REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 27 listopada 2019

Jaskra, zaćma i inne choroby oczu – opis dla farmaceuty

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Narząd wzroku to główny zmysł umożliwiający nam orientację w przestrzeni.  Choroby oczu można więc zaliczyć do najbardziej uciążliwych schorzeń. Dlatego tak ważnym jest szybkie wykrycie zmian patologicznych i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Prawidłowa aplikacja to podstawa

Leki wykorzystywane w schorzeniach narządu wzroku często występują w postaci kropli. Dlatego też ważne jest poinstruowanie pacjenta o prawidłowej technice podawania opisywanych poniżej leków.

REKLAMA

Prawidłowa technika aplikacji kropli do oczu zakłada, że przed przystąpieniem podania leku, chory lub osoba podająca lek powinna dokładnie umyć ręce. Sama aplikacja powinna nastąpić w pozycji siedzącej, tak by była bezpieczna i wygodna dla pacjenta. Chory z odchyloną ku tyłowi głową powinien odciągać dolną powiekę oka, tworząc tzw. kieszonkę. Po aplikacji leku powiekę należy zamknąć na około dwie minuty, unikając przy tym mrugania. Wskazanym jest również uciśnięcie palcem dróg łzowych. Należy zwrócić na to szczególną uwagę, ponieważ podczas naprzemiennego otwierania i zamykania powieki lek może uciekać do kanalików łzowych, co zmniejsza jego działanie terapeutyczne.

Dobrze jest poinformować pacjenta, że przy stosowaniu kilku rodzajów kropli, powinien on przed aplikacją kolejnego leku odczekać 5 do 10 minut.

Zaćma

Zwyczajowo nazywana kataraktą, polega na zmętnieniu soczewki oka. Schorzenie to często dotyka osoby starsze, u których dochodzi do zmian metabolicznych, które zaliczane są do jednych z najczęstszych przyczyn występowania zaćmy.

Objawy

Kataraktę należy traktować jako chorobę postępującą, dlatego też wszelkie objawy choroby pogłębiają się z biegiem czasu. Warto jednak zdawać sobie sprawę, że poszczególne objawy tej choroby zależą od jej typu. W przypadku zaćmy korowej pacjenci mogą odczuwać pogorszenie widzenia w nocy. Z kolei zaćma jądrowa objawia się pogorszeniem wzroku w słoneczne dni, a także po wyjściu przez chorego z ciemnego do jasnego pomieszczenia. Ostatni typ katarakty zwany jest zaćmą podtorebkową tylną, w której to chorzy mają trudności z widzeniem przedmiotów z bliska.

Wszystkie typy zaćmy charakteryzuje jednak stopniowe obniżanie się ostrości wzroku, które nie może być zniwelowane przez zastosowanie odpowiednich soczewek. Chory może również skarżyć się na przymglone widzenie czy szybką męczliwość oczu. Innym objawem przypisywanym zaćmie jest nieprawidłowe lub podwójne widzenie przedmiotów, a także problemy z widzeniem dalszych obiektów.

Leczenie

Na rynku istnieją preparaty mające na celu spowolnienie mętnienia soczewki oka. Jednym z nich jest mieszanka jodku sodu i jodku potasu. Zawarte w preparacie jodki redukują liczbę wiązania pomiędzy białkami zawartymi w soczewce oka, co pozwala na opóźnianie jej zmętnienia.

Innym preparatem stosowanym szczególnie w zaćmie starczej jest pirenoksyna. Lek ten hamuje działanie substancji mających wpływ na przekształcenie rozpuszczalnych białek w ich formę nierozpuszczalną, co pozwala na zahamowanie postępowania choroby.

Często jednak zaćma musi być leczona operacyjnie. Zabieg ten może być przeprowadzony tylko raz. Polega on na usunięciu zmętniałej soczewki i zastąpieniu jej sztuczną soczewką. Po operacji zaleca się stosowanie kropli do oczu antybiotykowo-steroidowych. Jednym z takich preparatów jest mieszanina substancji: tobromycyny (bakteriobójczo) i deksametazonu (przeciwzapalnie).

Jaskra

Kolejną chorobą oczu jest jaskra. Mimo że uznawana za chorobę starczą, to w rzeczywistości jaskra z charakterystycznymi atakami bólu oczu może występować również u młodych ludzi. Jaskra charakteryzuje się postępującym zanikiem nerwu wzrokowego na skutek zbyt wysokiego ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Objawy

Konkretne włókna nerwowe odpowiadają za przekazywanie wrażeń wzrokowych z poszczególnych części siatkówki. Uszkodzenie ich powoduje zatrzymanie przekazywania impulsów nerwowych do ośrodka wzrokowego i tym samym pojawieniem się luk w polu widzenia. Literatura wskazuje, że choroba ta najpierw dotyczy włókien nerwowych zlokalizowanych na obrzeżach dna oka. Duża ilość samych włókien i nakładanie się obrazu z dwojga oczu powoduje, że chorzy często przez lata są nieświadomi postępującej utraty wzroku. Chorobie w zaawansowanym stadium towarzyszy charakterystyczny objawy widzenia lunetowego, które opisywane jest jak „patrzenie przez dziurkę od klucza”.

Leczenie

Samo leczenie jaskry może być różne w zależności od przyczyn choroby. W przypadku jaskry zwanej jaskrą pierwotnie zamkniętego kąta (JPZK) możliwa jest korekta wad gałki ocznej poprzez zabieg laserowy lub zabieg operacyjny.

Inny typ jaskry, jakim jest jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK), ma podłoże idiopatyczne. Nie jest możliwe jej całkowite wyleczenie. Obecnie okuliści wskazują, że leczenie tej jednostki chorobowej ogranicza się do farmakologicznego lub operacyjnego obniżenia ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Obecnie w aptekach można znaleźć 5 typów preparatów wpływających na obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. Wspólną cechą tych leków jest długotrwałe, często ponad 24-godzinne działanie.

Zobacz przykładowy przegląd lekowy dotyczący jaskry!

Pierwszą opisywaną grupą leków przeciwjaskrowych są beta-blokery. Wśród tej grupy substancjami wykorzystywanymi w leczeniu jaskry są: metypranolol, tymolol, betaksolol i karteolol. Wykazują one działanie antagonistyczne na receptory β1 i β2 adrenergiczne, hamując aktywność układu współczulnego. Substancje te powodują zmniejszenie produkcji cieczy wodnistej w oku, co ma przełożenie na obniżenie ciśnienie wewnątrzgałkowego. Dodatkowo działają one obkurczająco na naczynia krwionośne oka. Beta-blokery, mimo że zaliczane są do leków dobrze znoszonych przez pacjentów, to posiadają wiele ograniczeń. Jednym z nich jest brak efektu obniżania ciśnienia wewnątrzgałkowego w czasie snu, kiedy jego wartości są największe. Innym przeciwskazaniem jest stosowanie ich u chorych ze współtowarzyszącymi chorobami serca. Podaje się również, że ich długotrwałe aplikowanie powoduje obniżenie efektu terapeutycznego.

Inną grupą leków stosowanych w leczeniu jaskry są inhibitory anhydrazy węglanowej (acetazolamid – doustnie, dorzolamid i brinzolamid – miejscowo). Ich działanie polega na zahamowaniu aktywności anhydrazy węglanowej w wyrostkach rzęskowych oka, co skutkuje zmniejszeniem ilości wydzielanej cieczy wodnistej.

Jaskra może być leczona również dzięki zastosowaniu sympatykomimetyków (brymonidyny). Substancja ta pobudza receptory α-2 w ciele rzęskowym, zmniejsza to wytwarzanie cieczy wodnistej. Działając na receptory β-2 sieci beleczek, poprawia odpływ samej cieczy.

Pilokarpina stanowi najstarszy lek przeciwjaskrowy. Obecnie jest on przepisywany ze szczególnych wskazań. Mechanizm działania leku polega na zwężeniu źrenicy i wywołaniu skurczu mięśnia rzęskowego. Konsekwencją tego jest ułatwiony odpływ cieczy z przedniej komory oka, a tym samym obniżenie samego ciśnienia. Preparat wykazuje krótkotrwałe działanie, przez co musi być on podawany nawet 3 do 4 razy na dobę. Warto wiedzieć, że nieprzestrzeganie odpowiednich godzin podania pilokarpiny, może narażać oko na szkodliwe zmiany ciśnienia.

Zobacz podobny artykuł dotyczący chorób skóry głowy!

Ostatnią grupą leków wykorzystywanych w leczeniu jaskry są pochodne prostaglandyn. Do tej grupy możemy zaliczyć latanoprost. Substancja ta jest selektywnym analogiem prostaglandyny F2α. Powoduje ona zwiększenie odpływu cieczy wodnistej poprzez zwiększenie przepływu naczyniówkowo-twardówkowego, a także zmniejsza opór odpływu. Substancje z tej grupy nie wpływają na wytwarzanie cieczy wodnistej. Ciekawym działaniem niepożądanym tego leku jest stymulacja wzrostu rzęs.

Zespół suchego oka

Przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach czy długie przesiadywanie przed komputerem może prowadzić do nadmiernego wysychania powierzchni oka. Zespół ten według źródeł występował nawet u 17% dorosłych osób.

Objawy

Warto pamiętać, że nawet wystarczająca ilość łez, ale o nieprawidłowym składzie nie będzie w stanie prawidłowo nawilżyć oczu. Przez co pacjent może skarżyć się na uczucie pieczenia oka. W przebiegu tej jednostki chorobowej można zauważyć takie zmiany jak: przekrwienie oka czy poczucia posiadania „piasku pod powiekami”. Opisywane objawy mogą ulegać nasileniu w ciepłych i wysuszonych pomieszczeniach, zwłaszcza zimą.

Leczenie

W aptekach obecne są preparaty sztucznych łez, jednak przewlekła suchość oczu zawsze powinna zostać skonsultowana z lekarzem okulistą. Według obecnego stanu wiedzy zespół ten leczy się wyłącznie objawowo. Pacjent powinien unikać sytuacji towarzyszących nasileniu objawów, do których możemy zaliczyć: palenie tytoniu, przebywanie w klimatyzowanych suchych pomieszczeniach czy długie przesiadywanie przed ekranem monitora. Osoby skarżące się na suchość oczu powinni dobierać szersze oprawki, których rozpiętość pozwala na zmniejszenie ekspozycji oczu na wiatr.

Warto instruować pacjentów, że aplikacja sztucznych łez powinna być przeprowadzona jeszcze przed wystąpieniem sytuacji sprzyjających wysuszaniu oczu, takich jak: spacer, oglądanie telewizji itp. Inną kwestią jest powtarzanie aplikacji kropel sztucznych łez, z racji ich krótkiego działania. Alternatywą dla kropel mogą być preparaty w postaci żelu, który to przed snem będzie na dłużej zabezpieczał powierzchnię oka.

Jeśli jednak leczenie objawowe nie daje rezultatów, lekarz okulista może zdecydować się na zabieg zamknięcia punktów łzowych, w konsekwencji hamując nadmierny odpływ łez z powierzchni oka.

Bibliografia:

  1. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/jaskra/73325,jaskra
  2. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobyspojowki/86727,zespol-suchego-oka
  3. https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/chorobyoczu/chorobysoczewki/73341,zacma
  4. Kompendium farmakologii – Waldemar Janiec, 2015 rok, PZWL
  5. Farmakologia i toksykologia – Ernst Mutschler, Gerd Geisslinger, Heyo K. Kroemer, Peter Ruth, Monika Schaefer-Korting, III wydanie, pod redakcją Włodzimierza Buczko
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych