REKLAMA
Autor: Redakcja mgr farm Opublikowano: 16 grudnia 2019

Dlaczego zaleca się kobietom w ciąży suplementację kwasu foliowego?

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Prawidłowy przebieg ciąży i właściwy rozwój płodu uzależnione są od znacznej liczby czynników. Bezsprzecznie jednym z ważniejszych jest właściwy poziom kwasu foliowego w organizmie kobiety. Związek ten jest substratem biorącym udział w wielu procesach metabolicznych, ważnych zarówno dla matki, jak i dla dziecka.

Dlaczego akurat kwas foliowy? Jaką rolę odgrywa on we właściwym przebiegu ciąży i do czego prowadzić może jego niedobór?

Kwas foliowy – egzogenny związek niezbędny w okresie ciąży

Kwas foliowy, znany też jako witamina B9 czy też folacyna, jest związkiem, którego ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie wyprodukować [1, 2]. Musi być zatem dostarczany z zewnątrz, najczęściej z pożywieniem bądź w postaci produktów leczniczych czy suplementów diety.

REKLAMA

Kwas foliowy wyizolowany został po raz pierwszy w 1941 roku z liści szpinaku, stąd też pochodzi jego nazwa od słowa „folium” [3]. W przyrodzie najwięcej znajduje się go w roślinach zielonych, jak np. sałata, szpinak, brokuł, brukselka, szparagi, ale również w roślinach strączkowych, jak fasola czy groszek.

REKLAMA

Warto wiedzieć, jaką rolę w organizmie kobiety ciężarnej pełni kwas foliowy, ponieważ zbyt niski jego poziom skutkuje poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi głównie dla płodu, ale również dla matki. Kwas foliowy szczególnie potrzebny jest tam, gdzie dochodzi do intensywnych podziałów komórkowych, a takie mają miejsce w obrębie rozwijającego się płodu. Pełni on rolę koenzymu w procesie syntezy zasad purynowych i pirymidynowych [1] oraz uczestniczy w przemianach aminokwasów. Jest ważny podczas budowy otoczki mielinowej w obrębie neuronów układu nerwowego oraz przy tworzeniu łańcuchów DNA i RNA [1, 3].

[3]. Nic zatem dziwnego, że właściwy poziom kwasu foliowego jest kluczowy dla rozwijającego się płodu. Czym zatem może skutkować niedostateczna ilość kwasu foliowego w organizmie kobiety, a w konsekwencji u płodu?

Niedobór kwasu foliowego może skutkować:

  • wadami cewy nerwowej płodu – dochodzi tu do niepełnego zamknięcia cewy nerwowej, co może spowodować utratę ciąży lub urodzenie dziecka z wadami ośrodkowego układu nerwowego, takimi jak bezmózgowie, przepukliny mózgowo-rdzeniowe lub rozszczep kręgosłupa,
  • odklejaniem łożyska lub nawet poronieniem,
  • niską masą urodzeniową dziecka [1].

Niewystarczająca ilość kwasu foliowego ma również wpływ na organizm przyszłej matki. Udowodnione jest, że zbyt mała zawartość tego związku może indukować rozwój anemii megaloblastycznej [1, 3]. Dodatkowo niedobór kwasu foliowego powoduje wzrost stężenia homocysteiny we krwi, a to może z kolei skutkować rozwojem miażdżycy i zwielokrotnionym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych u kobiety [1]. Co więcej – homocysteina, a w zasadzie jej nadmiar, może prowadzić do wad cewy nerwowej płodu, gdyż gromadzi się ona w komórkach zarodka i uszkadza go [4]. W piśmiennictwie znaleźć można również informacje o potencjalnym działaniu teratogennym homocysteiny [4].

Podaż z diety nie zaspokaja potrzeb organizmu kobiety w ciąży?

Pomimo faktu dość powszechnej obecności kwasu foliowego w produktach roślinnych obserwuje się jego znaczny niedobór w organizmach kobiet w ciąży. Badania pokazują, że kobiety w ciąży spożywają tylko około 53% zalecanej dziennej normy kwasu foliowego [1, 3], która wzrasta w okresie ciąży dwukrotnie. Zalecana dawka dla kobiet w ciąży (do II trymestru) i planujących ciążę (min. 6 tygodni przed) wynosi 0,4 mg/dobę [5]. Dlaczego zatem spożycie kwasu foliowego jest na tak niskim poziomie? Powodów jest kilka, najważniejsze z nich to:

  • zbyt mała podaż produktów roślinnych w diecie kobiet w ciąży,
  • wcześniejsze przyjmowanie (zwłaszcza długotrwałe) doustnych środków; antykoncepcyjnych – zaburzają one wchłanianie kwasu foliowego, co prowadzi do jego niedoborów,
  • niska trwałość kwasu foliowego występującego w przyrodzie,
  • brak dodatkowej suplementacji kwasem foliowym z produktów dostępnych w aptekach [1, 3, 6, 7].

W tym miejscu warto skupić się na trzecim punkcie z powyższej listy. Kwas foliowy jest związkiem nietrwałym, podatnym na czynniki utleniające i redukujące [1, 6]. Warzywa poddane obróbce termicznej, w zależności od jej rodzaju i czasu trwania tracą nawet 50–80% zawartego w nich kwasu foliowego [1, 3, 6]. Pokazują to chociażby liczne badania prowadzone w celu określenia trwałości kwasu foliowego. Zgodnie z ich wynikami wiadomo np., że 10-minutowe gotowanie brokułów zmniejsza zawartość obecnego w nich kwasu foliowego o 56% [7].

Jak zatem zabezpieczyć odpowiednią ilość kwasu foliowego w organizmie kobiety w ciąży?

Wyniki licznych analiz pokazują, że dodatkowe przyjmowanie kwasu foliowego w okresie przed koncepcyjnym i w pierwszych 12 tygodniach ciąży obniża o 70% liczbę przypadków wad cewy nerwowej u płodu [2]. Co więcej – zapewnienie wystarczających zasobów tego związku skutkuje w późniejszym czasie dobrymi zdolnościami poznawczymi u nowonarodzonego dziecka [8].

Aktualne wytyczne polskich i międzynarodowych instytucji zdrowotnych zalecają przyjmowanie kwasu foliowego w dawce 0,4 mg/dobę jako uzupełnienia codziennej diety [5] przez kobiety planujące ciążę i w I trymestrze ciąży.

Niezwykle istotne jest uzupełnienie zasobów tak ważnego dla prawidłowego rozwoju płodu składnika, jakim jest kwas foliowy. Dbając o zdrowie swojego dziecka, warto o tym pamiętać i wybrać sprawdzony preparat o udokumentowanym składzie, zwłaszcza że zapotrzebowanie na kwas foliowy u kobiet w ciąży wzrasta dwukrotnie [1, 6]! A wiemy już, że dostarczenie pożądanej jego ilości nawet z urozmaiconą, bogatą w rośliny zielone dietą przy niskiej trwałości cząsteczki jest bardzo trudne – często niemożliwe.

Literatura:

  1. Wzbogacanie żywności kwasem foliowym – naturalnym metabolitem przemysłowych szczepów drożdży Saccharomyces cerevisie oraz bakterii fermentacji mlekowej, Anna Goncerzewicz, Anna Misiewicz, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego 2011, t. 66, nr 4.
  2. Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobiet w wieku rozrodczym, Ewa Cieślik, Agnieszka Gębusia, Hygeia Public Health 2011, 46(4): 431–436.
  3. Kwas foliowy – występowanie i znaczenie, Ewa Cieślik, Anna Kościej, Probl Hig Epidemiol 2012, 93(1): 1–7.
  4. Homocysteina, Dorota Gąsiorowska, Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka, Farmacja Współczesna 2008; 1: 169–175.
  5. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie stosowania witamin i mikroelementów u kobiet planujących ciążę, ciężarnych i karmiących, Agata Karowicz-Bilińska, Ewa Nowak-Markwitz, Tomasz Opala, Przemysław Oszukowski, Ryszard Poręba, Marek Spaczyński, Ginekol Pol. 5/2014, 85, 395–399.
  6. Suplementacja witaminowo-mineralna u kobiet w wieku prekoncepcyjnym, Magdalena Rzeźnik, Joanna Suliburska, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016, tom 7, nr 3, 106–110.
  7. The effect of different cooking methods on folate retention in various foods that are amongst the major contributors to folate intake in the UK diet, Derek J. McKillop, Kristina Pentieva, Donna Daly, Joseph M. McParlin, Joan Hughes, J.J. Strain, John M. Scott, Helene McNulty, British Journal of Nutrition (2002), 88, 681–688.
  8. Maternal folate nutrition and offspring health: evidence and current controversies, Caffrey A., McNulty H., Irwin RE., Walsh CP., Pentieva K., Proc Nutr Soc., 2018, 26: 1–13.
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych