REKLAMA
Autor: Paulina Górniak Opublikowano: 29 czerwca 2018

Farmaceuta – kalkulator, czyli o sprawdzeniu zlecenia na mieszaninę do żywienia pozajelitowego

Artykuł pochodzi z serwisu

Każdorazowo wiąże się to z wykonaniem szeregu obliczeń, czy to wykonywanych „ręcznie”, czy przez stworzony do tego program komputerowy – należy m.in. skontrolować dawki poszczególnych preparatów w przeliczeniu na masę danego pacjenta oraz ocenić za pomocą kilku parametrów potencjalną stabilność fizykochemiczną mieszaniny i ryzyko wystąpienia w niej niezgodności. I zawsze, gdy tylko pojawiają się wątpliwości, należy skontaktować się z osobą zlecającą w celu wyjaśnienia ich i znalezienia rozwiązania problemu.

Jedyną sytuacją, kiedy większość z tych obliczeń nie będzie tak istotna, jest wykonywanie mieszaniny do żywienia pozajelitowego o takim składzie, którego stabilność fizykochemiczna została wcześniej zbadana. Badania stabilności mieszanin, polegające m.in. na obserwacjach mikroskopowych, pomiarze potencjału zeta, pH czy wielkości kropli olejowych w czasie, nie są możliwe do przeprowadzenia w codziennej pracy i wymagają współpracy z laboratorium, z tego względu najczęściej dysponujemy nimi w przypadku przemysłowych worków dwu- i trójkomorowych.

REKLAMA

CAN

Emulsjom tłuszczowym do podania pozajelitowego są stawiane wymagania dotyczące wielkości cząstek. Wielkość ta generalnie nie powinna przekroczyć 3,0µm, a powyżej 5,0µm całkowicie dyskwalifikuje mieszaninę. Wielkość ta się zwiększa w wyniku zneutralizowania ujemnego ładunku kropelek tłuszczu w emulsji gwarantującego ich wzajemne odpychanie, co na ogół wiąże się z dodatkiem kationów, zwłaszcza dwu- i trójwartościowych.

REKLAMA

CAN (ang. critical aggregation number) jest parametrem, który określa wpływ dodatku elektrolitów na emulsję tłuszczową w mieszaninie żywieniowej. Obliczamy go według następującego wzoru:

CAN = a + 64b + 729c

gdzie:

a – stężenie kationów jednowartościowych [mmol/l]

b – stężenie kationów dwuwartościowych [mmol/l]

c – stężenie kationów trójwartościowych [mmol/l]

Dla mieszanin stabilnych wartość CAN nie powinna przekraczać 600, czyli krytycznego stężenia elektrolitów mogącego wywołać agregację cząstek emulsji.

Innym parametrem, który może być zastosowany do oceny wpływu stężeń elektrolitów na stabilność emulsji tłuszczowej jest suma stężeń jonów Na+ i K+ oraz Mg2+ i Ca2+. Sumy te powinny mieć następujące wartości:

[Na+] + [K+] ≤ 130 mmol/l [Mg2+] + [Ca2+] ≤ 8 mmol/l

Jak można pośrednio wywnioskować z powyższych wzorów, największy wpływ na stabilność emulsji będą miały kationy dwuwartościowe (np. Ca2+, Mg2+), gdyż dodatek kationów trójwartościowych jest na ogół stały – w gotowym preparacie pierwiastków śladowych, na którego skład nie mamy wpływu w momencie jego zastosowania i który dodajemy do mieszaniny w stosunkowo niewielkiej ilości. W przypadku mieszanin o małych objętościach często występuje konieczność ograniczenia dodatku właśnie kationów dwuwartościowych, a lekarz zleca podanie któregoś z tych elektrolitów np. w innym płynie infuzyjnym.

W tym miejscu należy podkreślić, że zawarte w mieszaninie żywieniowej jony to suma elektrolitów zawartych w roztworach podstawowych czy też bezpośrednio w workach przemysłowych i elektrolitów dodanych osobno z ampułek i zawsze trzeba je wszystkie razem brać pod uwagę przy obliczeniach! Nie można zapominać, że elektrolity są często obecne w roztworach aminokwasów, a np. w poszczególnych preparatach fosforanów znajdują się różne ilości jonów sodu i potasu.

CaxP

Iloczyn wapniowo-fosforanowy (CaxP) jest istotnym parametrem, mówiącym o ryzyku wytrącenia wodorofosforanu wapnia CaHPO4 w mieszaninie odżywczej. Wytrącenie tego osadu w mieszaninie lub cewniku żylnym może skutkować niewydolnością oddechową, zatorowością płucną i w konsekwencji prowadzić nawet do zgonu pacjenta, a sam osad jest bardzo trudny do zauważenia drogą wizualną, ze względu na zawartość emulsji tłuszczowej w mieszaninie.

Za wartość graniczną iloczynu stężeń jonów wapnia i jonów fosforanowych, podanych w mmol/l, po przekroczeniu której występuje duże prawdopodobieństwo wytrącenia osadu, i której przekraczać nie należy, zwłaszcza używając soli nieorganicznych wapnia i fosforanów, uznaje się wartość 72 mmol2/l2.

Piśmiennictwo

  1. Ciszewska-Jędrasik M., Pertkiewicz M.; Mieszaniny do żywienia pozajelitowego, standardy postępowania i zalecenia dla farmaceutów; Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2004

  2. Sieradzki E. i in.; Farmacja szpitalna i kliniczna; Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego; 2012

  3. Sobotka L.; Podstawy żywienia klinicznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o.; 2013

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych