REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 30 listopada 2020

Jakie zagrożenia niosą za sobą automaty vendingowe?

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Rynek farmaceutyczny wciąż ewoluuje. Dynamiczny styl życia społeczeństwa kształtuje  potrzebę powszechnego dostępu do wszelakich dóbr, w tym także do leków. W ciągu ostatnich lat można zaobserwować rozwój coraz nowszych kanałów dystrybucji produktów leczniczych. Leki, suplementy diety lub wyroby medyczne kupimy nie tylko w aptece, sklepach ogólnodostępnych, drogeriach, stacjach benzynowych, czy przez Internet, ale od niedawna także przy pomocy tzw. lekomatów. Jakie są zalety tego typu maszyn i czy są one bezpiecznym rozwiązaniem?

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Automat lekowy w polskim prawie

Temat sprzedaży leków za pomocą automatów wciąż wywołuje wiele kontrowersji i jest przedmiotem sporów między dystrybutorami a Inspektoratem Farmaceutycznym. Powodem tego jest brak jasnych przepisów definiujących zasady funkcjonowania maszyn w obszarze polskiego rynku. Prawo farmaceutyczne pozwala na sprzedaż pozaapteczną produktów leczniczych w określonych typach placówek handlowych, ale nie zawiera regulacji na temat sprzedaży vendingowej. Tę lukę prawną wykorzystują przedsiębiorcy, którzy stawiają coraz więcej „lekomatów” w przestrzeni publicznej.  Za ich szybą znajdziemy leki OTC, suplementy diety, wyroby medyczne i artykuły higieniczne.

REKLAMA

Potencjał „lekomatów”

Popularne za granicą „lekomaty” w Polsce wciąż pozostają nowością. Wzrastająca liczba suplementów diety i zmiana kategorii dostępności leków z Rp na OTC przyczynia się jednak do poszerzenia asortymentu w obrocie pozaaptecznym, a tym samym do wykorzystania automatów do sprzedaży preparatów farmaceutycznych. 

  • Zwiększenie dostępu do medykamentów

Zaletą maszyn jest niewątpliwie zapewnienie dostępu do najpotrzebniejszych farmaceutyków w miejscach, gdzie nie jest prowadzona ich sprzedaż np. w hotelach, na dworcach kolejowych, kampusach uczelni, czy drogach szybkiego ruchu. Automaty mogą być także rozwiązaniem dla małych miejscowości, gdzie brak jest dostępu do aptek lub aptek całodobowych. W ostatnim czasie pojawiły się także tzw. „maseczkomaty”, a inne „lekomaty” zostały doposażone w maseczki, rękawiczki i żele antybakteryjne. Korzystanie z automatów pozwala zatem na ważne, podczas pandemii, ograniczenie bezpośredniego kontaktu z pozostałymi osobami i zwiększa dostęp do pożądanych w tym okresie artykułów.

  • Zaawansowana technologia

Warto także zwrócić uwagę na możliwości techniczne takiej maszyny. Asortyment „lekomatu” zabezpieczony jest przed zmiennymi warunkami atmosferycznymi za pomocą szyby z filtrem UV i klimatyzacji. Warunki panujące wewnątrz urządzenia oraz bieżąca ilość towaru  mogą być kontrolowane zdalnie. Istnieje opcja wyposażenia automatu w ekran z funkcją informowania pacjenta o sposobie stosowania preparatu i najważniejszych działaniach niepożądanych lub interakcjach. Urządzenie może także posiadać system kontaktowania się z farmaceutą za pomocą wideorozmowy. W Polsce obecnie nie spotkamy jeszcze tak zaawansowanych technologicznie „lekomatów”. Biorąc jednak pod uwagę ich rozwój, wydaje się, że automat będzie w stanie przekazać kupującemu więcej informacji na temat wybranego preparatu niż sprzedawca w sklepie, a przechowywanie i dystrybucja produktów podlegać mogą większej kontroli. 

Wiele zagrożeń…

Opisane poniżej zagrożenia nie wynikają wyłącznie z istnienia „lekomatów”, ale dotyczą całego zjawiska obrotu lekami poza apteką. Instalowanie tych maszyn jest jednak kolejnym kanałem powiększającym obszar dystrybucji pozaaptecznej, który rozwijając się w sposób niekontrolowany, może doprowadzić do zagrożenia zdrowia konsumentów. 

  • W lekomacie głównie suplementy diety i wyroby medyczne, a nie leki

Zacznijmy od tego, iż sama nazwa „lekomat” wprowadza w błąd, sugerując, że znajdziemy w nim głównie leki OTC, podczas gdy większość asortymentu stanowią wyroby medyczne i suplementy diety, które mają za zadanie jedynie uzupełniać naszą dietę, a nie działać leczniczo. Może się zatem okazać, że zażywanie produktu zakupionego w automacie nie przyniesie pożądanego efektu.  

  • Brak fachowej porady

Dostęp do produktów leczniczych poza apteką jest bez wątpienia dużą wygodą dla konsumenta. Trzeba jednak pamiętać, że tylko w aptece leki oraz pozostałe preparaty wydawane są pod okiem wyspecjalizowanego i doświadczonego personelu, który może udzielić profesjonalnej porady. Warto mieć również na uwadze, iż przyjmowanie doraźne leków może maskować dolegliwości, które są objawem poważniejszych chorób, wymagających konsultacji ze specjalistą.

  • Mnogość dostępnych na rynku preparatów

Ze względu na ilość dostępnych na rynku preparatów, konsumenci bez specjalistycznej wiedzy, nie są w stanie dostrzec różnicy w ich działaniu i samodzielnie prowadzić swoje leczenie. Kolejnym niebezpieczeństwem, jakie się z tym wiąże jest powielanie przyjmowania tej samej substancji, obecnej w innych równolegle stosowanych produktach, co prowadzi do nadużyć i wystąpienia działań niepożądanych. Zagrożone są również osoby chorujące przewlekle, kupując samodzielnie dodatkowe środki, bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, mogą narazić własne zdrowie na ryzyko. 

  • Sugestywne nazwy i marki „parasolowe”

Konsument może także błędnie sugerować się nazwą produktu, kierując się przekonaniem, że nazwa pochodzi od związku, który jest w nim zawarty. Natomiast w rzeczywistości nie w każdym przypadku go tam znajdziemy. Niepokojąca jest także praktyka marek parasolowych. Firmy chcąc uzyskać przewagę marketingową bazują na renomie znanego produktu i wprowadzają inne preparaty pod wspólnym znakiem towarowym. Konsumenci kupują lek o podobnej nazwie (często tym samym początku nazwy) nie zdając sobie sprawy, że istnieje kilka produktów w tej linii różniących się składem, przez co mogę nie uzyskać oczekiwanego efektu działania.

  • Interakcje

Kolejną kwestią jest możliwość wystąpienia interakcji, np. bardzo popularny węgiel leczniczy hamuje wchłanianie innych środków z przewodu pokarmowego. Powszechnie stosowany ibuprofen, czy paracetamol spotykane w „lekomatach” wchodzą także w interakcje z alkoholem prowadząc do ciężkich uszkodzeń wątroby. 

  • Powszechny dostęp i brak nadzoru

Na sam koniec pozostaje kwestia dostępu do „lekomatu” i kontroli sprzedaży. W urządzeniach znajdujących się obecnie na terenie naszego kraju nie mamy możliwości weryfikacji, czy preparatu nie kupuje dziecko. Nie mamy także nadzoru nad ilością nabywanych produktów. Nie wiemy, czy dana osoba nie zastosuje za dużej dawki produktu lub wykorzysta go w nieodpowiedni sposób. Automaty pozwalają na zakupy w razie nagłej potrzeby, zapewniając dostęp do doraźnych środków na ból głowy, niestrawność, czy problemy w podróży. Jest to jednak tak samo, jak w przypadku sklepu, zakup niekontrolowany. Sprzedaż vendingowa nie podlega nadzorowi Inspektoratu Farmaceutycznego, a jedynie Inspektoratu Sanitarnego. 

Czy „lekomaty” są nam rzeczywiście potrzebne?

Według przedstawionych zalet na pewno nie możemy negować „lekomatów”, ich potencjału  i możliwości zastosowania, ponieważ jest to kierunek sprzedaży leków, który wciąż się rozwija. Z drugiej jednak strony farmaceutyki to nie przekąski, po które można sięgać bez zawahania. Łatwy dostęp do preparatów leczniczych może bowiem budować mylne przeświadczenie o ich bezwzględnym bezpieczeństwie. Automat nie wydaje się być obecnie pewnym źródłem zakupu preparatów leczniczych i nie dostarcza odpowiednich informacji. Czy powinniśmy, więc dopuszczać do tak powszechnej sprzedaży medykamentów? Kto i w jaki sposób powinien kontrolować ten kanał dystrybucji? Aktualnie mamy więcej pytań niż odpowiedzi. 

Monika Pogodzińska

Piśmiennictwo:

  1. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2001 nr 126, poz. 1381). 
  2. https://mgr.farm/aktualnosci/lekomaty-sa-niezgodne-z-prawem/ 
  3. Pozaapteczny obrót lekami OTC. Bezpieczeństwo, ekonomia i oczekiwania pacjentów., Stowarzyszenie Leki Tylko z Apteki, 2018
  4. Dehili Ch., Jakubowska M., Kaźmierczak J.,Krysiński J., Merks P., Olszewska A., Świeczkowski D., Kategorie dostępności leków sposobem na nadzór farmaceuty w procesie samoleczenia pacjenta, Farmacja Polska, 2015, 1-6
  5. Charakterystyka produktu leczniczego, Carbo Activ Aflofarm, 200 mg, kapsułki twarde
  6. Charakterystyka produktu leczniczego, Ibuprom, 200 mg tabletki powlekane
  7. Charakterystyka produktu leczniczego, Laboratoria PolfaŁódź Paracetamol, 500 mg, tabletki
  8. http://www.pharmalogic.pl/
  9. https://www.pharmashop24.com.pl/
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych