REKLAMA
Autor: Aleksandra Szewerniak Opublikowano: 17 sierpnia 2018

Immunoterapia nowotworów – o czym farmaceuta powinien wiedzieć?

Artykuł pochodzi z serwisu
Immunoterapia, zwana również terapią biologiczną, jest rodzajem leczenia nowotworów, które wzmacnia naturalne mechanizmy obronne organizmu. Jest to nowa metoda leczenia w onkologii, która odgrywa coraz istotniejszą rolę we współczesnej medycynie. Jak dotąd, w większości przypadków immunoterapia nowotworów pełniła rolę uzupełniającą do stosowanego standardowo leczenia chirurgicznego, chemioterapii czy radioterapii. Przewiduje się jednak, że immunoterapia w ciągu kilku najbliższych lat zdominuje onkologię na tyle, że będzie wykorzystywana w leczeniu co drugiego nowotworu.

Przeciwciała monoklonalne

Istnieje kilka rodzajów immunoterapii nowotworów. Najczęściej wykorzystywane w praktyce klinicznej są przeciwciała monoklonalne skierowane przeciw antygenom nowotworowym. Nasilają one odpowiedź immunologiczną organizmu i hamują rozwój choroby przez blokowanie tzw. immunologicznych punktów kontrolnych, czyli specyficznych cząsteczek występujących na powierzchni komórek nowotworowych (cząsteczka PD-L1) oraz na powierzchni limfocytów (cząsteczki CTLA-4, PD-1). Nowotwór często ukrywa się przed układem odporności właśnie dzięki produkcji cząsteczek PD-L1, do których przyłączają się limfocyty, ulegając tym samym dezaktywacji, co sprawia, że nie są one w stanie zwalczać nowotworu. Dotychczas FDA zarejestrowała 8 leków zawierających przeciwciała monoklonalne, w tym 3 w terapii nowotworów litych: trastuzumab – stosowany w rozsianym raku piersi, oraz cetuksimab i bewacizumab – podawane w zaawansowanym raku jelita grubego. Wysoką skutecznością wykazuje się również Ipilimumab, stosowany w leczeniu zaawansowanego, nieresekcyjnego lub przeżutowego czerniaka. Lek w chwili obecnej nie jest refundowany w Polsce. Pembrolizumab, podobnie jak Nivolumab zarejestrowane są w naszymi kraju również do leczenia zaawansowanego czerniaka u dorosłych, natomiast na świecie z powodzeniem stosuje się je także w leczeniu raka płuc.

Nieswoiste immunoterapie

Niespecyficzne immunoterapie polegają na wykorzystaniu czynników immunostymulujących takich jak: interferony, interleukiny, monocyty, cytokiny oraz komórki LAK. Interesującymi czynnikami stymulującymi układ odpornościowy mogą okazać się również niektóre drobnoustroje chorobotwórcze. W onkologii zastosowanie znalazły bakterie, czego przykładem jest terapia BCG (prątki Bacillus Calmette-Guérin), jako leczenie uzupełniające raka pęcherza moczowego. BCG to szczepionka przeciw gruźlicy, zawierająca żywy, atenuowany szczep Mycobacterium bovis o działaniu przeciwnowotworowym. Stosowana jest jako leczenie dodatkowe po resekcji guza, zapobiegając progresji nowotworu i nawrotom, wydłużając tym samym okres wolny od choroby. Mechanizm działania przeciwnowotworowego szczepionki BCG nie jest jeszcze dokładnie poznany. Przypuszcza się, że główne znaczenie ma wywołanie przez bakterie reakcji zapalnej w miejscu guza oraz wzmocnienie odpowiedzi układu immunologicznego w walce z nowotworem.

REKLAMA

Onkologiczna terapia wirusowa

Onkolityczna terapia wirusowa wykorzystuje genetycznie zmodyfikowane wirusy do niszczenia komórek nowotworowych. Wirus jest wstrzykiwany w obszar guza, gdzie wnika do komórek nowotworowych i namnażając się wywołuje ich pękanie i śmierć. Gdy komórki obumierają, uwalniane są charakterystyczne antygeny, dzięki którym układ odpornościowy celuje we wszystkie komórki nowotworowe w organizmie.

REKLAMA

W 2015 roku FDA zatwierdziła pierwszą onkolityczną terapię wirusową w leczeniu czerniaka. Zastosowany wirus to Talimogene laherparepvec, inaczej T-VEC, który jest genetycznie zmodyfikowaną odmianą wirusa opryszczki. Lek jest podawany bezpośrednio do obszarów czerniaka, których chirurg nie może usunąć.

Terapia T- komórkowa

W terapii limfocytami T, zwanej też terapią CAR-T, komórki izolowane są z krwi pacjenta, a następnie modyfikowane genetycznie tak, aby potrafiły rozpoznawać specyficzne białka komórek nowotworowych. Zmodyfikowane limfocyty T są namnażane w dużych ilościach, a następnie przeszczepiane do krwi pacjenta, gdzie sprawnie eliminują komórki nowotworowe. Niezwykle ważny jest fakt, że jeden zmodyfikowany limfocyt jest w stanie zniszczyć wiele komórek i żyć dalej, a nawet się mnożyć. Takie komórki mogą więc być obecne w organizmie nawet kilka lat, zapobiegając nawrotom choroby. Wykorzystanie limfocytów T do terapii CAR-T jest bardzo skuteczne w leczeniu niektórych nowotworów krwi. Do tej pory w USA zarejestrowano dwie terapie tego typu – dla dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną oraz dla dorosłych pacjentów z chłoniakiem nieziarniczym. Obecnie jednak stosuje się je jedynie u pacjentów, u których zawiodły inne dostępne metody leczenia, co wynika między innymi ryzyka wystąpienia bardzo ciężkich powikłań, zagrażających życiu.

Szczepionki przeciwnowotworowe

Szczepionka przeciwnowotworowa to preparat zawierający antygen pochodzący z komórek nowotworowych, który indukuje odpowiedź immunologiczną. Wyróżniamy szczepionki profilaktyczne oraz terapeutyczne. Niektóre drobnoustroje są czynnikami ryzyka rozwoju nowotworów, czego przykładem jest wirus brodawczaka, który odpowiada za rozwój ponad 70 % przypadków raka szyjki macicy, odbytu i gardła. Szczepionki profilaktyczne zawierają antygeny, które w kontakcie z patogenem będącym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworu, zapobiegają rozwojowi tej choroby. Szczepionki profilaktyczne są skuteczne tylko wtedy, gdy zostaną podane przed kontaktem z patogenem indukującym rozwój nowotworu. Powszechnym szczepieniem profilaktycznym jest szczepienie przeciwko HPV zapobiegające wystąpieniu zmian przedrakowych i raka szyjki macicy. Szczepionki terapeutyczne służą do podania pacjentom, u których już zdiagnozowano nowotwór. Zawierają one całe, inaktywowane komórki nowotworowe, ich fragmenty, lub specyficzne antygeny, które stymulują rozwój przeciwnowotworowej odpowiedzi immunologicznej. Pomimo powodzeń w licznych badaniach przedklinicznych i klinicznych prowadzonych na całym świecie- szczepionki terapeutyczne nie są jeszcze szeroko stosowane w onkologii.

Wady i zalety immunoonkologii

Immunoterapia zyskuje coraz większą popularnością w onkologii m.in. ze względu na wybiórcze działanie wobec komórek nowotworowych i niższą toksyczność w stosunku do tkanek nieobjętych chorobą w porównaniu do chemioterapii. W większości przypadków daje długotrwałe efekty leczenia, co przekłada się na długoterminowe przeżycie pacjenta. Immunoterapia jest coraz częściej wykorzystywana jako leczenie uzupełniające po zabiegach operacyjnych w celu wyeliminowania pozostałych komórek nowotworowych, ewentualnych przeżutów i zapobiegania nawrotom choroby. Mimo wysokiej wybiórczości terapii, zdarza się, że układ odpornościowy zaczyna atakować także zdrowe komórki organizmu, co wywołuje działania niepożądane mogące prowadzić nawet do śmierci. Łagodne, choć częste skutki uboczne związane z immunoterapią dotyczą skóry– w zależności od rodzaju zastosowanej immunoterapii może wystąpić ból, pojawiać się obrzęk, wysypka, pęcherze czy też zaczerwienie. Skóra na opuszkach palców może pękać, a reakcje zapalne skóry wokół paznokci mogą sprawić, że podstawowe, codzienne czynności mogą sprawiać ból. Ponadto, w efekcie zespołu uwalniania cytokin, może dojść do objawów grypopodobnych takich jak zmęczenie, dreszcze, gorączka, nudności i wymioty, bóle głowy a także bardzo wysoka gorączka. Niebezpiecznym powikłaniem jest również zespół rozpadu guza, mogący prowadzić do zgonu.Ciężkie działania niepożądane mogą pojawić się natychmiast po zastosowaniu leczenia lub w późniejszym okresie, nawet do 2 lat po zakończeniu leczenia. Do groźnych skutków ubocznych stosowania immunoterapii nowotworów, w zależności od jej rodzaju, można zaliczyć zapalenie płuc, zapalenie wątroby, krwawienia, zapalenie okrężnicy, niewydolność nerek, ciężkie infekcje, reakcję anafilaktyczną, ostrą niewydolność serca, zapalenie mózgu lub opon mózgowo- rdzeniowych a także zaburzenia hormonalne. Najczęściej występujące skutki uboczne immunoterapii są jednak stosunkowo łatwe do opanowania, co w większości przypadków czyni ją terapią bezpieczniejszą od chemioterapii. Ważnym aspektem ograniczającym jej powszechne stosowanie w dniu dzisiejszym są wysokie koszty leczenia. Upowszechnienie tych terapii oraz zmniejszenie barier regulacyjnych a także ciągły rozwój technologii z pewnością przyczyni się do obniżenia ceny leków w najbliższej przyszłości. Mimo, że immunoterapia to nowy trend w onkologii, rozwija się niezwykle dynamicznie. Istnieją przypuszczenia, że już w perspektywie najbliższych lat stanie się ona wiodącą i najbardziej efektywną terapią w walce z chorobami nowotworowymi.

Wybrana bibliografia

  • www.immuno-onkologia.pl
  • www.cancer.net
  • www.rxed.eu
  • Ridolfi L., Ridolfi R. Anti-CTLA-4 therapy in melanoma: role of ipilimumab (MDX-010). Expert Rev. Dermatol. 2009; 4: 199–210.
  • http://www.stream.wum.edu.pl/pl/baza-wiedzy/70-immunoterapia-nowotworow
  • www.esmo.org
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych