REKLAMA
Autor: Emilia Krupa Opublikowano: 2 stycznia 2019

Historia BigPharmy

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Przemysł farmaceutyczny to jedna z najbogatszych gałęzi światowej gospodarki. Jego historia pełna jest spektakularnych wzlotów i dramatycznych upadków.

Lecznictwo jest niemal tak stare, jak historia ludzkości. Początkowo opierało się ono o instynkt przetrwania człowieka. Jednak wraz z rozwojem cywilizacji pojawiać zaczęły się rozmaite teorie, doświadczenia i metody terapeutyczne. Współcześnie lecznictwo bazuje na dość wysoko rozwiniętym przemyśle farmaceutycznym, którego korzenie sięgają głęboko w przeszłość. Sam okres produkcji leków na skalę przemysłową nie trwa wcale tak długo, w porównaniu z całą historią lecznictwa.

Pierwsze firmy – Merck i spółka

Uważa się, iż prawdopodobnym pierwszym przedsiębiorstwem produkującym leki na większą skalę była firma Merck. Powstała ona na bazie starej niemieckiej apteki Anioła, która mieściła się w mieście Darmstadt w Niemczech i powstała w 1668 roku z inicjatywy Friedricha Jackoba Mercka. Rodzinna wtedy jeszcze firma, pozostawała właściwie zwykłą apteką, produkującą leki w aptecznym laboratorium.

REKLAMA

Niewątpliwie pogratulować należy wytrwałości, gdyż spora część rodziny Merck była reprezentowana przez zawodowych farmaceutów. W 1816 rok rodzinny biznes przejął Heinrich Emanuel Merck, któremu przypisać należy rozwój apteki w kierunku produkcji leków. Pierwszymi medykamentami wytwarzanymi w firmie na skalę przemysłową były alkaloidy, które udało się Heinrichowi otrzymać z dość dużą wydajnością i czystością. Produktami tymi interesowali się inni farmaceuci, którzy zaczęli odkupować je do sprzedaży w swoich aptekach.

REKLAMA

Do czarnych kart w historii Mercka można zaliczyć opracowanie dość wydajnego procesu syntezy kokainy, której czystość była wyjątkowo wysoka. Kokaina produkcji Mercka była sprzedawana w Niemczech legalnie na przełomie XIX i XX wieku, ale nawet po II wojnie światowej pozostawała w legalnym obrocie. W kręgach uzależnionych mówiło się nawet o szczególnie wysokich walorach używki produkowanej przez niemiecki koncern ze względu na bardzo wysoką czystość i brak efektu depresyjnego.

Obecnie Merck, to międzynarodowy koncern posiadający w swoim portfolio dużą liczbę preparatów leczniczych. Pozostaje jednocześnie prawdopodobnie najstarszą, wciąż działającą firmą farmaceutyczną świata, która ocalała nawet pomimo wojen. Jest właścicielem wielu znanych marek, zarówno leków OTC jak i wydawanych z przepisu lekarza. Znane marki koncernu to między innymi Nasivin, Cebion czy Vigantoletten.

Bayer

To firma o dość ciekawych korzeniach, niekoniecznie związanych od początku z farmacją. Początkowo powstała w 1863 roku jako Friedrich Bayer & Co – firma produkująca barwniki chemiczne. Założyciel, Friedrich Bayer, był niemieckim przemysłowcem, synem pracownika przemysłu jedwabnego. Początkowy związek Bayera z produkcją barwników był oparty o dość popularny i kwitnący w tamtym czasie przemysł tekstylny. Rozgłos i rozwój w kierunku farmaceutycznym przedsiębiorstwo zyskało dzięki swemu pracownikowi, Felixowi Hoffmannowi. Był on niemieckim chemikiem, który pracował nad syntezą aspiryny. Jako jednemu z pierwszych chemików, udało mu się zsyntezować stabilną formę kwasu acetylosalicylowego, która to forma nadawała się do celów produkcyjnych. Byli co prawda również inni chemicy, którzy otrzymywali aspirynę, jednak to właśnie Bayer zdecydował się na wprowadzenie jej do produkcji.

Przez lata firma ewoluowała. W roku 1925 przystąpiła do członkostwa w koncernie IG Farben, który zajmował się produkcją chemiczną rozmaitych rzeczy. Ma też na swoim koncie produkcję niesławnego cyklonu B, wykorzystywanego przez Nazistów w obozach koncentracyjnych.

Obecnie firma Bayer, to znacznej wielkości koncern farmaceutyczny o światowym zasięgu i szerokiej gamie specyfików w swoim portfolio.

Pfizer

Firma powstała w Nowym Jorku jako przedsiębiorstwo produkcji chemicznej i farmaceutycznej Charles Pfizer and Company w 1849 roku. Nazwę zaczerpnięto od nazwiska założyciela – Charlesa Pfizera – amerykańskiego chemika o niemieckich korzeniach. Początkowy sukces dało mu wprowadzenie do obrotu środków przeciw parazytom, jednak dopiero opracowanie produkcji kwasu cytrynowego nadało rozpędu rozwojowi firmy. Warto podkreślić, iż to właśnie Pfizer jest jednym z pierwszych przedsiębiorstw, wykorzystujących biotechnologię w swojej produkcji. Można powiedzieć, że dzięki I wojnie światowej i ograniczeniu dostaw cytrynianu wapnia z Włoch, Pfizer został zmuszony do rozpoczęcia poszukiwań nowych źródeł pozyskiwania substratów do produkcji kwasu cytrynowego. Dzięki temu naukowcy Pfizera odkryli zdolności pewnego grzyba do produkcji kwasu cytrynowego z cukru. A to pozwoliło na komercjalizację produkcji tegoż kwasu w 1919 roku. Odkryta fermentacja umożliwiła naukowcom opracowanie masowej produkcji penicyliny w okresie II Wojny Światowej.

Pfizer był jednym z tych przedsiębiorstw, które rozwijało się głównie dzięki odkryciom zatrudnionych u siebie naukowców. Dzięki temu obecnie uznawany jest za jedną z największych firm farmaceutycznych świata.

Johnson&Johnson

Firma założona została w 1887 roku przez trzech braci Johnson – Roberta, Jamesa i Edwarda, pod wpływem przemowy Josepha Listera, orędownika antyseptyki. Prowodyr całego zdarzenia – Robert, pracował u swego wuja Jamesa Wood’a w jego aptece w stanie Nowy Jork. Miało to na celu uchronienie Roberta przed udziałem w wojnie domowej, a w praktyce stało się początkiem ogromnej kariery.

Firma Johnson&Johnson (J&J) pierwotnie produkowała gotowe zestawy jałowych opatrunków chirurgicznych, aby w późniejszym czasie rozwinąć się w trzech równorzędnych kierunkach – kosmetologii i higienie osobistej, produktach medycznych i chirurgicznych, a także w kierunku farmaceutycznym. Ten ostatni segment figuruje współcześnie pod szyldem firmy-córki koncernu J&J, jako firma Janssen Pharmaceuticals. J&J jest właścicielem licznych fabryk oraz firm pokrewnych na całym świecie. Przyznać mu też należy jedną istotną cechę – wierność swemu pierwotnemu logu, które przetrwało w swej prawie niezmienionej postaci od momentu założenia firmy aż do dziś.

Eli Lilly

Koncern pochodzący z Indianapolis w Stanach Zjednoczonych. Został założony przez weterana wojny secesyjnej, chemika i farmaceutę – Eli Lilly’ego w 1876 roku. Założyciel postanowił, iż jego firma produkować będzie wyłącznie leki najwyższej jakości, dostępne jedynie z przepisu lekarza i początkowo prowadził ją wraz z synem. Pracował nad kapsułkami żelatynowymi ułatwiającymi podawanie leków. W kolejnych latach firma ewoluowała i rosła w siłę. W roku 1922 podjęła współpracę z kanadyjskim Uniwersytetem w Toronto, w celu opracowania sposobu masowej produkcji insuliny. Do swych sukcesów mogą zapisać wprowadzenie pierwszego preparatu insuliny produkowanego na masową skalę. Był to Iletin, wprowadzony do obrotu w 1923 roku. Rozwój nowych leków w firmie jest na drugim miejscu, zaś na pierwszym miejscu – utrzymanie ciągłej wysokiej jakości swoich leków. To był zresztą pierwotny cel założenia przedsiębiorstwa i jak widać, nadal pozostaje bardzo istotnym elementem jej funkcjonowania.

Hoffmann-La Roche

Założyciel firmy to Fritz Hoffmann – szwajcarski przemysłowiec, który swą karierę zaczynał dość ciekawie. Zanim bowiem zajął się biznesem, pracował między innymi w banku, aptece, handlował chemikaliami oraz środkami leczniczymi. Po ślubie z Adele La Roche, dokonał dość popularnej w Szwajcarii zmiany nazwiska na dwuczłonowe Hoffman-La Roche. Pierwotna firma Fritza powstała w 1894 roku i nazywała się Hoffman, Traub &Co., jednak po odejściu wspólnika w 1896 roku, przyjęła nazwę F.Hoffman-La Roche &Co.

Początkowo szwajcarskie przedsiębiorstwo wytwarzało niewielką liczbę produktów chemicznych i farmaceutycznych (głównie witamin). Jako pierwsza firma na świecie, Hoffman-La Roche wprowadziło do obrotu syntetyczną witaminę C, co przyniosło im znaczne zyski.

Współcześnie Hoffman-La Roche nazywa się Roche Holding AG. Produkuje liczne leki dostępne z przepisu lekarza, ale także glukometry i paski pomiarowe. Wytwarza także testy diagnostyczne, odczynniki oraz urządzenia techniczne dla naukowców.

Abbott Laboratories

W latach 80. XIX wieku, Wallace Calvin Abbott był znanym lekarzem z Chicago. W swej praktyce, pacjentom przepisywał na receptach znane wówczas alkaloidy. Porcjował je w swej domowej kuchni do małych tabletek, co ułatwiało ich dawkowanie. Stworzył nawet tabletki na ból zęba Dr Abbott’s Tooth Ache Drops. Popularność jego pastylek wzrastała i wkrótce domowa kuchnia stała się niewystarczająca. Doktor Abbott wynajął zatem małą fabrykę, którą przekształcił w 1900 roku w Abbott Alkaloidal Company. Podobnie, jak inne wspomniane firmy, tak i firma Abbott rozkwitła podczas I Wojny Światowej. Wtedy to z powodu utrudnionej dostępności do niemieckich leków przedsiębiorstwa amerykańskie uzyskały pozwolenie na produkcję niemieckich marek. Gdy jego firma kwitła, doktor Abbott nadal pracował jako lekarz, wizytując swych pacjentów w domach, do których dojeżdżał na rowerze. Zmarł w 1925 roku jako bogaty człowiek, a jego firma do dziś produkuje leki oraz środki medyczne takie jak glukometry.

Boehringer Ingelheim

Jest to kolejna firma rodzinna, której historia sięga ponad 100 lat wstecz. Albert Boehringer, syn niemieckich przedsiębiorców, zaczynał swoją przygodę od kupna fabryki produkującej kamień winny. Miało to miejsce w 1885 roku w mieście Ingelheim am Rhein. Wraz z rozwojem metod syntezy chemicznej, oraz wraz z rozwojem własnej rodziny, Albert przemianował nazwę firmy C.H.Boehringer Sohn. W kolejnych latach firma wprowadziła do produkcji między innymi kwas mlekowy i cytrynowy. Założyciel przedsiębiorstwa zawsze stawiał na rodzinę. W historii firmy wielu jej kierowników oraz chemików było spokrewnionych w mniejszym lub większym stopniu z założycielem, lub jego rodzeństwem. Dużym sukcesem firmy było wprowadzenie do obrotu leku na bazie lobeliny rozluźniającej oskrzela oraz Sympatolu – leku odchudzającego, produkowanego na bazie ekstraktu z pomarańczy gorzkiej.

Firma Alberta Boehringera była również wyjątkowa z innego powodu. Jako jedna z pierwszych, oferowała swym pracownikom szeroki pakiet socjalny. Przykładowo, pracownicy którzy zostali wcieleni do armii w czasie I wojny światowej, nadal otrzymywali wynagrodzenie, które przekazywali swym rodzinom. Jako jeden z pierwszych pracodawców, Albert wprowadził dla swych pracowników ubezpieczenia zdrowotne, firmowy program emerytalny, tanie mieszkania dla pracowników na terenie fabryki, a także płatny urlop.

Współcześnie firma Boehringer Ingelheim nie ma swej siedziby w mieście Ingelheim, jednak nawiązuje swą nazwą do pierwotnej lokalizacji. Jest producentem wielu leków pulmonologicznych, ale także cukrzycowych, onkologicznych, przeciwbólowych i leków na ciśnienie.

GSK

Jednym z wyjątków wśród koncernów farmaceutycznych jest współczesne GlaxoSmith Kline Consumer Healthcare (GSK), ponieważ nie powstało jako jedna pojedyncza firma. Jest ona ogromnym konglomeratem wielu mniejszych przedsiębiorstw o długich tradycjach produkcyjnych. Były one stopniowo wchłaniane i przekształcane w finalną, znaną obecnie markę. Koncern zbudowano w oparciu o przejęcia oraz połączenia między innymi takich firmy jak:

  • Allen&Hanbury’s Ltd – firma powstała na bazie apteki założonej w 1715 roku. Do sukcesów firmy należy wprowadzenie do obrotu jednego z pierwszych selektywnych Beta2-blokerów, czyli salbutamolu, pod nazwą handlową Ventolin funkcjonującą do dziś,
  • Steifel Laboratories – powstała w 1847 roku firma produkująca mydła lecznicze, później zaś także i preparaty dermatologiczne,
  • Beecham Group – firma założona w 1859 roku, twórca tabletek przeczyszczających Beecham’s Pills, w późniejszych latach pracowała nad produkcją antybiotyków, połączona w 1989 roku ze SmithKline Beckman’s tworząc SmithKline Beecham,
  • Glaxo – założone w 1873 roku początkowo pod nazwą Joseph Nathan and Co., jako producent mleka w proszku, nazwę Glaxo zarejestrowano dopiero w 1906 roku,
  • Smith Kline and Company – założone w 1830 roku jako apteka Johna Smitha, przekształcona stopniowo w John K. Smith &Co, a później po dołączeniu kolejnego członka, Mahlona Kline, przemianowana w 1875 roku na SmithKline and Co.,

Polski akcent

Co prawda Polska była jednym z tych krajów, którymi co rusz targała wojenna zawierucha, jednak również i my mieliśmy w swej historii dość znane zakłady farmaceutyczne.

Jednym z takich zakładów jest założone na przełomie XIX i XX wieku Laboratorium Chemiczne Magister Klawe. Twórcą firmy był Henryk Klawe, polski farmaceuta i pionier przemysłu farmaceutycznego,  produkował szczepionki oraz materiały opatrunkowe. Firma wzrastała, a przed II Wojną Światową miała w swym portfolio 53 preparaty syntezowane na miejscu w fabryce, 59 intraktów mianowanych, 21 rodzajów tabletek musujących, a także sole mineralne, surowice, szczepionki oraz iniekcje.

W tym samym okresie istniała również inna słynna polska fabryka należąca do innego znanego farmaceuty – Henryka Bogumira Spessa. Początkowo przedsiębiorstwo nazywało się Zakłady Chemiczno-Techniczne Ludwik Spiess i Syn. Założył je ojciec – Henryk, znany warszawski farmaceuta. Rozwój zapewnił firmie syn – Ludwik, również farmaceuta i przemysłowiec. Firma jest o tyle istotna dla polskiego przemysłu farmaceutycznego, iż jest jedną z niewielu, które przetrwały zawieruchę wojenną oraz komunistyczną i funkcjonuje ona do dziś pod nazwą Polfa Tarchomin.

Historia kołem się toczy

Widać doskonale, jak istotny wkład mieli farmaceuci, ale także chemicy i lekarze, w rozwój przemysłu farmaceutycznego od wieku XIX, aż po dziś dzień. Oczywiście powyższe przedsiębiorstwa nie są jedynymi firmami z tradycjami. Część zakładów zwyczajnie nie przetrwała różnych perturbacji, inne zaś zostały wchłonięte przez większych graczy (przykład firmy GSK). Warto też zaznaczyć, iż historia przemysłu farmaceutycznego nieodzownie wiąże się z wielkimi odkryciami w dziedzinie syntezy chemicznej.

Współcześnie również powstają nowe firmy, jednak nie zdobywają one takiego prestiżu, jak wspomniane wcześniej marki. Rozrastają się wolniej, ponieważ nieustannie muszą mierzyć się ze znaczną konkurencją ze strony znanych producentów. Nie oznacza to jednak, iż spektakularny sukces nie jest już współcześnie możliwy. Czasem bowiem do sukcesu wystarczy jedna dobra decyzja i jedna trafna inwestycja, co pokazują powyższe przykłady.

Zacytuj ten artykuł:

  • Emilia Krupa, Historia BigPharmy, MGR.FARM Nr 2/2018 (18) kwiecień/maj, str. 66-68
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych