Niezależność farmaceuty w obliczu prawa | farmacja.pl

Niezależność farmaceuty w obliczu prawa

Autor: Agnieszka Zimmermann / Opublikowano: 2017-09-18 12:11:41 /

Jeśli zawód farmaceuty jest zawodem zaufania publicznego, to jaki jest charakter prawny świadczonych przez niego usług farmaceutycznych? Czy autonomia zawodowa farmaceuty jest w chroniona w wystarczający sposób?

Absolwenci farmacji kończąc studia opuszczają Uczelnie w przekonaniu o "misyjności" wybranego zawodu. W zetknięciu z aktualną praktyką apteczną przekonanie to niewątpliwie słabnie, a wspomnienie zaszczepianych podczas studiów idei zaczyna przybierać postać rozczarowania.

Powszechnie przyjmuje się, że zawód farmaceuty – to zawód zaufania publicznego. W polskim prawie nie istnieje definicja legalna zawodu zaufania publicznego, która określałaby istotne kryteria pozwalające na zaliczenie danej profesji do grupy takich właśnie zawodów. Pojęcie zawodu zaufania publicznego wywodzi się z art. 17 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997, który wiąże wykonywanie takiego zawodu z istnieniem samorządu zawodowego, reprezentującego osoby go wykonujące oraz sprawującego pieczę nad należytym jego wykonywaniem w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Należy wskazać, że nie stworzono dotychczas żadnej formalnej listy zawodów zaufania publicznego. Ponadto, poszczególne ustawy regulujące działalność różnych grup zawodowych, dla których powołano samorząd zawodowy nie zawierają ustawowego wskazania, iż dany zawód posiadający samorząd zawodowy jest zawodem „zaufania publicznego”.

W Polsce dotychczas samorządy zawodowe zostały powołane dla wielu grup zawodowych, między innymi dla: adwokatów, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów, fizjoterapeutów, lekarzy i lekarzy dentystów, notariuszy, pielęgniarek i położnych, dla radców prawnych. Jak wynika z powyższej listy do zawodów zaufania publicznego zalicza się profesje świadczące usługi o szczególnym charakterze z punktu widzenia interesu publicznego. Tak więc poza samorządem zawodowym, zawód zaufania publicznego powinien posiadać wyłączne prawo do wykonywania określonych, charakterystycznych dla danego zawodu usług. Usługi te stanowią zatem pewnego rodzaju monopol zawodowy i mogą być wykonywane jedynie przez członków danej korporacji zawodowej. W innym bowiem przypadku tworzenie samorządu zawodowego wydaje się mieć charakter bezcelowy.

Powołanie zawodu zaufania publicznego jest bowiem istotne nie ze względu na cechy indywidualne osób wykonujących dany zawód, ale ze względu na to jakie czynności zawodowe lub usługi członkowie danej korporacji mają świadczyć dla społeczeństwa. Formalnie tego rodzaju wyłączność dla świadczenia określonego rodzaju usług lub czynności zawodowych powinno wskazywać na stronę podmiotową, czyli określać kto (po spełnieniu jakich warunków) może być świadczeniodawcą lub usługodawcą oraz jakiego rodzaju usługi lub czynności zawodowe są zarezerwowane dla danej profesji.

O tym, że zawód farmaceuty jest zawodem zaufania publicznego przesądza w pierwszej kolejności istnienie powołanego ustawowo samorządu zawodowego. Zgodnie z ustawą z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (dalej - u.i.a.) samorząd zawodowy obejmuje wszystkie osoby wykonujące zawód farmaceuty, niezależnie od formy jego wykonywania (dopuszczalne jest prowadzenie działalności gospodarczej, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę czy wykonywanie zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej lub stosunku służbowego, np. w wojsku).

Zawód służyć ma ochronie ważnych wartości – ma na celu ochronę zdrowia publicznego (art. 2a ust. 1 u.i.a.). W myśl art. 2 a ust. 1 u.i.a. wykonywanie zawodu farmaceuty obejmuje udzielanie usług farmaceutycznych, polegających w szczególności na:


sporządzaniu i wytwarzaniu produktów leczniczych;
ocenie jakości leków recepturowych, leków aptecznych i leków gotowych;
wydawaniu produktów leczniczych i wyrobów medycznych, wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro, wyposażenia wyrobów medycznych, wyposażenia wyrobów medycznych do diagnostyki in vitro oraz aktywnych wyrobów medycznych do implantacji, będących przedmiotem obrotu w aptekach, działach farmacji szpitalnej i hurtowniach farmaceutycznych;
sporządzaniu leków recepturowych i leków aptecznych w aptekach;
sprawowaniu nadzoru nad wytwarzaniem, obrotem, przechowywaniem, wykorzystaniem i utylizacją produktów leczniczych i wyrobów;
udzielaniu informacji i porad dotyczących działania i stosowania produktów leczniczych i wyrobów będących przedmiotem obrotu w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych;
sprawowaniu opieki farmaceutycznej polegającej na dokumentowanym procesie, w którym farmaceuta, współpracując z pacjentem i lekarzem, a w razie potrzeby z przedstawicielami innych zawodów medycznych, czuwa nad prawidłowym przebiegiem farmakoterapii w celu uzyskania określonych jej efektów poprawiających jakość życia pacjenta;
kierowaniu apteką, punktem aptecznym, działem farmacji szpitalnej lub hurtownią farmaceutyczną;
współuczestniczeniu w sprawowaniu nadzoru nad gospodarką produktami leczniczymi, w szczególności w zakładach opieki zdrowotnej;
współudziale w badaniach klinicznych prowadzonych w szpitalu;
współudziale w badaniach nad lekiem;
przygotowywaniu roztworów do hemodializy i dializy otrzewnowej.

W ustawie z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne usługi farmaceutyczne są skatalogowane w rozdzieleniu na apteki ogólnodostępne i apteki szpitalne (art. 86 ust. 2 i 3). Katalogi ustawowe zawierają przedmiotowy opis świadczeń wchodzących w zakres pojęcia usługi farmaceutycznej. W tym miejscu wskazać należy, że charakter prawny opisanych czynności jest dość zróżnicowany i zasadniczo odbiega od tego, co powszechnie uznawane jest za usługę.

Definicja legalna usług zawarta została w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Co prawda przepisów tej ustawy nie stosuje się do świadczenia usług, o których mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne czy w u.i.a., jednak cytowana definicja wskazuje na to, czym jest usługa i na czym polega taki rodzaj świadczenia. Otóż: „usługą jest świadczenie wykonywane przez usługodawcę na własny rachunek, zwykle za wynagrodzeniem, w szczególności usługi budowlane, handlowe oraz usługi świadczone w ramach wykonywanego zawodu”. Na gruncie prawa cywilnego istnieje grupa umów o świadczenie usług (nazwanych i nienazwanych), których przedmiotem jest wykonywanie określonych czynności faktycznych tj. usług. Dość jednoznacznie rozgranicza się umowy nazwane, których przedmiotem jest sprzedaż lub wytworzenie konkretnej rzeczy (jak umowa sprzedaży, dostawy lub umowa o dzieło) od umów, których przedmiotem jest świadczenie o charakterze niematerialnym. W kontekście powyższego założyć można, że o usłudze mówimy wówczas, gdy osoba wykonująca jakąś czynność zawodową jest jednocześnie usługodawcą działającym na własny rachunek, który wchodzi w bezpośrednią relację prawną z usługobiorcą.

I tak od strony podmiotowej przyjmuje się, że świadczący usługę robi to na własny rachunek. Tymczasem w przypadku usług farmaceutycznych, ich wykonywanie przez farmaceutę na własny rachunek jest raczej wyjątkiem niż regułą. Wynika to z tego, że aby mówić o świadczeniu usług na własny rachunek osoba uprawniona zawodowo do wykonania określonej czynności zawodowej na rzecz usługobiorcy powinna być jednocześnie usługodawcą. Taka sytuacja jest w zasadzie możliwa jedynie wówczas, gdy świadczący usługę farmaceuta działa na własny rachunek np. jako przedsiębiorca prowadzący aptekę ogólnodostępną. W praktyce zaś w większości przypadków farmaceuci wykonują swój zawód jako osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę lub na podstawie tzw. umów cywilnoprawnych. W takiej sytuacji świadczeniodawcą jest nie farmaceuta, ale zatrudniający go podmiot.

Wartym podkreślenia jest także to, że autonomia zawodowa farmaceuty udzielającego usługi farmaceutyczne nie jest obecnie w ogóle chroniona.
Farmaceuta nie ma zagwarantowanej niezależności, przez co w praktyce systemy premiowe uzależnione są nie od jakości świadczonej usługi ale od ilości sprzedanych leków czy suplementów diety.

Zastanawiając się, które z usług farmaceutycznych zarezerwowane są tylko dla farmaceuty także dojdziemy do wniosku, że tylko niektóre z nich zastrzeżone są dla farmaceuty: sporządzanie leków recepturowych i aptecznych zawierających w swym składzie substancje odurzające i psychotropowe z grupy I-P i II-P, kierowanie apteką oraz świadczenie opieki farmaceutycznej. Wydawaniem określonych leków OTC oraz wydawaniem wyrobów medycznych a także udzielaniem informacji o wydawanym produkcie leczniczym zajmować się obecnie może każdy sprzedawca sklepu ogólnodostępnego.

W kontekście powyższego, aby wykonywać zawód farmaceuty w służbie zdrowia publicznego, potrzebne są regulacje, których celem powinno być zastrzeżenie usług farmaceutycznych jako świadczeń wykonywanych tylko przez farmaceutów i minimalizowanie sfery możliwego nacisku (w formie poleceń służbowych) tak, by farmaceuta był faktycznie doradcą a nie sprzedawcą. Do roli doradców, do roli fachowców zostaliśmy bowiem przez Państwo wykształceni.

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj