Autor: Redakcja Farmacja.pl Opublikowano: 5 kwietnia 2019

Kiedy w zaparciu pomoże farmaceuta, a kiedy iść do lekarza?

REKLAMA

Zaparcie to dość częsty problem wśród pacjentów. Według danych epidemiologicznych dotyczy on nawet do ok. 20% populacji, w zależności od grupy wiekowej. Częściej chorują osoby starsze, w wieku powyżej 70 lat oraz kobiety [1].

Zwykle problem jest przez pacjentów bagatelizowany lub sięgają oni po samoleczenie nie zastanawiając się nad zdiagnozowaniem przyczyny, wdrożeniem profilaktyki, albo co więcej prawidłowego leczenia.

Większość przypadków zaparć zgłaszanych przez pacjentów to problem wynikający ze złych nawyków i stylu życia, z którym można sobie poradzić z pomocą farmaceuty [1]. Czasem jednak pojawiają się sygnały alarmujące, na które powinniśmy zwracać uwagę pacjentowi, ponieważ sygnalizują one potrzebę wizyty u lekarza.

Zaparcia czynnościowe

Zgodnie z definicją zaparcie, to zbyt mała częstość wypróżnień (rzadziej niż dwa razy na tydzień lub w przypadku zaparcia ciężkiego mniej niż dwa wypróżnienia w miesiącu) lub twarde stolce, oddawane z wysiłkiem, pacjentom często towarzyszy również uczucie niepełnego wypróżnienia [2].

Najczęściej zaparcie ma charakter czynnościowy, pierwotny. Stanowi ono około 90% wszystkich przypadków tego schorzenia. W sytuacji takiej u pacjenta nie stwierdza się zmian morfologicznych w strukturze jelit, odchyleń wyników laboratoryjnych od normy oraz obecności chorób ogólnoustrojowych, które mogłyby je wywołać [2]. Rozpoznanie stawia się najczęściej na podstawie wywiadu lekarskiego.

U podstaw rozwoju zaparcia czynnościowego leży najczęściej zła dieta (uboga w błonnik), nieregularne odżywianie się, zbyt mała ilość spożywanych płynów, ale także odwlekanie defekacji [4]. Ze względu na podłoże problemu, jest to sytuacja, w której pacjent może rozwiązać problem przy wsparciu farmaceuty i z pomocą preparatów dostępnych bez recepty.

Zaparcia wtórne i kiedy do lekarza?

Istnieje również grupa chorób wtórnie powodująca zaparcia, w tym przypadku u pacjenta wizyta u lekarza jest konieczna, ponieważ bez rozpoznania i wyeliminowania przyczyny, rozwiązanie problemu może nie być możliwe.

Do przyczyn rozwoju wtórnych zaparć zaliczamy m.ni. niedoczynność tarczycy, cukrzycę, hiperkalcemię, przewlekłe stosowanie leków takich jak środki zobojętniające kwas solny, preparaty żelaza i wapnia, leki przeciwwymiotne, przeciwhistaminowe, antagoniści kanałów wapniowych, a nawet niesteroidowe leki przeciwzapalne. Zaparcie wtórne może być powodowane również przez organiczne choroby jelit, jak guzy, zrosty czy uchyłki. Jest to również problem niezwykle powszechny u kobiet ciężarnych oraz osób z zaburzeniami psychicznymi [1,2].

Kontakt z lekarzem jest również bezwzględnie zalecany w przypadku stwierdzenia objawów tak zwanych alarmowych, do których należą [4]:

  • nagły ubytek masy ciała
  • obecność krwi w stolcu
  • niedokrwistość
  • występowanie nowotworów przewodu pokarmowego w rodzinie

Czy zaparcie trzeba leczyć?

Wdrożenie odpowiedniego leczenia i postępowania w przypadku stwierdzenia zaparć jest niezwykle ważne, ponieważ stała niemożność oddawania stolca lub zaleganie mas kałowych w jelicie może mieć wpływ na komfort życia pacjenta, jak również prowadzić do powikłań, do których należą między innymi [3]:

  • dolegliwości fizyczne i psychiczne
  • lęk, depresja
  • zmiany zapalne w obrębie jelita
  • powiększanie guzków krwawniczych
  • śluzowo-krwiste biegunki
  • szczelina odbytu
  • uchyłki w jelicie grubym

Leczenie i profilaktyka

Jak już wspomniano, w większości przypadków pacjent może poradzić sobie z problem sam, jak również przy wsparciu farmaceuty. Zgodnie z zaleceniami postępowanie w przypadku stwierdzenia nawracającego problemu opiera się przede wszystkim na wdrożeniu metod niefarmakologicznych polegających na zmianach w stylu życia i odżywianiu. Zaleca się przede wszystkim modyfikacje dietetyczne, zwiększenie podaży płynów i zwiększenie aktywności fizycznej [3].

W kolejnym kroku można pacjentowi zaproponować leki dostępne bez recepty, które doraźnie wspomogą defekację. Jednak przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia należy przeprowadzić szczegółowy wywiad, aby wykluczyć wszelkie przedstawione już niepokojące objawy oraz choroby przewlekle, które wymagałyby bezwzględnej konsultacji lekarskiej.

W przypadku aktualnie występującego zaparcia, doraźnie można zastosować leki z grupy drażniących ścianę jelita, które mogą pozwolić pacjentowi na stosunkowo szybkie rozwiązanie problemu z defekcją. Możemy zaproponować preparat zawierający bisacodyl (Dulcobis). Jest to substancja czynna, która stymuluje skurcze okrężnicy, przyspiesza motorykę jelit oraz utrudnia wchłanianie elektrolitów, zwiększając tym samym zawartość wody w stolcu, dzięki czemu ułatwia wypróżnienie [5]. Bisacodyl jest lekiem o dobrym profilu bezpieczeństwa, a ponieważ sama cząsteczka jak i jej pochodne nie są wydzielane do mleka u zdrowych karmiących kobiety to może być również stosowany u matek karmiących piersią. Warto zaznaczyć, że bisakodyl można stosować już u dzieci po ukończeniu 4. roku życia. Ważny jest również fakt, iż czas działania jest przewidywalny, ponieważ wypróżnienie następuje po 6-12 godzinach od jego podania [6,7].

W długotrwałym procesie leczenia, w celu unormowania rytmu wypróżnień, można sięgnąć po środki osmotyczne takie jak makrogole (Dulcosoft), które jak się uważa mają najlepiej udokumentowaną skuteczność działania. Po podaniu doustnym działają one jedynie w świetle jelita wywierając efekt osmotyczny [8,9,10]. Dzięki wysokiej zdolności wiązania wody makrogol służy jako jej nośnik i bezpośrednio transportuje ją do okrężnicy. Zmiękcza twarde masy kałowe, co prowadzi do nasilenia perystaltyki jelitowej i ułatwia wypróżnianie. Makrogol wywiera swoje działanie w sposób czysto fizyczny: nie jest wchłaniany przez organizm oraz ulega wydaleniu w postaci niezmienionej. Jest to substancja bezpieczna i skuteczna. Może być podawana kobietom w ciąży, matkom karmiącym, dzieciom po 2. roku życia oraz seniorom. Efekt działania preparatu obserwuje się po około 24-72 godzinach od podania [10].

SAPL.DULC1.19.03.0419

Szybsza ulga w zaparciach

Pismiennictwo:

  1. Dzierżanowski T, Rydzewska G. Zaparcie stolca – trudny problem leczniczy. Prz Gastroenterol 2012; 7(5): 249-263
  2. Talar-Wojnarowska R i in. Zaparcie. Medycyna Praktyczna. Interna; https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.39 (data wejścia 21-03-2019)
  3. Ehrmann-Jóśko A i in. Zaparcie – problem ludzi w różnym wieku. Terapia 2013; 2(287): 68-76
  4. Kożuch M, Dzieniszewski J. Zaparcie – istotny problem w codziennej praktyce lekarskiej. Terapia 2005; 6(180) 47-53
  5. Bisacodyl – Medycyna Praktyczna; http://indeks.mp.pl/desc.php?id=117 (data wejścia 21-03-2019)
  1. Kienzle-Horn S., et al. Efficacy and safety of bisacodyl in the acute treatment of constipation: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. Aliment Pharmacol Ther., 2006; 23: 1479–1488
  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Dulcobis 12/2017.
  2. Subedi A., Moniuszko A., Łodyga M., Rydzewska G. Zaparcie stolca – co nowego w aktualnych wytycznych? Terapia. Gastroenterologia. Rok XXVI, NR 10 (369), Październik 2018, s. 46.
  3. De Giorgio R., R. Cestari, R. Corinaldesi, V. Stanghellini, G. Barbara, et al. Use of macrogol 4000 in chronic constipation. European Review for Medical and Pharmacological Sciences. 2011; 15: 960-966.
  4. Instrukcja używania Dulcosoft roztwór 01/2017.

Bisakodyl działa szybciej od zalecanych przez Wielką Internę środków stosowanych doustnie w zaparciach. Dąbrowski A. Objawy chorób układu pokarmowego. Zaparcia. Wielka Interna Gastroenterologia cz. I Medical Tribune Polska. Warszawa 2010: 31-35.

Szybkość działania porównano na podstawie https://indeks.mp.pl, data wejścia na stronę 03.2019

Dulcobis, 5 mg, tabletki dojelitowe. Jedna tabletka dojelitowa zawiera 5 mg bisakodylu (Bisacodylum). Substancje pomocnicze: laktoza 33,2 mg, sacharoza 23,4 mg. Wskazania do stosowania: Krótkotrwałe, objawowe leczenie zaparć. W przygotowaniu do badań diagnostycznych, w leczeniu przed i pooperacyjnym, w stanach wymagających ułatwienia defekacji. Dawkowanie

i sposób podawania: Produkt przeznaczony jest do krótkotrwałego stosowania. Okres samodzielnego stosowania produktu leczniczego Dulcobis nie powinien przekraczać 5 dni. Dawkowanie: Jeśli lekarz nie zaleci inaczej, zaleca się następujące dawkowanie: Krótkotrwałe leczenie zaparć: Dorośli:
1-2 tabletki dojelitowe (5-10 mg) na dobę przed snem. Zaleca się rozpoczęcie leczenia od najmniejszej dawki. Dawkę można dostosować do najwyższej zalecanej dawki w celu uzyskania regularnych wypróżnień. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci i młodzież: Młodzież

i dzieci powyżej 10 lat: 1-2 tabletki dojelitowe (5-10 mg) na dobę przed snem. Zaleca się rozpoczęcie leczenia od najmniejszej dawki. Dawkę można dostosować do najwyższej zalecanej dawki w celu uzyskania regularnych wypróżnień. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci

4-10 lat: 1 tabletka dojelitowa (5 mg) na dobę przed snem. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej. Dzieci w wieku 10 lat i młodsze z przewlekłymi lub uporczywymi zaparciami powinny być leczone wyłącznie pod opieką lekarza. Sposób podawania: Aby spowodować wypróżnienie rano, produkt leczniczy należy zastosować dzień wcześniej wieczorem. Tabletki dojelitowe należy połknąć w całości i obficie popić wodą. Przygotowanie do badań diagnostycznych

i zabiegów chirurgicznych: Produkt powinien być stosowany pod nadzorem personelu medycznego. Dorośli: 2-4 tabletki dojelitowe (10-20 mg) wieczorem w dniu poprzedzającym badanie, a następnego dnia rano zalecane jest podanie natychmiast działającego środka przeczyszczającego (np. czopka). Dzieci powyżej4 lat: jedna tabletka dojelitowa (5 mg) wieczorem, a następnego dnia rano zalecane jest podanie natychmiast działającego środka przeczyszczającego (np. czopka). Przeciwwskazania: Dulcobis jest przeciwwskazany u pacjentów z niedrożnością jelit, z ostrymi stanami w obrębie jamy brzusznej, w tym z zapaleniem wyrostka robaczkowego, ostrymi chorobami zapalnymi jelit oraz

z silnymi bólami brzucha z towarzyszącymi mdłościami i wymiotami, które mogą być objawem poważnych chorób. Dulcobis jest również przeciwwskazany w stanach ciężkiego odwodnienia oraz

u pacjentów ze znaną nadwrażliwością na bisakodyl lub jakikolwiek inny składnik produktu. W przypadku rzadkich chorób genetycznych, w których występuje nietolerancja składnika pomocniczego produktu, stosowanie produktu jest przeciwwskazane. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania: Tabletki dojelitowe nie powinny być przyjmowane wraz ze środkami zmniejszającymi zakwaszenie górnego odcinka przewodu pokarmowego, takimi jak mleko, leki zobojętniające sok żołądkowy lub inhibitory pompy protonowej, aby zapobiec przedwczesnemu rozpuszczaniu otoczki tabletki. Podobnie jak w przypadku innych leków przeczyszczających, produktu leczniczego nie należy stosować codziennie przez długi okres bez zbadania przyczyny zaparć. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

i hipokaliemii. Utrata wody z jelit może sprzyjać odwodnieniu. Do objawów należy pragnienie i skąpomocz. U pacjentów z utratą płynów, u których odwodnienie może być niebezpieczne

(np. w niewydolności nerek, u osób w podeszłym wieku) przyjmowanie produktu leczniczego Dulcobis powinno zostać przerwane, a leczenie można wznowić tylko pod nadzorem lekarskim. Leki przeczyszczające, w tym Dulcobis nie wpływają na utratę masy ciała. Pacjenci mogą zaobserwować obecność krwi w kale, jednak objaw ten ma zwykle łagodne nasilenie i samoograniczający się charakter. Odnotowano przypadki zawrotów głowy oraz omdleń u pacjentów stosujących produkt leczniczy Dulcobis. Dostępne dane na temat tych przypadków wskazują, że omdlenia te wiążą się

z wysiłkiem przy wypróżnieniu lub z reakcją wazowagalną na ból brzucha, który może być związany z zaparciami, ale niekoniecznie bezpośrednio związany ze stosowaniem produktu leczniczego.

W okresie ciąży preferowanymi metodami leczenia zaparć jest zwiększenie podaży płynów, zwiększenie zawartości błonnika w diecie oraz zwiększenie aktywności fizycznej. Stosowanie leków pobudzających perystaltykę jelit, takich jak np. bisakodyl nie jest zalecane poza ściśle uzasadnionymi przypadkami. Produkt leczniczy zawiera 33,2 mg laktozy w jednej tabletce dojelitowej,

co w przeliczeniu na maksymalną dawkę dobową daje 66,4 mg w leczeniu zaparć u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 10 lat i 33,2 mg w leczeniu zaparć u dzieci w wieku 4-10 lat.

W przygotowaniu do badań radiologicznych ilość ta wyniesie 132,8 mg w maksymalnej zalecanej dawce dobowej u dorosłych i 33,2 mg u dzieci w wieku 4-10 lat. Lek nie powinien być stosowany

u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Produkt leczniczy zawiera 23,4 mg sacharozy w jednej tabletce dojelitowej, co w przeliczeniu na maksymalną dawkę dobową daje 46,8 mg w leczeniu zaparć u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 10 lat i 23,4 mg w leczeniu zaparć u dzieci w wieku 4-10 lat. W przygotowaniu do badań radiologicznych ilość ta wyniesie 93,6 mg w maksymalnej zalecanej dawce dobowej u dorosłych i 23,4 mg u dzieci w wieku 4-10 lat. Pacjenci

z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy, nie powinni przyjmować produktu leczniczego Dulcobis. Działania niepożądane: Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas leczenia należą bóle brzucha i biegunka. Częstość działań niepożądanych określono na podstawie połączonego zestawu danych z 23 badań klinicznych nad preparatem Dulcobis, obejmujących 3368 pacjentów. Częstość występowania zgodnie z konwencjami terminologicznymi MedDRA: bardzo często: > 1/10; często: > 1/100, < 1/10; niezbyt często: > 1/1000, < 1/100; rzadko: >1/10 000, < 1/1000; bardzo rzadko (< 1/10 000) częstość nieznana

(nie można jej oszacować na podstawie dostępnych danych). Zaburzenia układu immunologicznego: Rzadko: reakcje nadwrażliwości, obrzęk naczynioruchowy*, reakcje anafilaktyczne* Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: Rzadko: odwodnienie* Zaburzenia układu nerwowego: Niezbyt często: zawroty głowy Rzadko: omdlenie. Zawroty głowy i omdlenie występujące po zażyciu bisakodylu mogą się pojawić w związku z odpowiedzią wazowagalną (np. skurcze w obrębie jamy brzusznej, defekacja). Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: Często: skurcze w obrębie jamy brzusznej, ból w jamie brzusznej, biegunka, nudności. Niezbyt często: uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, wymioty, krew w kale, uczucie dyskomfortu w okolicach odbytu. Rzadko: zapalenie okrężnicy, w tym niedokrwienne zapalenie jelita grubego*. *Działania niepożądane nie były obserwowane w żadnym

z wybranych badań klinicznych dla leku Dulcobis.  Szacunki opierają się na górnej granicy jego 95% przedziału ufności, obliczanego dla całej populacji leczonych pacjentów zgodnie z wytycznymi UE (3/3056, który odnosi się do „rzadko”). Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych: Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa,

tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309,  e-mail: ndl@urpl.gov.pl  Dzialania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.

Produkt leczniczy wydawany bez przepisu lekarza – OTC. Przed zastosowaniem należy zapoznać się

z pełną informacją o leku.

Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu:

Sanofi-Aventis Sp. z o.o. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez Prezesa URPLWMiPB nr: 18720

Informacji w Polsce udziela: Sanofi-Aventis Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00‑203 Warszawa,

Tel. +22 280 00 00.

{ChPL 12/2017}

Artykuł pochodzi z serwisu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych