REKLAMA
Autor: Agata Zieba Opublikowano: 4 kwietnia 2019

Jak utrzymać wilgotne środowisko rany?

Artykuł pochodzi z serwisu

Wystarczy chwila nieuwagi, by doszło do wypadku, którego efektem może być powstanie zadrapania czy rany. Niektóre z uszkodzeń skóry goją się bardzo szybko, znikają bez śladu – inne natomiast wymagają dużo dłuższej i bardziej skomplikowanej terapii. Zapewnienie odpowiedniego środowiska w miejscu zranienia jest kluczowe do usprawnienia procesu gojenia. W tym artykule chcielibyśmy podzielić się z Państwem dawką informacji na temat tego, jak w prawidłowy sposób utrzymać wilgotne środowisko w miejscu zranienia.

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Skóra – krótka powtórka z anatomii

Skóra stanowi największy narząd powłoki wspólnej. W przekroju poprzecznym możemy wyróżnić trzy podstawowe warstwy :

REKLAMA
  • Naskórek stanowiący najbardziej zewnętrzną składową omawianej powłoki. Składa się z dwóch głównych typów komórek nabłonkowych zwanych keranocytami oraz komórek barwnikowych nazywanych melanocytami.
  • Skóra właściwa stanowi środkową warstwę skóry, utworzona jest z tkanki łącznej w której zawieszone są naczynia, nerwy, włókna kolagenowe, elastyna i elementy komórkowe takie jak m.in. mastocyty, fibroblasty.
  • Warstwa podskórna zbudowana jest głównie z tkanki tłuszczowej i łącznej.

Całkowita powierzchnia powłoki skórnej człowieka szacowana jest na 1,5 – 2m2. Jednymi z najważniejszych funkcji omawianej warstwy okrywającej są: izolacja od środowiska zewnętrznego, udział w wymianie gazowej i termoregulacji. Dodatkowo skóra jest ważnym elementem układu regulowania gospodarki wodnej i węglowodanowej. Do innych funkcji skóry zaliczamy m.in. melanogenezę, wchłanianie niektórych substancji i leków, udział w gospodarce tłuszczowej i witaminowej czy udział w procesach wydzielania dokrewnego.

Przerwanie powłoki skórnej

Znając budowę oraz funkcję skóry łatwo uzmysłowić sobie, że przerwanie ciągłości tej powłoki np. w wyniku zadrapania czy skaleczenia może być czynnikiem szkodliwym i potencjalnie niebezpiecznym dla zdrowia człowieka. W takim przypadku prawidłowa ocena stanu rany nawet dla osoby doświadczonej nie zawsze jest rzeczą prostą. Jednak tylko prawidłowa ocena może doprowadzić do wybrania i zastosowania poprawnych metod leczenia.

Prawidłowa higiena miejsca zranionego obejmuje m.in. oczyszczenie rany i jej okolic, pielęgnowanie tkanki ziarninowej i brzegów rany, stosowanie opatrunków (które należy dobierać w zależności od uszkodzenia oraz dbać o ich regularną wymianę i czystość).

 

Wilgotność rany

Teoria wilgotnego leczenia ran polega na ograniczeniu dostępu ran do środowiska zewnętrznego poprzez zamknięcie ich półprzepuszczalnymi i pochłaniającymi nadmiar wysięku materiałami opatrunkowymi. W takiej sytuacji gojenie się przebiega szybciej, w sposób bardziej uporządkowany.

Korzystny wpływ utworzonego wilgotnego i ciepłego środowiska można wiązać z kilkoma mechanizmami. Przede wszystkim zabezpieczenie rany przed wyschnięciem ogranicza wielkość martwicy oraz sprzyja naskórkowaniu. W środowisku wilgotnym odtwarzające się komórki nabłonkowe migrują z brzegów rany charakterystycznym skokowym ruchem. Zjawisko to jest bardzo ważne z punktu widzenia procesu gojenia. Twierdzi się, że wysięk w ranie wpływa korzystnie na proces gojenia (zapobiega infekcji), gdyż pozwala na utrzymanie odpowiedniego pH, zawiera znaczne ilości białek, enzymów, elektrolitów oraz przeciwciał. Jednak należy pamiętać o tym, że zbyt obfity wysięk może prowadzić do maceracji zdrowej skóry będącej w sąsiedztwie rany, co stwarza niebezpieczeństwo powiększenia rany i zakażenia.

Jakie opatrunki pozwalają na utrzymanie wilgotnego środowiska rany ?

Literatura określa idealne właściwości opatrunku wykorzystywanego w wilgotnej metodzie leczenia ran, dlatego uważa się, że dobrze dobrany opatrunek powinien:

  • Umożliwiać utrzymanie wysokiej wilgotności, prawidłowej wymiany gazowej i izolację termiczną środowiska rany,
  • Umożliwić absorbcje krwi i nadmiaru płynu wysiękowego,
  • Umożliwić oczyszczenie rany z tkanek martwych i cząstek toksycznych,
  • Nie przylegać do rany i nie powodować uszkodzenia nowo powstałej tkanki w trakcie jego wymiany,
  • Stanowić nieprzepuszczalną barierę dla drobnoustrojów,
  • Nie działać drażniąco i alergizująco.

Do materiałów opatrunkowych, które pozwalają na stworzenie wilgotnych warunków leczenia, zaliczamy: opatrunki hydrożelowe, hydrokoloidowe, z superabsorbentem, alginianowe i piankowe.

Krótka charakterystyka stosowanych form opatrunków

OPATRUNKI HYDROKOLOIDOWE

Zawierają hydrofilowe związki polimerowe, które wykazują zdolność żelowania pod wpływem wody (np. sól sodowa karboksymetylocelulozy czy pektyny). Najczęściej produkowane w postaci samoprzylepnych płytek o różnej wielkości i kształcie. Są również dostępne w postaci past, granulatów czy proszków. Opatrunki hydrokoloidowe w małym stopniu przepuszczają parę wodną, co umożliwia utrzymanie nawodnienia i samooczyszczania się rany. Wyniki przeprowadzonych badań dowodzą, że żel wywiera działanie fibrynolityczne. Dodatkowo dzięki temu, że pod opatrunkiem powstaje kwaśne środowisko możliwy jest napływ fagocytujących komórek, ograniczenie namnażania bakterii i stymulacja angiogenezy. Podobnie jak inne opatrunki, zapewniają izolację termiczną i co ważne – działają przeciwbólowo poprzez zmniejszenie prężności tlenu i hamowanie produkcji prostaglandyny E2 (PGE2). Opatrunki hydrokoloidowe przeznaczone są do leczenia ran z wysiękiem lekkim lub umiarkowanym na wszystkich etapach gojenia. Dodatkowo poleca się je w owrzodzeniach podudzi, odleżynach, stopie cukrzycowej czy powierzchownych oparzeniach. Materiały opatrunkowe tego typu nadają się również do stosowania w ranach pooperacyjnych, pourazowych i miejscach pobrania skóry do przeszczepu.

 

OPATRUNKI Z SUPERABSORBENTEM

Najczęściej wykonane są z polimerów poliakrylanowych, które posiadają właściwość wchłaniania znacznych ilości cieczy w krótkim czasie. Warto pamiętać o tym, że materiały opatrunkowe zaliczane do tej grupy, należy uaktywnić płynem Ringera. Zadaniem superabsorbentu jest rozmiękczenie i absorbowanie tkanek martwiczych, wypłukiwanie i absorbowanie bakterii patogennych. Materiały opatrunkowe zaliczane do tej grupy polecane są w leczeniu ran słabo lub umiarkowanie sączących.

 

OPATRUNKI ALGINIANOWE

Stanowią jałowe, miękkie, nietkane materiały opatrunkowe. Produkowane są z włókien alginianu wapniowo-sodowego lub wapniowego. Występują w postaci kompresów lub taśm do wypełniania ran głębokich. Wyżej wspomniane alginiany są substancjami nierozpuszczalnymi w wodzie, wykazującymi zdolność pęcznienia. Dzięki temu zapewniają utrzymanie wilgotnego środowiska w obrębie rany. Przypisuje się im również zdolność do pobudzenia wzrostu fibroblastów, zwiększenia odpowiedzi komórkowej i stymulowania procesów krzepnięcia. Ważną zaletą tych materiałów opatrunkowych jest fakt, że ulegają biodegradacji do cząsteczek glukozy, nie powodując objawów alergicznych. Ten typ materiałów opatrunkowych zalecany jest w leczeniu ran o znacznym wysięku.

 

OPATRUNKI PIANKOWE

Stanowią grupę materiałów opatrunkowych o budowie wielowarstwowej, które nie ulegają efektowi żelowania. Opatrunki piankowe zbudowane są najczęściej z polimerów poliuretanowych, które szybko absorbują nadmiar wysięku. Właściwości chłonne w tym wypadku zależą również od struktury i składu pianki. Zbyt duża średnica porów może stać się przyczyną efektu „ssania rany”. Wskazaniem do stosowania opatrunków piankowych są rany umiarkowanie i obficie sączące o różnej etiologii.

 

OPATRUNKI HYDROŻELOWE

Składają się z hydrofilowych, naturalnych lub syntetycznych polimerów (lub kopolimerów), które wykazują zdolność pęcznienia. Powstała w wyniku absorbcji wody galaretowata masa pozwala na utrzymanie wysokiej wilgotności rany oraz na rozrost i migrację komórek. Materiały opatrunkowe zaliczane do tej grupy mają również zdolność do uwadniania tkanki martwiczej, co przyspiesza proces naturalnej autolizy i oczyszczania powierzchni skóry. Opatrunki hydrożelowe produkowane są w formie miękkich żeli w tubach oraz specjalnych aplikatorach jednorazowego użytku. Są one również dostępne na rynku pod postaciami uformowanych, przezroczystych płytek żelowych. Wskazaniem do stosowania opatrunków hydrożelowych są rany słabo sączące, odwodnione, pokryte strupem czy tkanką martwiczą. Mogą być również stosowane do opatrywania ran ziarninujących.

 

Warto wspomnieć, że opisane w artykule rodzaje materiałów opatrunkowych mogą być wymieniane co kilka dni. Producenci w niektórych przypadkach dopuszczają pozostawienie opatrunku na skórze nawet do tygodnia. Należy bezwzględnie poinformować Pacjenta o tym, że wskazaniem do natychmiastowej wymiany opatrunku jest ból, wystąpienie gorączki, wyczerpanie chłonności materiału czy poluzowanie się mocowania.

Proces dobierania odpowiedniego opatrunku do typu rany jest bardzo skomplikowany, stanowi temat na oddzielny artykuł. Mamy jednak nadzieję, że zawarte w tekście rady staną się dla Państwa użyteczne i ułatwią poruszanie się wśród produktów z kategorii materiałów opatrunkowych, które pozwalają na utrzymanie wilgotnego środowiska w ranie.

 

Źródła:

  • Jachowicz, R. (2007). Farmacja praktyczna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL
  • Melkowska, J. „’Wilgotna terapia ran’ z użyciem opatrunków Tenderwet firmy Hartmann”, Polska Medycyna Paliatywna 2003, tom 2, nr 4
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych