Lit w leczeniu chorób afektywnych

Autor: Anna Załucka / Opublikowano: 2017-06-16 12:00:04 /

We wczesnych latach sześćdziesiątych Mogens Schou i Poul Baastrup odkryli, że długotrwałe leczenie litem zapobiega nawrotom choroby u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową (nawroty depresji i manii) i jednobiegunową (nawroty depresji bez epizodów manii). U większości pacjentów stosowanie litu zmniejszało zarówno nawroty manii, jak i depresji...

W artykule o prof. Jerzym Vetulanim (czytaj więcej: Mózg i Błazen. Rozmowa z Jerzym Vetulanim) pisałam o początkach terapii lekami przeciwdepresyjnymi w latach pięćdziesiątych XX wieku. Drugim doniosłym osiągnięciem ówczesnej farmakologii było zastosowanie litu w zaburzeniach afektywnych. Jak wyglądało leczenie osób z chorobami afektywnymi w renomowanych klinikach psychiatrycznych w latach czterdziestych, przed wprowadzeniem skutecznej farmakoterapii, można przeczytać w biografii Zeldy Fitzgerald – książka zawiera opisy polewania chorych zimną wodą, wstrzykiwania insuliny, stosowania elektrowstrząsów.

Wprowadzenie systematycznej terapii litem w chorobach afektywnych przez duńskiego psychiatrę, prof. Mogensa Schou, było więc - nomen omen - „kamieniem milowym” w rozwoju nowej ery psychofarmakologii. Lit już wcześniej przykuwał uwagę medyków - po raz pierwszy został zastosowany w 1850 roku do leczenia dny moczanowej (nieskutecznie). Potem używano go jako środka stymulującego, uspokajającego, w leczeniu cukrzycy, chorób zakaźnych, dodawano do past do zębów. W latach osiemdziesiątych XIX wieku stosowano lit w leczeniu depresji, jednak bez większych sukcesów.

W 1949 roku australijski psychiatra John Cade zauważył, że świnki morskie pod wpływem soli litu były spokojniejsze i słabiej reagowały na bodźce, ale nie były senne. W serii doświadczeń Cade odkrył efekt terapeutyczny litu w leczeniu manii. W latach 1952-1954 w Danii psychiatra Mogens Schou przeprowadził badania nad litem metodą tzw. podwójnie ślepej próby, aby ocenić skuteczność litu w leczeniu manii. Była to pionierska metoda, jak na owe czasy. Około 40 chorych otrzymywało tabletki z litem bądź placebo. Schou zastosował procedurę ślepej próby, aby odróżnić prawdziwe działanie litu od działania oczekiwanego bądź wyobrażonego przez pacjenta. Badanie potwierdziło zasadność stosowania litu w leczeniu manii.

We wczesnych latach sześćdziesiątych Mogens Schou i Poul Baastrup odkryli, że długotrwałe leczenie litem zapobiega nawrotom choroby u pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową (nawroty depresji i manii) i jednobiegunową (nawroty depresji bez epizodów manii). U większości pacjentów stosowanie litu zmniejszało zarówno nawroty manii, jak i depresji. Jednak hipoteza Schou-Baastrup o działaniu profilaktycznym litu napotkała opór brytyjskich psychiatrów. Aubrey Lewis i Michael Shepherd scharakteryzowali ją jako „mit terapeutyczny”, który według ich opinii opierał się na niedociągnięciach metodologicznych i fałszywych oświadczeniach. W odpowiedzi na krytykę, Schou i Baastrup przeprowadzili randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą kontrolowaną placebo. Badanie potwierdziło ich hipotezę. Zaś Mogens Schou niestrudzenie przyglądał się wszelkim aspektom leczenia, pracował nad bezpieczeństwem i dostępnością terapii. Opisywał działania niepożądane, interakcje, wpływ litu na czynność nerek i tarczycy, na czynności poznawcze i emocje, a w przypadków pacjentów, którzy byli artystami - na wykonywaną pracę twórczą. W ten sposób duński psychiatra nie tylko wprowadził lit do leczenia i profilaktyki zaburzeń afektywnych, ale przyczynił się także do jego bezpiecznego i skutecznego stosowania w skali ogólnoświatowej.

Po przejściu na emeryturę Schou kontynuował swoją pracę nad badaniem pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową i bezpieczeństwem farmakoterapii litem. Kilka dni przed śmiercią przedstawił na zebraniu Międzynarodowej Grupy Badań nad Litem w Poznaniu projekt nowego badania w „przypadków ukrytych zaburzeń dwubiegunowych” (tzn. u pacjentów z depresjami, które w rzeczywistości mają nierozpoznane zaburzenia dwubiegunowe).

Prywatnie Mogens Schou był człowiekiem nauki i sztuki – pasje odziedziczył po rodzicach, ojcu – psychiatrze i matce – pianistce. Ten wrażliwy człowiek był lekarzem niezwykle oddany pacjentom, zawsze znajdował dla nich czas. Chociaż często miał problem z uzyskaniem wsparcia dla swoich badań, gdyż produkt pochodzenia naturalnego o niskich kosztach produkcji nie cieszył się zainteresowaniem sponsorów, jego osiągnięcia zostały docenione na całym świecie, dwukrotnie był nominowany do Nagrody Nobla. Nie zabiegał o uznanie, mówił, że dla niego radość każdego pacjenta, którego życie odmieniła terapia litem, przewyższa honory i nagrody. Mogens Schou zmarł 29 września 2005 roku. Do końca był skrupulatny i zorganizowany – po jego śmierci rodzina znalazła w komputerze Profesora szczegółowe instrukcje odnośnie pogrzebu. Pozostał w pamięci pacjentów jako skromny i życzliwy człowiek.

Literatura:

1. Shou, Mogens (2004, wydanie szóste, poprawione) „Lit w leczeniu chorób afektywnych. Przewodnik praktyczny”.
2. Grof, Paul (2006) „Mogens Schou (1918–2005)”, Neuropsychopharmacology. 31 (4): 891–892
3. https://en.wikipedia.org/wiki/Mogens_Schou

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj