Cukier, cukierki i leki

Obrazek użytkownika farmacja.pl
Autor: farmacja.pl / Opublikowano: 2017-09-20 13:50:32 /

Cukier stanowi ważny składnik wielu aptecznych preparatów. Czy jego obecność ma znaczenie dla zdrowia pacjentów? Czy istnieje bezpieczna alternatywa dla niego, szczególnie w obliczy krytycznych opinii jakie zbierają najróżniejsze słodziki?

Nie ulega wątpliwości, że nadużywanie cukru w codziennej diecie niesie zgubne konsekwencje. Coraz częściej docierają do nas informacje, że to właśnie on, a nie tłuszcz i sól, jest największym zabójcą naszych czasów. Wraz z tymi doniesieniami wzrasta też świadomość pacjentów, którzy coraz częściej pytają farmaceutów o zawartość cukru w lekach – szczególnie w pastylkach do ssania na ból gardła.

Nie tylko corrigens

Główną substancją słodzącą wykorzystywaną w przemyśle spożywczym oraz w produkcji niektórych leków jest sacharoza. To dwucukier, którego cząsteczka zbudowana jest z fruktozy i glukozy. Sacharoza jest produktem wysokoenergetycznym (405 kcal na 100 g produktu), który poza energią nie dostarcza do organizmu żadnych składników odżywczych. Dodatkowo, aby wywołać odczucie słodkiego smaku, niezbędne są znaczne jej ilości.

Sacharoza, jako substancja pomocnicza wykorzystywana w technologii postaci leku, stosowana jest zarówno do produkcji tabletek prasowanych, jak i pastylek do ssania. Umożliwia ona nie tylko uformowanie postaci leku (funkcja wypełniająca i wiążąca), ale stanowi jednocześnie składnik maskujący niekorzystny smak substancji leczniczej (corrigens). W przypadku tabletek do ssania, wpływa na ich dużą twardość, a tym samym opóźnia proces rozpuszczania umożliwiając stopniowe uwalnianie substancji leczniczej w miejscu jej działania (jama ustna, gardło) [1].

Bardzo ciekawą postacią leku są pastylki miękkie (typu „toffi”), które sporządzane są na gorąco z użyciem wody, sacharozy, glukozy, syropu skrobiowego, wosku pszczelego i tłuszczu utwardzonego. Składniki te ogrzewane są do temperatury powyżej 135°C, następnie masę się ochładza do 115°C i dodaje substancje lecznicze. Po ostudzeniu masy do 50°C formuje się kształt „batonu” i kroi się na mniejsze kostki. Pastylki twarde otrzymuje się na drodze sporządzania plastycznej masy cukrowej, po czym przenosi się ją do form i suszy [2].

Cukier można spotkać również w innych postaciach leku. Syrop z sacharozy wykorzystuje się do drażowania tabletek – a więc powlekania ich cukrową powłoczką. Sacharoza jest też często podstawowym składnikiem syropów (sirupus simplex – stężony roztwór sacharozy w wodzie). Bardzo duże ilości sacharozy zawierają też preparaty przeciwprzeziębieniowe w formie saszetek do rozpuszczenia (około 10 gramów). Jeśli zawartość cukru w dawce leku przekracza 5 gramów, wymaga to ostrzeżenia na opakowaniu [1].

Komu szkodzi cukier?

Produktu lecznicze zawierające duże ilości cukru nie są wskazane dla osób chorujących na cukrzycę lub z glukozo-galaktozowym zespołem złego wchłaniania [1]. Dlatego tak istotna jest wiedza farmaceutów na temat leków, które nie zawierają cukru (np. do ssania na ból gardła Sebidin Plus). Rozważne „słodzenie” powinno zaczynać się znacznie wcześniej. Zbyt wysokie spożycie sacharozy w połączeniu z nieodpowiednim stylem życia i niewłaściwą dietą może bowiem wpływać na rozwój cukrzycy oraz otyłości. Specjaliści zalecają, by spożycie sacharozy nie przekraczało 10% wartości energetycznej diety [3,4,5]. Wiele badań potwierdza zależność między piciem napojów słodzonych, a wzrostem masy ciała i rozwojem otyłości nie tylko u dorosłych, ale również u dzieci. W metaanalizie obejmującej 88 badań wykazano, że spożycie słodzonych napojów łączyło się ze wzrostem masy ciała i zmniejszonym spożyciem mleka, błonnika, wapnia i białka. Potwierdzono również wzrost występowania cukrzycy, hipokalcemii i osłabienie mineralizacji kości. Udowodniono także wzrost zachorowania na próchnicę zębów, kamicy nerkowej i nadciśnienia tętniczego.


W wielu badaniach wykazano zależność pomiędzy spożywaniem napojów słodzonych, a występowaniem zespołu metabolicznego i cukrzycy. Pokazano w nich, że ryzyko wystąpienia cukrzycy u osób często spożywających słodzone napoje wzrastało o 26% w porównaniu z osobami, które sporadycznie piły takie napoje. Natomiast ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego u osób pijących słodkie napoje wzrastało o 20% w porównaniu z osobami niepijącymi tych napojów. W jednym z badań, trwającym 4 lata, udowodniono, że u osób pijących więcej niż jeden lub tylko jeden napój słodzony dziennie wzrasta o 44% ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego. W badaniu Framingham Heart Study wykazano, że hipertrójglicerydemia występowała częściej o 25% u osób spożywających napoje słodzone codziennie. Ponadto osoby takie o 18% częściej cierpiały na nadciśnienie tętnicze. Duże badania prospektywne dostarczają też dowodów na powiązanie częstego spożycia cukru z występowaniem raka trzustki [5].

Częstym problemem związanym z nadmiernym spożywaniem cukru jest próchnica i przedwczesna strata zębów. Próchnica to patologiczny, złożony proces demineralizacji i remineralizacji szkliwa prowadzący do odwapnienia i proteolicznego rozpadu tkanek twardych zęba, powstały na skutek działania kwasów organicznych. Bakterie w jamie ustnej rozkładają cukry uzyskując dzięki temu energię, a końcowymi produktami przemiany glukozy w ich metabolizmie są kwasy niszczące szkliwo. Istotny jest czas zalegania produktów cukrowych w jamie ustnej – im jest on dłuższy, tym większe ryzyko próchnicy. Cukrem, który jest najczęściej metabolizowany przez bakterie jest właśnie sacharoza. W końcowym etapie jej przemiany metabolicznej powstaje silny kwas mlekowy. Nawet najmniejsza ilość węglowodanów w jamie ustnej jest natychmiast metabolizowana przez bakterie w niej bytujące [6,7].

Coś do ssania… bez cukru!

Farmaceuci bardzo często słyszą od pacjentów prośbę o rekomendację preparatu do ssania na ból gardła, kaszel lub chrypkę, który nie będzie zawierał cukru. To im naprzeciw wychodzą specjaliści, którzy starają się wprowadzać na rynek alternatywne substancje słodzące. Substancje te mają słodki smak, jednakże posiadają znacznie mniejszą wartość energetyczną lub nie mają jej wcale, co ma ogromne znaczenie w codziennej diecie [2,3]. Substancje słodzące ze względu na swoją siłę słodzącą mogą być z powodzeniem stosowane celem zastąpienia sacharozy i to w wielokrotnie mniejszych ilościach. Ponadto niektóre substancje mają właściwości wzmacniające i utrwalające smak niektórych aromatów i smaków. Aspartam na przykład wzmacnia smak owocowy, a neotam – owocowy i miętowy [4]. W lekach na ból gardła bez cukru znajdziemy substancje doskonale imitujące słodki smak, takie jak izomalt, maltitol, glicerol, ksylitol, aspartam i mannitol (trzy ostatnie można znaleźć w preparacie Sebidin Plus).

Należy pamiętać, że każda substancja stosowana w nadmiarze może wywołać działania niepożądane – dotyczy to zarówno sacharozy, jak i zastępujących ją substancji. Mimo, że nie powodują one przyrostu masy ciała i przeciwdziałają próchnicy, to spożyte w większych ilościach są np. laksygenne – doprowadzają do wzdęć i biegunek (szczególnie polialkohole takie jak ksylitol i sorbitol).

Ostatecznie warto pamiętać, aby polecać leki bez cukru nie tylko osobom z cukrzycą. Zwłaszcza jeśli chodzi o leki do ssania – konsekwencją ich używania może być nie tylko przedłużenie trwania infekcji, ale i rozwinięcie próchnicy. Biorąc pod uwagę skutki uboczne, jakie niesie ze sobą obecność sacharozy w produktach leczniczych, informacja udzielona przez farmaceutę może zaszczepić w pacjencie poprawne nawyki żywieniowe i pozwolić na zapobiegnięcie efektom spożywania cukru w nadmiarze.

Literatura:

1. S. Janicki, A. Fiebig, M. Sznitowska, Farmacja Stosowana Podręcznik dla studentów farmacji, PZWL wyd. IV, 2008.
2. M. Muśko, M. Sznitowska, Postacie leków pediatrycznych. Cz. II. Pastylki, lizaki oraz zawiesiny recepturowe, Technologia postaci leku, 2010.
3. A.Koszowska, A. Dittfeld, J. Nowak,A. Brończyk-Puzoń, K. Gwizdek, J. Bucior, B. Zubelewicz-Szkodzińska, Cukier – czy warto go zastąpić substancjami słodzącymi?, Nowa Medycyna, 2014.
4. K. Świąder, B. Waszkiewicz-Robak, F. Świderski, Substancje intensywnie słodzące – korzyści i zagrożenia, Probl Hig Epidemiol, 2011.
5. L. Kłosiewicz-Latoszek, B. Cybulska, Cukier a ryzyko otyłości, cukrzycy i chorób sercowonaczyniowych, Probl Hig Epidemiol, 2011.
6. D. Manton, B. K. Drummond, N. Kilpatrick, Próchnica zębów, www.fraktalla.com
7. Pawka,P. Dreher, J. Herda, I. Szwiec, M. Krasicka,Próchnica zębów u dzieci problemem społecznym, Probl Hig Epidemiol, 2010

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj