REKLAMA
Autor: Redakcja receptura pl Opublikowano: 12 stycznia 2020

Niezgodności recepturowe – adsorpcja

Artykuł pochodzi z serwisu
Adsorpcja jest zjawiskiem prowadzącym do lokalnej kumulacji cząsteczek na granicy bądź powierzchni faz. Zjawisko możliwe jest dzięki obecności oddziaływań Van der Waalsa, które utrzymują substancje chemiczną na powierzchni adsorbentu. Następstwem tego procesu jest tworzenie się lokalnych zmian stężenia leku. Z perspektywy farmakologicznej może to prowadzić do zmniejszenia bądź zniesienia efektu terapeutycznego danej substancji  chemicznej.
REKLAMA

Wielokrotnie podkreślaliśmy jak ważne, z punktu widzenia poprawności wykonania leku i bezpieczeństwa późniejszej farmakoterapii jest wczesne wykrycie ewentualnych niezgodności recepturowych i natychmiastowa ich poprawa. W związku z tym, zdecydowaliśmy się przygotować dla Państwa artykuł, który podsumuje dostępne informacje na temat niezgodności recepturowych związanych ze zjawiskiem adsorpcji.

Szybka powtórka – czym jest niezgodność recepturowa?

Niezgodnością recepturową, nazywamy każde niezamierzone działanie, które prowadzi do powstania niekorzystnych zmian w postaci leku. Opisywane zmiany mogą dotyczyć m.in. własności, wyglądu leku czy jego właściwości farmakologicznych [1].

Warto przypomnieć, że po odkryciu nieprawidłowości, farmaceuta zobligowany jest do poprawienia składu recepty, tak by przygotowana przez niego postać leku mogła być bezpiecznie stosowana przez pacjenta.  Farmaceuta może samodzielnie dokonać poprawy recepty, tylko w sytuacjach gdy przepisana recepta wymaga drobnych zmian nie wpływających istotnie na skład leku (np. wydanie z osadem obojętnym, czy zmiana ilości rozpuszczalnika nie przekraczająca 5% całkowitej masy leku). W innych przypadkach konieczna jest wcześniejsza konsultacja z lekarzem wystawiającym[2] .

REKLAMA

Osobny artykuł: Niezgodności recepturowe

Na czym polega zjawisko adsorpcji?

Adsorpcja jest zjawiskiem prowadzącym do lokalnej kumulacji cząsteczek na granicy bądź powierzchni faz. Zjawisko możliwe jest dzięki obecności oddziaływań Van der Waalsa, które utrzymują substancje chemiczną na powierzchni adsorbentu. Następstwem tego procesu jest tworzenie się lokalnych zmian stężenia leku. Z perspektywy farmakologicznej może to prowadzić do zmniejszenia bądź zniesienia efektu terapeutycznego danej substancji  chemicznej.

REKLAMA

W odniesieniu do receptury aptecznej, substancjami które często dają tego typu niezgodność są m.in. połączenia:

  • alkaloidów i węgla leczniczego,
  • soli metali ciężkich i polietylenoglikolów[2], [3].

Jak poprawić receptę, w której składniki wchodzą ze sobą w interakcje?

Jak już zostało wcześniej wspomniane, odkrycie w składzie recepty niezgodności obliguje Farmaceutę do jej poprawy tak by wydany lek zachował swoje działanie terapeutyczne i był bezpieczny dla pacjenta.

Najczęściej aby poprawić nieprawidłowość recepty związaną z obecnością substancji, które mogą powodować zjawisko adsorpcji stosuje się metodę rozdzielania składników. W tym przypadku najlepiej wydzielić związek będący adsorbentem. Ponadto, przygotowane proszki zaleca się przyjmować w odstępie czasowym[3].

Przykłady recept z niezgodnościami

Rp.
Kalii iodidi 4,0/100
Ephetonini hydrochroridi 0,12
Aminophyllini 1,6
Natrii benzoatis 4,0
Phenobarbitali natrici 0,3
Sulfoguaiacoli sir. 100,0
M.f.mixt.  

Substancją odpowiedzialną za wystąpienie niezgodności, w przypadku tej recepty jest aminofilina. W skutek długotrwałego przechowywania mikstury będzie dochodziło do adsorpcji CO2, co z kolei może doprowadzić do zmiany właściwości fizycznych wspomnianej substancji. Z racji tego, że eufilina ma silnie zasadowy charakter, przy sporządzaniu tego roztworu należy oddzielić ją od soli alkaloidów i jodku potasu pozostałymi składnikami recepty.

Osobny artykuł: Chlorowodorek efedryny

Rp.
Papaverini hydrochloridi 0,02
Carbonis medicinalis 0,5
M.f.pulv.
D.t.d. No X

W przypadku recepty o takim składzie, przepisane substancje należy rozdzielić i wydać: węgiel leczniczy w postaci tabletek lub granulatu, natomiast chlorowodorek papaweryny w postaci rozcierki z odpowiednią ilością laktozy rozdzielonej do kapsułek skrobiowych w równych proporcjach[1], [3].

Zródła:

[1]       K. H. Bodek, Przewodnik po recepturze aptecznej: dla studentów Wydziału Farmaceutycznego : praca zbiorowa. Łódź: Biuro Promocji Wydawnictw Uniwersytetu Medycznego, 2009.

[2]       ‘LEKsykon – Czym są niezgodności recepturowe?’ [Online]. Available: http://www.leksykon.com.pl/czym-sa-niezgodnosci-recepturowe-75-artykul.html#. [Accessed: 26-Nov-2019].

[3]       R. A. Polskiego, ‘Trudności i niezgodności recepturowe. – Aptekarz Polski’. .

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych