Autor: Karolina Morze Opublikowano: 11 lipca 2018

Leki i słońce? Ostrzeż pacjenta!

Artykuł pochodzi z serwisu
Wraz z nastaniem ciepłych dni nadszedł czas na zmianę garderoby. […]

Wraz z nastaniem ciepłych dni nadszedł czas na zmianę garderoby. Lato sprzyja odsłanianiu ciała, a nie zawsze pozostawia ono skórę gładką i złociście opaloną od słońca tak jak byśmy tego chcieli. Pacjenci często skarżą się na suchość, pieczenie, swędzenie eksponowanych miejsc, czasem objawom towarzyszy wysypka, obrzęk lub pęcherze. Przeprowadzając wywiad pamiętajmy, że nie zawsze przyczyną są oparzenia słoneczne – możemy mieć do czynienia z reakcją fototoksyczną lub fotoalergiczną.

Poza lekami, reakcje fotouczulające i fototoksyczne mogą wywołać również składniki kosmetyków (fot. Shutterstock)

Nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne niesie za sobą wiele zagrożeń. Efekt oddziaływania zależy od długości fali, czasu i dawki naświetlania oraz rodzaju narażonej tkanki.

Promieniowanie UVA (długość 315-400 nm) stanowi 95% całego promieniowania docierającego do skóry. Jest silnie absorbowane przez kwasy nukleinowe i białka, penetruje do tkanki podskórnej. To główna przyczyna uszkodzeń skóry wywołanych przez promienie UV, odpowiada za fotostarzenie, odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne i stymuluje do powstawania zmian nowotworowych. Intensywność natężenia promieniowania UVA nie zmienia się w ciągu dnia, jest niezależna od pory roku oraz pogody, przenika przez chmury oraz szyby okienne i samochodowe [1, 2].

Promieniowanie UVB (280-315 nm) pochłaniane jest w całości przez naskórek, powoduje opaleniznę, fotostarzenie, reakcje fotoalergiczne, pośrednio wpływa na uszkodzenie DNA oraz wpływa na procesy immunologiczne [2]. Odpowiada głównie za reakcje rumieniowe występujące 12-24 godziny od ekspozycji na światło oraz pigmentację skóry występującą 48-72 godziny po. Stymuluje wytwarzanie witaminy D. Najsilniejsze natężenie promieniowania UVB ma miejsce między godziną 10:00 a 15:00 oraz w okresie letnim. W znacznym stopniu filtrowane jest przez ozon w atmosferze, chmury oraz szyby [1, 12].

Niekorzystnym efektem działania promieniowania UV są poparzenia i fotodermatozy. Schorzenia wynikające z nadwrażliwości na światło mogą być:

  • samoistne (o nieznanej przyczynie, jak osutki świetlne, pokrzywka słoneczna, przewlekłe zmiany posłoneczne),
  • uwarunkowane genetycznie (skóra pergaminowa, skóra barwnikowa, zespoły Blooma, Cokayna, Rothmunda-Thompsona, Kinder, Trichodystrofia, choroba Louis-Bar),
  • związane z występującymi schorzeniami (jak toczeń rumieniowaty, zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca, pemfigoid, choroba Dariera),
  • endogenne (porfirie, pelagra) ,
  • egzogenne, wśród których występują fotouczulenia i reakcje fototoksyczności, z którymi spotykamy się najczęściej w aptece.

Reakcje fotoalergiczne powstają pod wpływem skojarzonego działania substancji uczulającej (zawartej w leku, kosmetyku, ziołach i niektórych roślinach) i promieniowania UV, nie są związane z dawką alergenu ani promieniowania i występują tylko u niektórych osób. W wyniku reakcji powstają zmiany skórne zwane fotoalergicznym wypryskiem kontaktowym – po upływie 24-48 godzin od ekspozycji na promieniowanie UV, zwykle na odsłoniętych częściach ciała, pojawiają się zmiany grudkowate z towarzyszącym świądem [1, 3].

Reakcje fototoksyczne powstają w wyniku uwalniania energii przez substancje chemiczne będące w kontakcie ze skórą, w wyniku czego dochodzi do uszkodzenia komórek i rozwój ostrej reakcji zapalnej. Występuje ona u wszystkich osób po każdorazowym kontakcie z substancją fototoksyczną i promieniowaniem UVA, ogranicza się do miejsca działania obu tych czynników. Ustępuje całkowicie po wyeliminowaniu czynnika światłotoksycznego. Kliniczny obraz to rumień, obrzęk oraz pęcherze, a objawy występują bezpośrednio lub w niedługim czasie od naświetlenia. W niektórych przypadkach mogą pojawić się długotrwałe przebarwienia lub zmiany liszajowate czy przypominające porfirię skórną (pęcherze pozostawiające trwałe blizny) [3, 4]. Reakcje fototoksyczne mogą być wywołane przez wszystkie substancje fotouczulające, stąd różnicowanie obu schorzeń jest utrudnione.

W diagnostyce pomocny jest wywiad oraz znajomość właściwości przyjmowanych przez pacjenta leków, suplementów i ziół stosowanych ogólnoustrojowo oraz na powierzchnię skóry. Przykłady substancji dających odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne przedstawiają tabele 1 i 2 [1, 3, 7, 14, 15, 16].

Poza lekami, reakcje fotouczulające i fototoksyczne mogą wywołać również składniki kosmetyków – czynne substancje filtrów słonecznych (pochodne PABA, Tinosorb S, Parsol, Mexoryl XL, Oxybenzon i inne), konserwanty (bitinol, diglukonian chlorcheksydyny, fentichlor, heksachlorofen, tryklosan), substancje zapachowe (atranoryna, 6-metylokumaryna, piżmo ambaratowe), barwniki (antrachinon, eozyna, róż bengalski), dziegcie czy balsam peruwiański [3].

Kontakt pacjenta z olejkami eterycznymi niektórych roślin może również spowodować reakcję fototoksyczną, za którą odpowiedzialne są furanokumaryny. Zawierają je: aminek większy, selery zwyczajne, dzięgiel litwor, marchew zwyczajna, barszcz (różne gatunki), lubczyk (różne gatunki), pasternak zwyczajny, pietruszka zwyczajna, limeta, pomarańcza bergamota, cytryna zwyczajna, dyptam jesionolistny, ruta zwyczajna, figa pospolita [13]. W wyniku reakcji promieniowania UV z furanokumarynami dochodzi do uszkodzenia komórek i potencjalnych zmian nowotworowych, które mogą pojawić się po wielu latach od wystąpienia fotodermatozy [5].

Leczenie fotodermatoz w aptece

W okresie największego niebezpieczeństwa reakcji na światło, pacjenci z grup ryzyka, czyli chorzy na choroby tkanki łącznej, porfirie, łuszczycę, AZS, leczący zmiany skórne preparatami dziegciu, stosujący dziurawiec, hormonalne preparaty antykoncepcyjne, hormonalną terapię zastępczą, leczący trądzik oraz pacjentki w ciąży, powinni zostać uprzedzeni o możliwości wystąpienia zmian na skórze pod wpływem promieniowania UV. Prewencyjnie powinni stosować preparaty z filtrami ochrony wysokiej (SPF30) i nosić odzież ochronną.

U pacjentów, u których wystąpiła reakcja należy przede wszystkim przeprowadzić wywiad w kierunku przyjmowanych leków, ziół, stosowanych kosmetyków, kontaktu z substancjami roślinnymi. We wszystkich przypadkach, niezależnie czy jest to fotouczulenie czy reakcja fototoksyczna, leczenie polega na usunięciu czynnika wywołującego reakcję. Jeśli pacjent przyjmuje dany lek stale należy zaproponować konsultację z lekarzem i zmianę na inną substancję o tym samym działaniu. W dalszej kolejności, w zależności od stanu zmian skórnych, stosujemy leczenie miejscowe – preparaty z pantenolem, kremy łagodzące rumień, emolienty, maści sterydowe [7].

Strony

Artykuł Leki i słońce? Ostrzeż pacjenta! pochodzi z serwisu mgr.farm

Przejdź do dyskusji w serwisie

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz