Czy doustny kolagen działa w stawach?

Obrazek użytkownika farmacja.pl
Autor: farmacja.pl / Opublikowano: 2016-12-23 11:48:59 /

Preparaty z kolagenem są często wybierane przez pacjentów cierpiących na ból czy inne dolegliwości ze strony stawów. Najczęściej są to osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów. Wiara w ich skuteczność jest często tak duża, że pacjentów tych nie odstrasza dość wysoki koszt kuracji. Czy rzeczywiście kolagen to taka „inteligentna” substancja, która podana w preparacie doustnym zadziała w miejscu, gdzie oczekiwane jest jego działanie – czyli w stawie?

Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS, osteoartroza) jest najczęstszym schorzeniem stawów, stanowiącym istotny problem społeczny i ekonomiczny, szczególnie w starzejącym się społeczeństwie. Klinicznie ChZS objawia się bólem stawów, bolesnością uciskową, ograniczeniem ruchomości, trzeszczeniami i czasem wysiękami. Objawy te w znaczący sposób wpływają na jakość życia [1,2]. Zmiany mają charakter wtórny – spowodowane są przez produkty rozpadu chrząstki i kości oraz są ograniczone do stawu. W przypadku ChZS nie występują objawy układowe, co odróżnia tą dolegliwość od reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) będącego przewlekłą i układową chorobą tkanki łącznej o podłożu immunologicznym. Dla RZS charakterystyczne jest nieswoiste zapalenie zazwyczaj symetrycznych stawów oraz występowanie zamian pozastawowych i powikłań ogólnoustrojowych [3].

Skąd się wzięło zainteresowanie kolagenem w terapii chorób stawowych? Chrząstka stawowa zbudowana jest z chondrocytów otoczonych substancją pozakomórkową. Kolagen jest jednym z białek macierzy zewnątrzkomórkowej chrząstki. Tworzy on sieć włókienek warunkującą kształt chrząstki i odporność na rozciąganie. W organizmie człowieka występuje ponad 20 rożnych typów kolagenu. Kolagen typu II jest podstawowym rodzajem kolagenu chrząstki (do 90% białek chrząstki), a w tkance kostnej występuje głównie kolagen typu I [4]. Oprócz kolagenu, w skład macierzy zewnątrzkomórkowej stanowiącej 90% masy chrząstki wchodzą woda, lipidy i inne białka (5-10% proteoglikany i w mniejszej ilości białka pełniące funkcje regulatorowe i odpowiadające za prawidłowy metabolizm chrząstki).

Nadmierne przeciążenie jest czynnikiem mechanicznym leżącym u podstawy ChZS. W rozwoju choroby istotną rolę odgrywa też zmiana fizykochemicznych właściwości chrząstki i innych tkanek stawowych, co może prowadzić do uszkodzeń, które przekraczają zdolności naprawcze organizmu. Procesom destrukcji chrząstki towarzyszą próby jej odbudowy przejawiające się proliferacją chondrocytów oraz nasiloną produkcją kolagenu typu II i proteoglikanów. Zmiany biochemiczne w chrząstce obejmują początkowo wzrost, a następnie spadek zawartości wody i utratę proteoglikanów. Natomiast zawartość kolagenu nie ulega zmianie, lecz włókna stają się cieńsze, ich utkanie ulega zaburzeniu i rozluźnieniu [1]. Po 25 roku życia organizm człowieka nie jest w stanie zapewnić równowagi pomiędzy procesami biosyntezy, a degradacji kolagenu w narządach i tkankach [5]. Czy podając doustnie kolagen można wspomóc procesy biosyntezy kolagenu?


Kolagen jest białkiem, więc podany doustnie podlega takim samym procesom jak inne białka. Trawienie rozpoczyna się w żołądku od denaturacji przez sok żołądkowy, a następnie kontynuowane jest w jelicie cienkim (w warunkach prawidłowych zachodzi tam 80-90 % trawienia). W wyniku procesów zachodzących przy udziale enzymów trzustkowych dochodzi do rozszczepienia złożonych cząsteczek białkowych do dipeptydów, tripetydów i nieco większych białek, które są wchłanianie ze światła jelita, a następnie dalej trawione w rąbku szczoteczkowym oraz cytoplazmie enterocytów do pojedynczych aminokwasów, które transportowane są do żyły wrotnej [6]. W związku z tym jedno jest pewne – kolagen nie jest magiczną cząsteczką, która podana doustnie powędruje prosto do stawów i wpłynie na ich lepsze funkcjonowanie.

Wiele wskazuje, że stosowanie kolagenu w preparatach doustnych może mieć wpływ na jego syntezę w organizmie, ale czy tylko albo w ogóle w stawach? Badań dotyczących tego zagadnienia jest niewiele. W badaniu klinicznym z randomizacją przeprowadzonym metodą podwójnie ślepej próby udało się potwierdzić skuteczność niezdenaturowanego kolagenu typu II (UC-II) w leczeniu pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów. Po 90 dniach kuracji zaobserwowano obniżenie wszystkich ocenianych parametrów (skala WOMAC - 24 pytania dotyczące natężenia bólu, sztywności i ograniczenia czynności stawu oraz wzrokowa skala analogowa-VAS [7]). Terapia UC-II obniżyła parametry WOMAC o 33%, podczas gdy suplementacja preparatem glukozaminy z chondroidyną jedynie o 14% [2]. Inne badanie wykazało, że 3-miesięczna terapia kolagenem typu I (COL-I) powoduje istotne obniżenie punktacji w skali WOMAC (38%, a placebo-10%) i skali VAS (41%, placebo-13%) [2]. Wyniki tych badań wskazują, że mechanizm działania obu kolagenów może być zbliżony, ale nie jest jeszcze do końca poznany.

Kolagen typu I jest bardziej rozpowszechniony, w porównaniu z kolagenem typu II (występuje również w więzadłach, torebkach stawowych, ścięgnach, warstwie podchrząstkowej kości oraz zmienionej osteoartretycznie chrząstce). Zawiera on aminokwasy potrzebne do syntezy i naprawy tkanki łącznej, a jego działanie przeciwzapalne może być wynikiem indukcji komórek regulatorowych produkujących cytokiny przez podanie jego niewielkiej ilości [2]. Zauważono również, że niewielkie dawki kolagenu typu II (20mcg) przynoszą korzystne efekty u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Jest to prawdopodobnie efektem wytwarzania przeciwciał przeciwko CII i aktywowania komórek regulatorowych [8]. Suplementacja CII w dawce 100mcg nie okazała się skuteczna [9].

Stosowanie preparatów z kolagenem może złagodzić dolegliwości stawowe, lecz nie będzie to cudowna wędrówka tego białka do stawów, a najprawdopodobniej dostarczenie substratów do syntezy kolagenu. To organizm zdecyduje jak je wykorzysta. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że większość preparatów ma w składzie hydrolizat kolagenu czyli mieszaninę peptydów otrzymanych w wyniku kontrolowanej hydrolizy. Jest to najtańsza forma kolagenu, do jej produkcji wykorzystywane są często surowce odpadowe takie jak kości czy skóry. Jednak według producentów ta postać powinna zapewnić lepszą biodostępność, ale jak do tej pory udało się to wykazać jedynie w badaniach na zwierzętach.

Literatura
1. Klimiuk P.A., Kuryliszyn-Moskal A. Choroba zwyrodnieniowa stawów
2. Stančik R., Zvarka J., Kubinec V., Rovensky J. Kolagen typu I w leczeniu bolesnej choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych
3. Głuszko P., Filipowicz-Sosnowska A., Tłustochowicz W. Reumatoidalne zapalenie stawów
4. Lis K.K. Ctx-II jako nowy wskaźnik degradacji chrząstki stawowej
5. Żbikowska H., Czubak K. Struktura i znaczenie biomedyczne kolagenów
6. Evers M.B. Chirurgia Sabiston, „Jelito Cienkie”, Tom 4
7. Gruszecki P., Bała M., Jaeschke R. Leczenie przewlekłego bólu kolana NSLPZ doustnym czy miejscowym?
8. Barnett M.L., Kremer J.M., St Clair E.W., Clegg D.O., Furst D., Weisman M., Fletcher M.J., Chasan-Taber S., Finger E., Morales A., Le C.H., Trentham D. Treatment of rheumatoid arthritis with oral type II collagen. Results of a multicenter, double-blind, placebo-controlled trial.
9. McKown K.M., Carbone L.D., Kaplan S.B., Aelion J.A., Lohr K.M., Cremer M.A., Bustillo J., Gonzalez M., Kaeley G., Steere E.L., Somes G.W., Myers L.K., Seyer J.M., Kang A.H., Postlethwaite A.E.Lack of efficacy of oral bovine type II collagen added to existing therapy in rheumatoid arthritis.

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj