REKLAMA
Autor: Redakcja Farmacja.pl Opublikowano: 2 października 2018

Case study: Tata dziecka, które zaczęło edukację przedszkolną i już ma zatkany nos z powodu kataru

Do apteki zgłasza się tata 4-letniej Ani. Mężczyzna, który z powodu wyjazdu służbowego żony został na kilka dni sam z dzieckiem, jest zaniepokojony stanem zdrowia córki.

Opis przypadku

REKLAMA

Do apteki zgłasza się tata 4-letniej Ani. Mężczyzna, który z powodu wyjazdu służbowego żony został na kilka dni sam z dzieckiem, jest zaniepokojony stanem zdrowia córki. Mała Ania, po wakacyjnej przerwie dopiero od trzech tygodni uczęszcza do przedszkola, a już jest przeziębiona. Rodzic zgłasza, że obserwuje u dziecka osłabienie, brak apetytu oraz uciążliwy katar z wodnisto-śluzową wydzieliną. Podkreśla, że dziewczynce szczególnie dokucza zatkany nos, przez co trudno jej się oddycha. Ostatniej nocy, była z tego powodu rozdrażniona i nie mogła zasnąć. Pojawił się także stan podgorączkowy i suchy kaszel. W wywiadzie dowiadujemy się, że dolegliwości utrzymują się drugi dzień. Tata Ani, zapytany przez aptekarza o występowanie innych symptomów u dziecka m.in. łzawienia oczu czy świądu, zaprzecza.

REKLAMA

Mężczyzna bardzo się martwi, bo dotąd, gdy dziecko było przeziębione zawsze leczeniem zajmowała się głównie żona. Rodzic prosi farmaceutę o poradę jaki lek najlepiej zastosować i czy konieczna jest wizyta u lekarza.

Rozwiązanie problemu

Na podstawie opisywanych przez tatę dziecka objawów oraz czasu ich trwania farmaceuta może przypuszczać, iż najprawdopodobniej problemem małego pacjenta jest ostre zapalenie błony śluzowej nosa, nazywane również ostrym nieżytem nosa lub potocznie katarem [1,2]. Krótki czas trwania dolegliwości jak i charakter obserwowanych objawów (obfita śluzowa wydzielina, obrzęk nosa, suchy kaszel) sugerują typową infekcję górnych dróg oddechowych o etiologii wirusowej. Brak bólu i wysokiej gorączki u dziecka pozwala wyeliminować zakażenie bakteryjne. Ostre zapalenia błony śluzowej nosa w przebiegu przeziębienia u dzieci w wieku szkolnym i przedszkolnym jest niezwykle częstą przypadłością, szczególnie nasiloną w okresie jesienno-zimowym i wiosennym [3,4]. W przedstawionej sytuacji możemy domniemać, że przyczyną dolegliwości małej pacjentki nie jest także etiologia alergiczna, ze względu na niewystępowanie typowych dla tego stanu świądu, łzawienia czy zaczerwienienia oczu [5].

Zalecenia

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa w przebiegu infekcji wirusowej ma zazwyczaj charakter samoograniczający się, a objawy ustępują zwykle w ciągu 5-7 dni [3]. Z tego względu należy poradzić tacie dziecka wdrożenie odpowiedniego postępowania objawowego i pielęgnacyjnego. Dodatkowo, niezbędne jest, aby 4-letnia Ania pozostała na czas choroby w domu. Głównym celem leczenia objawowego ostrego zapalenia błony śluzowej nosa na tle wirusowym jest zmniejszenie obrzęku śluzówki, jak również zniesienie bólu i ewentualnej gorączki [4].
W terapii uciążliwego kataru infekcyjnego u dziecka, zwłaszcza w pierwszym etapie choroby zaleca się zastosowanie środków obkurczających naczynia krwionośne o działaniu miejscowym [1,2]. Najpopularniejszą grupą tego typu leków są pochodne imidazolowe podawane donosowo, należące do tzw. sympatykomimetyków jak np. ksylometazolina czy jej hydroksylowa pochodna – oksymetazolina. Leki te w ciągu kilku minut zmniejszają przekrwienie i obrzęk błony śluzowej nosa, dzięki czemu udrażniają przewody nosowe i przywracają swobodne oddychanie przez nos [4,6]. Opisane działanie jest szczególnie ważne w przypadku małych pacjentów, gdyż pozwala wyeliminować rozdrażnienie czy problemy ze snem związane z dolegliwościami.
Farmaceuta może zarekomendować zastosowanie u dziecka preparatu donosowego w postaci aerozolu. Użycie takiej formy leku jest wygodne dla pacjenta, a jednocześnie skuteczne – zapewnia dobrą i szybką dystrybucję substancji czynnej w obrębie jamy nosa, zapobiegając spływaniu preparatu do gardła. U małych dzieci, w celu podania prawidłowych, powtarzalnych dawek substancji aktywnej, wskazane jest, aby aplikacja leku była przeprowadzona przez osobę dorosłą.
Nieprawidłowa technika dozowania preparatu do nosa może skutkować zmniejszeniem biodostępności leku, a nawet zwiększonym ryzykiem działań niepożądanych. Farmaceuta powinien wytłumaczyć jaką pozycję powinno przyjąć dziecko, aby zapewnić optymalną aplikację leku. W zależności od postaci preparatu (krople, aerozol) wykorzystywane są zwykle trzy pozycje:

Pozycję z maksymalnym odchyleniem głowy do przodu. Pacjent może przebywać w pozycji leżącej bądź stojącej. Jest zalecana w przypadku aplikacji leków donosowych w aerozolu;

Pozycję z maksymalnym odchyleniem głowy do tyłu (tzw. pozycja wg Myginda). Pacjent powinien być ułożony poziomo na plecach. Technika ta jest odpowiednia do podawania leku w postaci kropli;

Pozycję na boku (zwaną również pozycją wg Ragana). Zalecana do podawania leku w postaci kropli lub u pacjentów ze skrzywioną przegrodą nosa; Chory powinien położyć się na boku z głową umieszczoną nieco niżej niż reszta ciała. Głowa powinna być lekko skręcona, a nos skierowany w stronę ramienia położonego wyżej. Lek podaje się do otworu nosowego położonego niżej.

Ponadto, podczas samej aplikacji ważne jest, aby końcówkę aplikatora umieścić stosunkowo płytko w obrębie otworu nosa, kierując strumień w stronę bocznej ściany nosa, nie na przegrodę (zalecany kąt podawania leku donosowo wynosi 60°) [7].
Poza zaordynowaniem leku warto również zalecić rodzicowi, aby zapewnił małemu pacjentowi dostęp do świeżego, chłodnego i wilgotnego powietrza (np. poprzez wietrzenie pokoju przed snem), co sprzyja zmniejszeniu obrzęku błony śluzowej nosa w przebiegu infekcji wirusowej. Ważnym czynnikiem jest także prawidłowe nawadnianie pacjenta.
W przypadku wystąpienia gorączki, która zazwyczaj nie jest wysoka, można podać dziecku leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne (paracetamol, ibuprofen), zwłaszcza w sytuacji, gdy jest niespokojne lub skarży się na złe samopoczucie [1,2].

Z uwagi na istniejące ryzyko nadkażenia bakteryjnego jako powikłania wcześniejszej infekcji wirusowej, musimy poinformować rodzica, że w przypadku utrzymywania się objawów bądź pogorszenia stanu zdrowia dziecka pomimo zastosowanej terapii, należy bezwzględnie udać się z nim na konsultację lekarską.

Wybór najlepszego aerozolu donosowego dla dziecka w wieku przedszkolnym

W przypadku wyboru odpowiedniego aerozolu dla pacjentów poniżej 6 r.ż. warto zwrócić szczególną uwagę na jego skład. U dzieci w tym wieku właściwe jest zastosowanie preparatu skutecznego w zwalczaniu uciążliwych objawów wynikających z niedrożności przewodów nosowych, a równocześnie łagodnego dla podrażnionej śluzówki nosa. Najkorzystniejszym w chwili obecnej wyborem będą preparaty dwuskładnikowe, które poza substancją zmniejszającą obrzęk, zawierają również substancję przyspieszającą regenerację śluzówki nosa – jak np. deksopantenol. Obecność deksopantenolu w składzie takich leków jest niezwykle ważna, ponieważ stosowanie sympatykomimetyków (m.in. ksylometazoliny) wiąże się z ryzykiem upośledzenia fizjologicznej funkcji błony śluzowej nosa, które może objawiać się jej wysuszeniem i podrażnieniem. Substancje redukujące obrzęk obkurczając naczynia krwionośne, zmniejszają miejscowy przepływ krwi i zaburzają prawidłowe funkcjonowanie receptorów adrenergicznych w błonie śluzowej. W efekcie ich regularne podawanie może wywoływać uczucie suchości śluzówki nosa, powstawanie strupów, a nawet zanik błony śluzowej. W badaniach histopatologicznych stwierdza się zanik rzęsek oraz metaplazję i zwłóknienie nabłonka błony śluzowej. Warto dodać, iż na rozwój tych zmian poza samą substancją czynną wpływ mają również substancje pomocnicze obecne w preparatach donosowych, jak np. środki konserwujące. Dodatkowymi czynnikami, które mogą powodować lub nasilać te dolegliwości mogą być m.in. przebywanie w pomieszczeniach o zbyt małej wilgotności, narażenie na kurz czy dym papierosowy [8].

Deksopantenol jest dobrze tolerowaną pochodną alkoholową kwasu pantotenowego, należącą do grupy witamin B. Poprzez wpływ na procesy proliferacji i różnicowania się komórek, sprzyja regeneracji i przyspiesza gojenie nabłonka błony śluzowej. Udowodniono, że połączenie deksopantenolu z substancjami obkurczającymi błonę śluzową, znacząco zmniejsza niekorzystne działanie tych substancji w odniesieniu do funkcji rzęsek i przyspiesza wzrost komórek nabłonka (skąd szybsze gojenie). Co więcej, badania wykazały, że podawanie aerozoli donosowych dwuskładnikowych skraca czas trwania objawów w przebiegu ostrego zapalenia błony śluzowej nosa [9, 10].
Nie można również zapomnieć, aby pacjentom w wieku 2-6 lat z problemem ostrego nieżytu nosa zalecać preparaty o odpowiednio zmniejszonej dawce ksylometazoliny, rekomendowanej dla tego przedziału wiekowego (0,05 mg ksylometazoliny w jednej dawce) [11].
Złagodzenie uciążliwych objawów zatkanego noska i poprawienie samopoczucia dziecka w omawianym przypadku umożliwi zastosowanie preparatu Nasic Kids, zawierającego kombinację substancji czynnych ksylometazoliny i deksopantenolu. Ksylometazolina występuje w odpowiednio mniejszym stężeniu, dostosowanym dla najmłodszych pacjentów w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Z kolei, dawka łagodnego i dobrze tolerowanego deksopantenolu pozostała taka sama jak w przypadku klasycznego preparatu Nasic, przeznaczonego dla dorosłych i dzieci od 6 r.ż. Lek Nasic Kids jest wskazany do stosowania w objawowym leczeniu niedrożności przewodów nosowych w przebiegu przeziębienia, jak i po przebytej operacji nosa. Preparat jest zarejestrowany do stosowania u dzieci już od 2 r. ż. [6].
Warto pamiętać, że przeziębieniu towarzyszą różne objawy, które, zwłaszcza u małych dzieci, powinny być wnikliwie obserwowane przez rodziców. Zastosowanie produktu Nasic Kids nie zawsze może okazać się wystarczające w łagodzeniu symptomów infekcji wirusowej, przez co konieczne może być jednoczesne zastosowanie leków z innych grup terapeutycznych. Jeżeli objawy nie będą ustępować bądź samopoczucie ulegnie nagłemu pogorszeniu, niezbędna będzie wizyta u lekarza.

Opracowała mgr farm. Karolina Pawlik.

Piśmiennictwo:

1. Hryniewicz W. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków.http://www.antybiotyki.edu.pl/pdf/Rekomendacje2016.pdf
2. Karney A. Ostry nieżyt błony śluzowej nosa u niemowląt i małych dzieci. Nowa Pediatria, 2007, 2:46-49.
3. Skotnicka B. Ostre i przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych u dzieci. Portal Medycyna Praktyczna; https://pediatria.mp.pl/choroby/laryngologia/75983,ostre-i-przewlekle-za…
4. Wachnicka-Bąk A. i wsp. Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych – jedno z najczęstszych zakażeń górnych dróg oddechowych. Pediatr Med Rodz 2014, 10 (1): 25-31.
5. Grad A. i wsp. Rozpoznanie i leczenie alergicznego nieżytu nosa. Pediatr Med Rodz 2009, 5(3):199-203.
6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nasic Kids 11/2010.
7. Cichocka-Jarosz E. Zasady podawania leków donosowo u dzieci. Portal Medycyna Praktyczna; https://www.mp.pl/otolaryngologia/zabiegi/118187,zasady-podawania-lekow-…
8. Dąbrowski P. Niedrożność nosa – przyczyny, diagnostyka i leczenie. Lekarz POZ 2017,1: 19-28.
9. Kehrl W. et al. Advance in therapy of acute rhinitis–comparison of efficacy and safety of xylometazoline in combination xylometazoline-dexpanthenol in patients with acute rhinitis. Laryngorhinootologie 2003; 82(4):266-71.
10. Mösges R et al. Dexpanthenol: An Overview of its contribution to symptom relief in acute rhinitis treated with decongestant nasal sprays. Adv Ther 2017; 34(8):1850-1858.
11. Chadha S et al. Review of the existing recommendations for essential medicines for ear, nose and throat conditions in adults and children and suggested modifications. World Health Organisation 2012;
http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/19/applications…

nasic®, (0,1 mg + 5,0 mg)/dawkę, nasic® kids, (0,05 mg + 5,0 mg)/dawkę, aerozol do nosa, roztwór. Jedna dawka aerozolu do nosa (0,1 ml roztworu, co odpowiada 0,10 g) zawiera 0,1 mg (w przypadku nasic® kids – 0,05 mg) ksylometazoliny chlorowodorku (Xylometazolini hydrochloridum) i 5,0 mg deksopantenolu (Dexpanthenolum). Substancje pomocnicze, które mają istotne znaczenie dla właściwego stosowania produktu leczniczego: Produkt leczniczy zawiera chlorek benzalkoniowy. Wskazania do stosowania: Produkt leczniczy nasic®, nasic® kids jest wskazany do stosowania w objawowym leczeniu niedrożności przewodów nosowych w przebiegu przeziębienia oraz po przebytej operacji nosa – dla pobudzenia gojenia się błony śluzowej i poprawy drożności nosa. Produkt leczniczy nasic® jest wskazany do stosowania u dorosłych i dzieci w wieku powyżej 6 lat. Produkt leczniczy nasic® kids jest wskazany do stosowania u dzieci w wieku od 2 do 6 lat. Dawkowanie i sposób podawania: nasic®: Dorośli oraz dzieci w wieku powyżej 6 lat: po jednej dawce aerozolu do każdego otworu nosowego, w razie konieczności do trzech razy na dobę, trzymając butelkę pionowo, jednocześnie delikatnie wciągając powietrze nosem. nasic® kids: Dzieci w wieku od 2 do 6 lat: jedna dawka aerozolu do każdego otworu nosowego raz lub dwa razy na dobę (co 8-10 godzin). Nie podawać więcej niż trzy dawki do każdego otworu nosowego na dobę. Dawkowanie zależy od indywidualnej wrażliwości pacjenta i odpowiedzi klinicznej. Produktu leczniczego nasic®, nasic® kids nie należy stosować dłużej niż 7 dni, chyba że na zalecenie lekarza. Należy zawsze zasięgnąć porady lekarza odnośnie okresu podawania leku u dzieci. Powinna nastąpić kilkudniowa przerwa przed ponownym zastosowaniem. Nie należy stosować dawek większych niż zalecane. Produkt leczniczy nasic®/ nasic® kids przeznaczony jest wyłącznie do stosowania donosowego. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na ksylometazolinę, deksopantenol lub na którąkolwiek substancję pomocniczą; suche zapalenie błony śluzowej nosa (rhinitis sicca); po przezklinowym usunięciu przysadki mózgowej lub innych operacjach przebiegających z odsłonięciem opony twardej; u dzieci w wieku poniżej 6 lat (w przypadku nasic®), u dzieci poniżej 2 lat (w przypadku nasic® kids). Produkt zawiera chlorek benzalkoniowy, dlatego nie powinien być stosowany przez osoby ze stwierdzoną nadwrażliwością na tę substancję konserwującą. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: produkty lecznicze nasic®/ nasic® kids powinny być stosowane tylko po uważnej ocenie korzyści i ryzyka w przypadku: przyjmowania inhibitorów monoaminooksydazy (MAO) lub innych leków, które mogą powodować wzrost ciśnienia tętniczego krwi; zwiększonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, szczególnie w przypadku jaskry z wąskim kątem przesączania; ciężkich chorób układu sercowo-naczyniowego (np. choroby niedokrwiennej serca, nadciśnienia); guza chromochłonnego, chorób metabolicznych (nadczynności tarczycy, cukrzycy); nadwrażliwości na substancje sympatykomimetyczne, zastosowanie produktu u osób z taką nadwrażliwością może spowodować bezsenność, zawroty głowy, drżenie, zaburzenia rytmu serca i podwyższenie ciśnienia tętniczego; u pacjentów z porfirią; u pacjentów z rozrostem prostaty. Z powodu niebezpieczeństwa zaniku błony śluzowej nosa stosowanie produktu leczniczego w przewlekłym zapaleniu śluzówki nosa powinno odbywać się jedynie pod nadzorem lekarza. Ze względu na zawartość chlorku benzalkoniowego produkt może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa. Długotrwałe stosowanie i stosowanie w dawkach większych niż zalecane leków sympatykomimetycznych zmniejszających przekrwienie może prowadzić do reaktywnego przekrwienia błony śluzowej nosa. Ten efekt „odbicia” prowadzi do zwężenia dróg oddechowych, co powoduje, że pacjent wielokrotnie stosuje produkt, aż jego stosowanie staje się trwałe. Konsekwencją tego jest przewlekły obrzęk (rhinitis medicamentosa), a nawet zanik błony śluzowej nosa (ozena). W łagodniejszych przypadkach może być odpowiednie przerwanie stosowania leku sympatykomimetycznego najpierw w jednym z otworów nosowych, a po ustąpieniu objawów podanie w drugim otworze nosowym w celu utrzymania oddychania w części nosa. Ze względu na ryzyko przeniesienia zakażenia opakowanie leku powinno być stosowane tylko przez jednego pacjenta. Działania niepożądane: W ocenie działań niepożądanych zastosowano następujące kryteria częstości: bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (< 1/10 000); częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych). Zaburzenia układu nerwowego, bardzo rzadko: pobudzenie, bezsenność, zmęczenie (np. senność, sedacja), ból głowy, halucynacje (szczególnie u dzieci); zaburzenia serca, rzadko: palpitacja, tachykardia, bardzo rzadko: arytmie serca; zaburzenia naczyniowe, rzadko: nadciśnienie; zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia, bardzo rzadko: zwiększony obrzęk błony śluzowej w wyniku osłabienia działania leku, krwawienie z nosa, częstość nieznana: uczucie pieczenia i suchości błony śluzowej nosa, kichanie; zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej, bardzo rzadko drgawki (szczególnie u dzieci); zaburzenia układu immunologicznego, niezbyt często: reakcje nadwrażliwości (np. obrzęk naczynioruchowy, wysypka, świąd). Opracowano na podstawie Charakterystyki Produktu Leczniczego z datą 15.12.2016 r. Podmiot odpowiedzialny: MCM Klosterfrau Healthcare sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 2, 01-209 Warszawa, Polska. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez URPL nr: 17443 dla nasic® i 17442 dla nasic® kids. Kategoria dostępności: OTC – produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza. Materiał promocyjny przeznaczony dla osób uprawnionych do wystawienia recept i farmaceutów.

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych