REKLAMA
Autor: Mateusz Jablonski Opublikowano: 4 kwietnia 2019

Kaszel – czy to zawsze efekt infekcji?

Artykuł pochodzi z serwisu

Blisko 10% wizyt u lekarzy rodzinnych spowodowanych jest występowaniem u chorego dolegliwości związanych z kaszlem. W kontekście dzieci, odsetek ten jest niejednokrotnie znacznie większy. Zjawisko kaszlu nie występuje jako samodzielna jednostka chorobowa – jest to zwykle objaw innego schorzenia bądź konsekwencja oddziaływania niekorzystnych czynników zewnętrznych na organizm.

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Biorąc pod uwagę fakt, iż u 38-82% chorych kaszel spowodowany jest co najmniej dwoma czynnikami, a u blisko 42% chorych wywołują go 3 czynniki, właściwa diagnoza staje się niejednokrotnie prawdziwym wyzwaniem. Właśnie dlatego poniżej przybliżamy nieco problem kaszlu i jego bezpiecznej farmakoterapii.

REKLAMA

 

CZYM WŁAŚCIWIE JEST KASZEL?

Kaszel w najprostszym ujęciu definicji jest po prostu formą obrony organizmu przed działaniem czynnika zewnętrznego, którym może być element termiczny, chemiczny czy też mechaniczny. Organizm dzięki odruchowi kaszlowemu pozbywa się z dróg oddechowych ciała obcego, zalegającej wydzieliny bądź też „złuszczonego” nabłonka. Reakcja ta jest zatem niezwykle potrzebnym elementem dla utrzymania prawidłowego funkcjonowania organizmu.

 

Niemniej jednak w pewnych sytuacjach przybiera ona postać nadmierną – nadreaktywną, czego przykładem może być kaszel ostry (trwający do 3 tygodni) i kaszel przewlekły (utrzymujący się ponad 8 tygodni). Kaszel ostry jest to zwykle konsekwencja przebytej infekcji (zwykle wirusowej), w wyniku której dochodzi do podrażnienia receptorów kaszlu, umiejscowionych w górnych drogach oddechowych, w nosie i w zatokach. Jako inne przyczyny kaszlu ostrego wymienia się: obecność ciała obcego w drogach oddechowych lub zatorowość płucną. Kaszel może przybrać także formę przewlekłą, jest on wówczas najczęściej efektem:

  • Przerostu migdałka gardłowego (zwykle u dzieci w wieku przedszkolnym/szkolnym)
  • Zespołu ściekania po tylnej ścianie gardła (PNDS) – schorzenia towarzyszącego alergicznemu nieżytowi nosa
  • Astmy oskrzelowej czy POChP
  • Choroby refluksowej przełyku
  • Niewydolności serca
  • Schorzeń na tle nerwowym (zespół Tourette’a czy też kaszel psychogenny, gdzie czynnikiem sprawczym są silne przeżycia i bodźce stresotwórcze)
  • Nowotworów
  • Stosowania niektórych leków (kaszel występuje u pewnej grupy chorych leczonych inhibitorami konwertazy angiotensyny –mija on zwykle około miesiąc po odstawieniu leku).

Szeroki zakres przyczyn powstawania kaszlu wynika po części ze zróżnicowania lokalizacji receptorów kaszlowych. Oprócz dróg oddechowych występują one również w żołądku, zewnętrznym przewodzie słuchowym czy też w układzie sercowo-naczyniowym. Właściwa diagnoza patofizjologii kaszlu jest zatem często niezwykle trudna, ale i konieczna do wybrania właściwej farmakoterapii.

 

RODZAJ KASZLU A DOBÓR LECZENIA

Pomijając fakt różnorodnych przyczyn powstawania kaszlu (gdzie właściwa terapia obejmuje przede wszystkim leczenie choroby podstawowej – dla astmy będą to wziewne GKS, dla infekcji bakteryjnej – antybiotyk) właściwa farmakoterapia powinna być dostosowana do jego rodzaju. Wyróżnia się kaszel mokry (produktywny) i kaszel suchy (nieproduktywny). Z kaszlem suchym mamy najczęściej do czynienia na początku infekcji, w przebiegu astmy czy chociażby podczas stosowania inhibitorów ACE. Kaszel produktywny pojawia się najczęściej w II fazie infekcji górnych dróg oddechowych, występuje również w zaostrzeniach POChP.

Leczenie kaszlu przyjmuje zwykle charakter objawowy. Leczenie przyczynowe to nic innego jak farmakoterapia choroby podstawowej. Do leków objawowych, stosowanych w leczeniu kaszlu suchego zalicza się:

  • Leki działające ośrodkowo. Kodeina – pochodna morfiny o działaniu przeciwkaszlowym. Oddziałuje na ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Przeciwwskazana u osób poniżej 12 r.ż., u osób uzależnionych od alkoholu, u astmatyków i w kaszlu produktywnym. Zaleca się ją przyjmować w czasie posiłków. Dekstrometorfan – pochodna opioidowa, choć pozbawiona wpływu na ośrodek oddychania. W mniejszym stopniu aniżeli kodeina może prowadzić do uzależnienia. Podobnie jak kodeina jest przeciwwskazana w leczeniu kaszlu mokrego, u alkoholików i astmatyków. Butamirat – nieopioidowy lek przeciwkaszlowy, pozbawiony komponenty depresyjnej wobec ośrodka oddechowego. W niewielkim stopniu rozkurcza także oskrzela. Posiada rejestrację od 3 r.ż.
  • Leki działające obwodowo. Zalicza się do nich przede wszystkim lewodropropizynę. Substancja ta hamuje nadreaktywność włókien C receptorów kaszlowych zlokalizowanych obwodowo, przy okazji zmniejsza skurcz oskrzeli wywołany chociażby histaminą. Fakt pozbawienia wpływu na OUN sprawia, iż zarejestrowana jest już od 2 r.ż. (choć niektóre dane pokazują, iż może w rzadkich przypadkach zwiększać senność).
    Innymi substancjami o działaniu obwodowym są surowce roślinne, bogate w śluzy, jak chociażby prawoślaz lekarski czy podbiał.

Jako ciekawostkę należy uznać fakt, iż nie zaleca się stosowania leków przeciwkaszlowych w zapaleniu płuc!

Właściwa i efektywna terapia kaszlu mokrego, oprócz doboru odpowiedniej substancji leczniczej obejmuje również właściwe nawodnienie organizmu i dostarczenie mu wystarczającej ilości płynów. Potrzebne jest to do skutecznego upłynnienia gęstej wydzieliny w drogach oddechowych, w wyniku czego możliwe będzie jej efektywniejsze odkrztuszenie. Sprawdź zasady prawidłowej inhalacji.

Substancje lecznicze stosowane w terapii kaszlu mokrego to m.in. środki wykrztuśne (ambroksol), mukolityczne (N-acetylocysteina, erdosteina) i mukokinetyczne (salbutamol, ambroksol). Mają one za zadanie przywrócić prawidłowy skład i strukturę wydzieliny w drogach oddechowych, co pozwoli ją efektywniej usunąć z organizmu.

W kontekście stosowania leków na kaszel mokry warto pamiętać, aby uświadomić pacjenta co do zasad ich stosowania. Najważniejsza z nich to konieczność przyjęcia ostatniej dawki na 3-4 godziny przed snem. W przeciwnym razie upłynniająca się wydzielina w drogach oddechowych może skutecznie uniemożliwiać zaśnięcie i bezpieczny sen.

Jakie pytania zadać, kiedy pacjent poprosi o „coś na kaszel”?

 

Literatura:

  1. Przewlekły kaszel u dzieci – problem diagnostyczny i terapeutyczny, Anna Jung, Anna Maślany, Pediatr Med. Rodz 2012, 8(2), p. 97-100
  2. Kaszel – trudny problem kliniczny, Halina Batura-Gabryel, Nowa Medycyna 1/2012
  3. Kaszel w praktyce klinicznej – część I, kaszel ostry i podostry, Alicja Kasperska-Zając, Alergia, 2014, 3: 4-7
  4. Czy przewlekły kaszel u osoby dorosłej może nie mieć podłoża organicznego? Kaszel na tle psychogennym, Nadia Bryl, Wanda Horst-Sikorska, Forum Medycyny Rodzinnej 2008, tom 2, nr 4, 319-325
  5. Leczenie kaszlu infekcyjnego, Maciej Rygalski, Edward Zawisza, Lek w Polsce, Vol 25, Nr 8’15 (291)
  6. Leczenie objawów ze strony układu oddechowego u chorych na nowotwory, Wojciech Leppert, Nowiny Lekarskie 2011, 90, 1, 32-46
  7. Duszność i kaszel w wybranych chorobach płuc – diagnostyka, leczenie, rehabilitacja, Elżbieta Wiatr, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, Warszawa 2009
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Thiocodin
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Acodin
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Levopront
  11. Kaszel przewlekły u dzieci, Katarzyna Ptak, Ewa Cichocka-Jarosz, Przemko Kwinta, Developmental Period Medicine, 2018; XXII, 4
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Theraflu Kaszel
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych