REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 24 lipca 2020

Gluten – kto powinien z niego zrezygnować?

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Gluten stanowi mieszaninę białek roślinnych gluteniny i gliadyny, występujących w nasionach pszenicy, żyta i jęczmienia. Gliadyna odznacza się dużą lepkością, natomiast cechą gluteniny jest elastyczność. Obie frakcje zlokalizowane są w bielmie w podobnych ilościach. Gluten utrzymuje odpowiednią konsystencję ciasta podczas fermentacji i wypieku. Jest również dobrym nośnikiem aromatów, przez co często stanowi dodatek do żywności. Mimo, że jest spożywany przez ludzi od tysiącleci w ostatnim czasie pojawiło się coraz więcej kontrowersji z nim związanych.

Choroby glutenozależne

Częstość występowania zaburzeń związanych z nieprawidłową tolerancją glutenu znacznie wzrosła w ostatnim dziesięcioleciu. Niestety jest to również przyczyną coraz częstszego przechodzenia na dietę bezglutenową.

REKLAMA

Nie ma dowodów naukowych, które sugerowałyby, że jest ona częścią zdrowego stylu życia lub może pomóc w leczeniu nadwagi i otyłości. Powinna  być stosowana jedynie w uzasadnionych przypadkach, do których należą choroby glutenozależne. Wyróżnia się następujące rodzaje schorzeń będących wynikiem niepożądanej reakcji organizmu na gluten:

REKLAMA
  • celiakia,
  • alergia na gluten,
  • nadwrażliwość na gluten,
  • Choroba Dühringa.

Celiakia

Jest chorobą trzewną dotykającą około 1-3 % populacji. Ma podłoże autoimmunologiczne, występuje u osób z predyspozycją genetyczną (obecność antygenów HLA-DQ2 lub -DQ8). U chorych gluten powoduje wytwarzanie swoistych przeciwciał, powstanie reakcji zapalnej, prowadzącej do zaniku kosmków jelitowych. Skutkuje to zaburzonym wchłanianiem, niedożywieniem i niedoborem składników odżywczych w organizmie.

Jedyną skuteczną metodą leczenia celiakii jest stosowanie diety bezglutenowej, jednak nie należy przechodzić na nią przed diagnozą lekarską. Może to zafałszować wyniki badań dodatkowych i utrudnić rozpoznanie lub wykluczenie choroby.

Alergia na gluten

Celiakia i alergia na gluten nie są synonimami a dwoma odrębnymi schorzeniami, które mieszczą się w pojęciu nietolerancji pokarmowych. Mimo, że podstawą leczenia w obu przypadkach jest dieta bezglutenowa, to ich rozróżnienie jest ważne dla długoterminowej terapii. W tym celu oznacza się poziom przeciwciał przeciwko endomyzjum mięśni gładkich (IgAEmA) lub tranglutaminazie tkankowej (tTG), które nie występują w alergii na gluten. W przypadku tej choroby podstawą leczenia również jest ścisła dieta bezglutenowa.

 

Nadwrażliwość na gluten

Gluten jest szkodliwy nie tylko dla osób z celiakią i alergią, ponieważ wielu pacjentów zgłaszających niepokojące objawy nie ma we krwi charakterystycznych dla celiakii przeciwciał (tTG i EmA). Nie wykrywa się u nich również patologicznych zmian w śluzówce jelita, a całkowity poziom IgE pozostaje w normie, co świadczy o tym, że nie mają również alergii na pszenicę. Natomiast u połowy tych chorych stwierdza się obecność przeciwciał AGA (przeciwciała antygliadynowe).

Do najczęstszych objawów nadwrażliwości należą: ból brzucha, ból głowy, wysypka, uczucie ciągłego zmęczenia, biegunka, wzdęcia, zaparcia. Pojawiają się zwykle w ciągu kilku dni lub godzin po spożyciu żywności zawierającej gluten.

Choroba Dühringa

W tej chorobie tak jak w celiakii stwierdza się obecność tych samych markerów serologicznych – przeciwciał IgAEmA. Objawia się występowaniem często bardzo swędzących skórnych zmian wielopostaciowych – pęcherzyków, grudek, rumienia. Około 10 % pacjentów zgłasza również objawy ze strony przewodu pokarmowego, spowodowane zanikiem kosmków jelita cienkiego.

Leczenie potwierdzonej choroby Dühringa opiera się na ścisłej diecie bezglutenowej oraz ograniczeniu spożycia jodu. Zmiany skórne ustępują samoistnie po minimum 6 miesiącach wyeliminowania glutenu z pożywienia. Terapię farmakologiczną włącza się, gdy objawy nie ustępują mimo długotrwałego przestrzegania zaleceń dietetycznych.

Zasady diety bezglutenowej

Podstawową jest całkowita eliminacja glutenu, co  oznacza zaprzestanie spożywania pszenicy (także orkiszu), jęczmienia, żyta i  zwykłego owsa oraz wszystkich produktów z ich dodatkiem.

Zamiast tych zbóż należy spożywać produkty naturalnie bezglutenowe takie jak: kukurydza, ryż, ziemniaki, soja, proso, gryka, tapioka, amarantus, maniok, soczewica, fasola, sago, sorgo, orzechy, a także mięso, owoce i warzywa oraz przetworzone, w  których zawartość glutenu nie przekracza 20 ppm (20 mg na kg). Są one oznaczone międzynarodowym znakiem Przekreślonego Kłosa.

Przestrzeganie diety bezglutenowej nie powinno opierać się wyłącznie na usunięciu glutenu, jako składnika przetworzonej żywności i zanieczyszczenia krzyżowego. Musi być również pełnowartościowa i dobrze zbilansowana oraz w pełni pokrywać zapotrzebowanie organizmu na wszystkie składniki odżywcze.

 

Dieta bezglutenowa w leczeniu innych chorób autoimmunologicznych

W ostatnim czasie dużo mówiło się na temat choroby Hashimoto, czyli autoimmunologicznego zapalenia tarczycy. Szacuje się, że u około 1 na 62 pacjentów ze zdiagnozowanym schorzeniem współistnieje celiakia. Natomiast skuteczność bezglutenowych interwencji żywieniowych nadal jest dyskusyjna i nie można jednoznacznie określić, czy przyniesie pożądane korzyści zdrowotne. Każdorazowa decyzja o wprowadzeniu bezglutenowego planu żywieniowego w chorobie Hashimoto powinna być skonsultowana z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Przeprowadzono przegląd systematyczny mający na celu ocenę roli glutenu w stwardnieniu rozsianym (MS). Kryteria włączenia spełniało czterdzieści dziewięć publikacji przedstawiających 50 badań. We wnioskach podano, że wciąż nie ma wystarczających dowodów aby stwierdzić, czy dieta bezglutenowa odgrywa rolę w MS i wskazano konieczność dalszych badań w tym kierunku.

 

Dieta bezglutenowa w autyzmie

Nadwrażliwość na gluten, celiakia, nieprawidłowa przepuszczalność jelit i inne stany zapalne były często obserwowane u osób ze spektrum zaburzeń autystycznych (ASD) po spożyciu glutenu i kazeiny. Stąd zaczęto rozważać czy wyłączenie tych białek z diety może być strategią łagodzenia objawów ASD.

Przeprowadzono wiele badań, które miały wykazać zasadność stosowania diety bezglutenowej w autyzmie. Niestety uzyskane wyniki były bardzo rozbieżne, a  w  eksperymentach brały udział małe grupy badawcze. Obecne dowody na   skuteczność tej interwencji dietetycznej są słabe, dlatego konieczne jest przeprowadzenie dużego kohortowanego badania z randomizacją.

Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną dieta sama z siebie nie leczy autyzmu, a jest uzasadniona tylko, gdy wystąpią alergie pokarmowe.

 

Bibliografia:

  1. Bascuñán K.A., Vespa M.C., Araya , Celiac disease: understanding the gluten-free diet, Eur J Nutr. 2017 Mar;56(2):449-459;
  2. Simona Valenti MD, Domenico Corica MD, Luisa Ricciardi MD, PhD & Claudio Romano MD (2017): Gluten-related disorders: certainties, questions and doubts, Annals of Medicine;
  3. Leonard M.M., Sapone A., Catassi C., Fasano A.,Celiac Disease and Nonceliac Gluten Sensitivity: A Review, JAMA. 2017 Aug 15;318(7):647-656;
  4. Pistollato F, Yuliett Forbes-Hernandez T, Calder ´ on Iglesias R, Ruiz ´ R, Elexpuru M, Cianciosi D, Giampieri F, Battino M, Pharmacological, non – pharmacological and stem cell therapies for the management of autism spectrum disorders: a focus on human studies, Pharmacological Research (2019);
  5. Piwowarczyk, A., Horvath, A., Pisula, E., Kawa, R., & Szajewska, H. (2019). Gluten-Free Diet in Children with Autism Spectrum Disorders: A Randomized, Controlled, Single-Blinded Trial. Journal of Autism and Developmental Disorders;
  6. Millard C., Ferriter M., Calver S.J., Connel – Johnes G.G, WITHDRAWN: Gluten- and casein-free diets for autistic spectrum disorder, Cochrane Database Syst Rev. 2019;
  7. Thomsen H.L., Jessen E.B., Passali M., Frederiksen J.L., The role of gluten in multiple sclerosis: A systematic review, Mult Scler Relat Disord. 2019 Jan;27:156-163;
  8. celiakia.pl ;
  9. https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.10″ttps://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.10.;
  10. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/194575,dieta-i-suplementacja-w-chorobie-hashimoto;
  11. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/wywiady/158398,kiedy-unikac-glutenu.

 

 

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych