: CHPL Naxxi (31.10.2007), CHPL Nurofen Mięśnie I Stawy Forte (10.03.2013)
Ibuprofen: ChPL Ibuprom Max Sprint (23.02.2013), CHPL Ibuprom RR (10.07.2014)

19. Muller N et al. Fundam Clin Pharmacol. 1990;4(6): 617-34;
20. Na podstawie: https://pubchem.ncbi.nlm.
nih.gov/compound/3111#section=Chemical-and-Physical-Properties, 17.11.2017;
Na podstawie: https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1983#section=Chemical-and-Physical-Properties, 17.11.2017.

REKLAMA
REKLAMA