REKLAMA
Autor: Redakcja receptura pl Opublikowano: 2 grudnia 2019

Niezgodności recepturowe – Substancja lecznicza nie rozpuszcza się w przepisanym rozpuszczalniku

Artykuł pochodzi z serwisu
Każda substancja ma ściśle określoną maksymalną ilość jaka rozpuści się w danej ilości rozpuszczalnika (czyli utworzy roztwór nasycony) w określonej temperaturze. Zgodnie z tym jeśli użyto zbyt dużo substancji, za mało lub nieodpowiedniego rozpuszczalnika to w roztworze będzie znajdowała się nierozpuszczona substancja. W przypadku leków recepturowych a dokładnie preparatów płynnych jest to niepożądane zjawisko.
REKLAMA

Niezgodności recepturowe są nie tylko zmorą studentów farmacji zdających egzamin z wykonywania leku recepturowego lecz nastręczają trudności farmaceutom już pracującym w aptekach zarówno ogólnodostępnych jak i szpitalnych.  Każdy lek powinien być przygotowany precyzyjnie –  to nie budzi wątpliwości. Jednak jak tego dokonać gdy napotkamy w analizowanej recepcie niezgodność? Poniżej kilka porad w przypadku gdy substancja nie rozpuszcza się w przepisanym rozpuszczalniku.

Substancja lecznicza nie rozpuszcza się w przepisanym rozpuszczalniku – niezgodność??

Zgodnie z definicją niezgodność recepturowa to niezamierzony efekt w działaniu, właściwościach lub wyglądzie leku w wyniku niewłaściwego zapisu lub sporządzenia recepty. Wśród nich możemy wymienić niezgodności fizyczne, które polegają na zmianach fizycznych preparatu (zmiana konsystencji, stanu skupienia, zanik własności leczniczych), które nie powstają na wskutek reagowania ze sobą składników recepty.

Każda substancja ma ściśle określoną maksymalną ilość jaka rozpuści się w danej ilości rozpuszczalnika (czyli utworzy roztwór nasycony) w określonej temperaturze. Zgodnie z tym jeśli użyto zbyt dużo substancji, za mało lub nieodpowiedniego rozpuszczalnika to w roztworze będzie znajdowała się nierozpuszczona substancja. W przypadku leków recepturowych a dokładnie preparatów płynnych jest to niepożądane zjawisko. Taka sytuacja może zwiększać ryzyko przedawkowania leku, przyczynić się do nasilenia działań niepożądanych oraz wpływać na niekorzystny wygląd leku. Farmaceuta wykorzystując swoją wiedzę, sprawnie powinien zauważyć taki błąd i podjąć czynności mające na celu wyeliminowanie niezgodności.

REKLAMA

Poprawa recepty, czyli co możemy zrobić ?

W zależności od rodzaju substancji, ich ilości i właściwości receptę można poprawić poprzez:

REKLAMA
  • dodanie niewielkiej ilości innego rozpuszczalnika mieszającego się z przepisanym (do 5% masy leku),
  • zmianę rozpuszczalnika (po uprzedniej zgodzie lekarza wystawiającego receptę),
  • zwiększenie ilości przepisanego rozpuszczalnika,
  • w przypadku etanolu – poprzez zwiększenie bądź obniżenie jego stężenia,
  • zastosowanie emulgatora lub dyspergatora.

Przykłady recept i ich prawidłowe wykonanie:

Rp.  
Mentholi 0,1
Glyceroli 10,0
M.f. Sol.  
D.S. Zewnętrznie  

Rozpuszczalność mentolu w glicerynie jest przekroczona. Należy rozpuścić metol w 1g 95% etanolu i połączyć tak otrzymany roztwór z glicerolem.

Rp.  
Hydrocortisoni 0,25
Acidi borici 0,3
Etanoli 70                     ad 10,0
M.f.sol.  
D.S. zewnętrznie  

Hydrokortyzon nie rozpuszcza się w etanolu 70 stopniowym natomiast w etanolu 95% rozpuszcza się w stosunku 1:40. W celu poprawy recepty należy zamienić etanol na 95%.

Rp.  
Neomycini sulfatis 0,1
Etanoli 70                 ad 10,0
M.f.sol  
D.S. Krople do ucha  

Siarczan neomycyny nie rozpuszcza się w etanolu, natomiast dobrze rozpuszcza się w wodzie. Jednak jeżeli substancję rozpuści się w wodzie potrzebnej do rozcieńczenia etanolu 95 i połączy roztwory to nastąpi wytrącenie wolnej zasady neomycyny w postaci mocno oleistej cieczy przywierającej do dna naczynia. W celu poprawy należy obniżyć stężenie etanolu do 20.

Rp.  
Acidi salicylici 1,0
Rapae olei 50,0
M.f.Sol.  

Rozpuszczalność kwasu salicylowego w oleju rzepakowym wynosi 1:80. Natomiast rozpuszczalność kwasu w oleju rącznikowym: 1:10. Należy w takim razie dodać odpowiednią ilość oleju rącznikowego, w której rozpuści się przepisana substancja i uzupełnić roztwór do pożądanej masy leku olejem rzepakowym.

Rp.  
Jodi 1,5
Kalii iodidi 3,0
Mentholi 0,5
Glycerini 50,0
M.f.sol  

Jod rozpuszcza się w glicerynie bardzo powoli. Należy rozpuścić jodek potasu w niewielkiej ilości wody. Następnie w tak przygotowanym roztworze rozpuścić jod i dodać glicerynę z mentolem.

Rp.  
10% Sol. Ichtioli Spir. 30,0
M.f.sol.  
D.S. zewnętrznie  

Ichtiol rozpuszcza się dobrze w wodzie, nie rozpuszcza się natomiast w etanolu. Należy zatem przygotować wodny roztwór ichtiolu na ciepło.

Kamfora, kwas salicylowy, jod i mentol nie rozpuszczają się w wodzie. Substancje te można w niej rozpuścić przy użyciu salubilizatora – np. polisorbatu. Jego ilość oblicza się ze wzoru:

X= (y-b)/m

Gdzie:

x- ilość polisorbatu ( w g/100g roztworu)

y- ilość substancji do solubilizacji (w g/100g roztworu)

b- ilość substancji jaka rozpuszcza się w 100 g roztworu

m-opracowany faktor dla danego solubilizatora

Wykonanie roztworu:

  1. Odważoną substancję z dodatkiem obliczonej ilości solubilizatora rozpuszcza się na łaźni wodnej, po czym uzupełnia się roztwór podgrzaną wodą oczyszczoną.
  2. Otrzymany roztwór substancji leczniczej w polisorbacie ochładza się do temperatury pokojowej i dodaje porcjami wodę oczyszczoną o tej samej temperaturze.

Literatura:

  1. Jachowicz R., Receptura apteczna, 2015, PZWL, Warszawa
  2. Krówczyński L., Ćwiczenia z receptury, 2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków
  3. http://www.aptekarzpolski.pl/2016/01/trudnosci-i-niezgodnosci-recepturowe/ (dostęp 03.11.2019)
  4. https://www.shutterstock.com/pl/image-photo/professional-pharmacist-grinding-medical-preparation-using-1052864216
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych