Fakty i mity o zapaleniu gardła | farmacja.pl

Fakty i mity o zapaleniu gardła

Obrazek użytkownika farmacja.pl
Autor: farmacja.pl / Opublikowano: 2017-10-02 12:56:25 /

Zimno, mokro, wietrznie... niestety z taką pogodą zawitała jesień, a wraz z nią do apteki przychodzi coraz więcej pacjentów z różnymi objawami infekcji. Codziennie wielokrotnie jesteśmy proszeni o „coś na gardło”. W takich sytuacjach pojawia się pytanie, czy środki dostępne bez recepty są wystarczające czy pacjent powinien pójść do lekarza po receptę na antybiotyk?

Ból gardła to najczęstsza przyczyna porad lekarskich, ale też to częsty powód wizyt w aptece. Zapalenie gardła jest przyczyną przepisywania około 50% wszystkich antybiotyków stosowanych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej. Ze względu na nasilenie dolegliwości bólowych gardła, trudność w przełykaniu, słabo reagujące na leki miejscowe, pacjenci bardzo często oczekują zastosowania środków radykalnych, które maja gwarantować natychmiastową poprawę [1].

MIT
Najczęstszą przyczyną zapalenia gardła są bakterie

Przyczyną bólu gardła zwykle jest stan zapalny, który rozwija się na podłożu infekcyjnym [2]. Zakażenia wirusowe są przyczyną około 70-85% przypadków ostrego zapalenia gardła i migdałków u dzieci powyżej 3 roku życia i 90-95% u osób dorosłych [3]. Najczęściej jest ono wywoływane przez rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy Epsteina-Barr, Coxackie, Herpes simplex, a także wirusy grypy i paragrypy. Bakterie są odpowiedzialne za 15-30% zakażeń u dzieci oraz 5-10% u dorosłych. Najczęściej są to paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (Streptococcus pyogenes), a znacznie rzadziej przez paciorkowce grupy C i G [2, 3]. Ból gardła, szczególnie u dzieci, może również być spowodowany czynnikami nieinfekcyjnymi takimi jak alergia, przewlekły kaszel, nieżyt nosa, choroba refluksowa przełyku bądź ekspozycją na dym papierosowy [2].

FAKT
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, niezależnie od etiologii

Niezależnie czy przyczyną zapalenia gardła są wirusy czy bakterie, to do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a także przez kontakt z wydzieliną z nosogardła osoby chorej [2]. Okres inkubacji wirusowego zapalenia gardła zwykle wynosi 1-6 dni, a natomiast w przypadku bateryjnego zapalenia trwa od 12 godzin do 4 dni [3]. Występowanie zakażeń S.pyogenes może przybierać endemiczny charakter, np. w dużych skupiskach ludzkich takich jak przedszkola, szkoły, internaty [2]. Ryzyko przeniesienia zakażenia w kontakcie domowym wynosi około 25% , co powoduje wystąpienie objawowego zakażenia u około 40% z domowników, a u reszty stwierdza się przejściowy stan nosicielstwa [3].

MIT
Okres zakaźności kończy się wraz z ustąpieniem objawów

W przypadku wirusowego zapalenia gardła okres zakaźności to 1-2 dni przed wystąpieniem objawów, do 3 tygodni po (w zależności od etiologii). Do zakażenia dochodzi u około 2/3 osób pozostających w kontakcie domowym z osobą chorą [4]. W sytuacji zapalenia paciorkowcowego (PBHA) okres zakaźności kończy się po 24h od zastosowania skutecznej antybiotykoterapii, a gdy nie stosowano leczenia przyczynowego to czas ten wydłuża się mniej więcej do tygodnia od ustąpienia objawów [2, 4]

MIT
Wywiad i badanie przedmiotowe jest wystarczające do różnicowania przyczyny zapalenia gardła

Rozpoznanie zapalenia gardła stawiane jest na podstawie objawów zgłaszanych przez pacjenta, takich jak ból, drapanie lub podrażnienie w okolicy garda, a także wyglądu błony śluzowej gardła, która jest zaczerwieniona i obrzęknięta [3]. Często towarzyszą mu inne objawy takie jak kaszel, katar, gorączka, a także powiększone węzły chłonne. Wywiad oraz badanie przedmiotowe charakteryzują się małą czułością i swoistością w różnicowaniu etiologii wirusowej i bakteryjnej zapalenia gardła. Zmiany na błonie śluzowej garda takie jak zaczerwienienie, obrzęk czy wybroczyny, występują z podobną częstością w obu przypadkach.


Kliniczna diagnostyka różnicowa ma na celu przede wszystkim ocenę prawdopodobieństwa zakażenia paciorkowcowego [3]. Na podstawie wyników badań różnicujących etiologię bakteryjną i wirusową zostały opracowane 3 skale oceny prawdopodobieństwa zakażenia S.pyogenes: wg Breese, skalę Centora zmodyfikowaną przez McIsaaca, a także skalę wg Walsha [3]. Za najbardziej praktyczną i przydatną skalę oceniającą ryzyko zakażenia S.pyogenes, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, rekomendacje uznają skalę Centora w modyfikacji McIssaca. W przypadku otrzymania więcej niż 2 punktów wskazana jest diagnostyka bakteriologiczna, najlepiej w postaci szybkich testów w kierunku paciorkowca [2]. Posiew wymazu z gardła jest złotym standardem w rozpoznawaniu PBHA [3].

FAKT
Zapalenie gardła ma przebieg samoograniczający się

Objawy zakażenia wirusowego samoistnie zaczynają ustępować po 3-4 dniach i u większości chorych znikają w ciągu tygodnia. Natomiast objawy nieleczonej infekcji spowodowanej przez S.pyogenes trwają zwykle 8-10 dni, a ropne powikłania zakażenia pojawiają się u mniej niż 1% chorych [3].

MIT
Zastosowanie antybiotyku powoduje natychmiastowa poprawę

Zapalenia gardła oraz nosogardła to najczęstsze schorzenia, którym towarzyszy nadużywanie antybiotyków. Pomimo, że wskazania do ich zastosowania występują u mniej niż 15% dorosłych, to ponad 70% otrzymuje receptę na antybiotyk [3]. Celem leczenia anginy paciorkowcowej jest eradykacja drobnoustroju, zmniejszenie zakaźności, ryzyka powikłań oraz skrócenie czasu trwania objawów. Wdrożenie antybiotyku w 2-3 dobie powoduje skrócenie o 1-2 dni czas trwania objawów takich jak ból gardła, głowy, gorączka. Zastosowanie antybiotykoterapii zmniejsza (w stosunku do powikłań stwierdzonych bez antybiotyku), częstość występowania ostrego zapalenia ucha środkowego o 2/3 i o 1/2 ostrego zapalenia jamy nosowej oraz zatok przynosowych, ale nie wykazano wpływu antybiotyku na zmniejszenie częstości powstawania ropni migdałkowych. W badaniach z randomizacją, przeprowadzonych metodą podwójnie ślepej próby, wykazano przewagę antybiotyku nad placebo jedynie w zapaleniu gardła o potwierdzonej etiologii S.pyogenes. Nawet u pacjentów z wysokim prawdopodobieństwem zakażenia paciorkowcowego wg skali Centor/McIsaaca, nie wykazano przewagi antybiotykoterapii [3].

MIT
Kilka przebytych angin w ciągu roku jest wskazaniem do wcięcia migdałków

Pomimo sprzecznych wyników badań określających skuteczność tonsillektomii (chirurgiczne usunięcie migdałków), należy ona do najczęściej wykonywanych zabiegów u dzieci [3]. Korzyści z tego zabiegu prawdopodobnie przeważają nad efektami niepożądanymi i kosztami związanymi z jego wykonaniem jedynie u dzieci z ciężkimi postaciami nawracającego paciorkowcowego zapalenia gardła lub migdałków. Jest ono definiowane jako 7 epizodów zakażenia w ostatnim roku, 5 rocznie w ciągu ostatnich 2 lat lub 3 rocznie w ciągu ostatnich 3 lat, przy stwierdzeniu jednego z kryteriów: wzrost temperatury powyżej 38ºC, powiększone lub tkliwe węzły chłonne przednie, nalot lub wysięk na migdałkach, stwierdzenie zakażenia S.pyogenes w badaniu mikrobiologicznym, zastosowana antybiotykoterapia w przypadku potwierdzonego albo podejrzewanego zakażenia paciorkowcowego [3]. Zasadniczo obecnie nie usuwa się migdałków podniebiennych u dzieci przed ukończeniem 4 roku życia, czyli w czasie poprzedzającym wykształcenie mechanizmów obronnych [5].

MIT
Stwierdzenie w wymazie z gardła Staphylococcus aureus wymaga rozpoczęcia leczenia

Nosicielstwo S. aureus stwierdzane jest u 10-40% zdrowej populacji, a w okresach infekcji wirusowych może przekraczać nawet 40%. Standardowo nie powinno być leczone, a jedynie w wyjątkowych sytuacjach np. przed zabiegami kardiochirurgicznym, można podjąć próbę eradykacji nosicielstwa w ramach profilaktyki zakażeń okołooperacyjnych [3]. Także nosicielstwo Streptococcus pneumoniae, H. Influenzae i M. catarrhalis nie powinno być leczone, gdyż brak jest doniesień, by te drobnoustroje powodowały ostre zapalenie gardła albo migdałków [3].

Ze względu na samoograniczający przebieg schorzenia oraz częściej występującą wirusową etiologię zapalenia gardła, leczenie miejscowe zwykle jest wystarczające do złagodzenia objawów towarzyszących chorobie i poprawy komfortu chorego. Pamiętajmy jednak, że dolegliwości przypominające zapalenie gardła także mogą występować w przebiegu innych jednostek chorobowych takich jak alergia zewnątrzpochodna, refluks żołądkowo-przełykowy czy niedokrwistość z niedoboru żelaza [1].

Literatura:
1. Gowin E., Sikorska-Horst W. Leczenie zapalenia gardła bez antybiotyku – czy to możliwe?
2. Kalicki B., Milart J., Wachnicka- Bąk A, Ból gardła- kiedy leczenie objawowe jest wystarczające
3. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016
4. Mrukowicz J. Ostre zapalenie gardła i migdałków (angina)
5. Mrówka-Kata Katarzyna i wsp. Wskazania do usunięcia migdałków podniebiennych

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj