REKLAMA

Objawowe leczenie nieżytu nosa – miejscowe leki sympatykomimetyczne

Nasivin

Nadmierna wydzielina i niedrożność nosa to bardzo częste problemy, z którymi zgłaszają się pacjenci do apteki. Katar pojawia się zwykle w wyniku infekcji wirusowej, ale może być również objawem alergii, zapalenia zatok, problemów hormonalnych, czy też stosowania niektórych leków [1].
W trakcie porady farmaceutycznej należy przede wszystkim ustalić źródło dolegliwości i wdrożyć odpowiednie postępowanie przyczynowe. Jednak ze względu na uciążliwy charakter symptomów, można zaproponować pacjentowi również leczenie objawowe.

Leczenie objawowe – doustne czy miejscowe?

W początkowych dniach infekcji mamy do czynienia z pojawieniem się nadmiernej, wodnistej wydzieliny oraz uczucia zablokowania nosa powodującego problemy z oddychaniem. Lekami objawowymi zalecanymi w przypadku opisywanych dolegliwości są preparaty sympatykomimetyczne [1,2].

W grupie tej wyróżniamy preparaty doustne (pseudoefedryna i fenylefryna) oraz miejscowe (ksylometazolina i oksymetazolina). Wszystkie te substancje działają poprzez wpływ na receptory adrenergiczne zlokalizowane w błonie naczyń krwionośnych śluzówki i powodują jej obkurczenie oraz zmniejszenie wysięku zapalnego.
Leki doustne działają ogólnoustrojowo, a w związku z tym ich zastosowanie wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, tym bardziej, że substancje te w pewnej części przenikają do ośrodkowego układu nerwowego [3]. Pseudoefedryna na przykład może wpływać na rytm serca, podwyższać ciśnienie tętnicze krwi, działać pobudzająco oraz powodować zatrzymanie moczu (szczególnie u mężczyzn chorujących na prostatę) [4].

Alternatywnym rozwiązaniem jest podawanie miejscowych leków obkurczających. Jeśli są one stosowane zgodnie z zaleceniami – to znaczy z odpowiednią częstotliwością i przez określony czas, to ryzyko pojawienia się ogólnoustrojowych działań niepożądanych jest minimalne (zwykle dotyczy ono sytuacji, w której pacjent zastosuje duża dawkę i część substancji czynnej zostanie połknięta) [5]. Co więcej, leki miejscowe działają szybciej niż doustne, a także skutecznie i wystarczająco długo, aby zmniejszyć dyskomfort pacjenta.

Najważniejsze zalety leczenia miejscowego

Miejscowe podanie substancji z grupy sympatykomimetyków powoduje obkurczenie błony śluzowej, zmniejszenie wysięku zapalnego, a tym samym znaczną poprawę komfortu pacjenta [5,6]. Dzięki swojej aktywności farmakologicznej powodują lepsze natlenowanie oraz drenaż zatok, a tym samym redukują warunki odpowiednie do bytowania bakterii. Ich zastosowanie wpływa również na poprawę pracy aparatu rzęskowego [7].
Poza tym mogą one również minimalizować ryzyko powikłań choroby np. spływania wydzieliny w okolice dolnych dróg oddechowych, przeniesienia zakażenia na uszy, czy też rozwoju zapalenia gardła w wyniku przesuszenia śluzówki spowodowanego oddychaniem przez usta. Odblokowanie nosa ułatwia również spokojny sen, który jest niezwykle ważny w powrocie do zdrowia [7].

Miejscowe leki symaptykomimetyczne były poddane licznym badaniom klinicznym, w których wykazano ich skuteczne i bezpieczne działanie [8]. Dlatego też leki te są chętnie zalecane przez lekarzy pierwszego kontaktu. Co więcej, są one dostępne bez recepty, a więc mogą być stosowane w procesie samoleczenia [9].

Ksylometazolina czy oksymetazolina?

Spośród symatykomimetyków przeznaczonych do stosowania miejscowego najbardziej popularne są dwie substancje – ksylometazolina i oksymetazolina. Obie są pochodnymi imidazoliny i wykazują podobny mechanizm działania – pobudzają receptory adrenergiczne typu alfa 1 oraz alfa 2 – dzięki temu dochodzi do anemizacji śluzówki. Przyczynia się to do udrożnienia nosa, przewodów prowadzących do zatok przynosowych oraz sąsiadującej części gardła [5,6].
Różnica między nimi znajduje się na poziomie molekularnych mechanizmów receptorowych, z których wynikają inne stężenia terapeutyczne ksylometazoliny i oksymetazoliny, ale ta sama skuteczność – oksymetazolina jest selektywnym agonistą receptorów a1 i częściowo a2, a ksylometazolina tylko a2.
Różnią się one również swoją farmakokinetyką – oksymetazolina działa szybciej po, bo już po 25 sekundach od podania (preparaty z ksylometazoliną potrzebują kilku minut, aby można było zaobserwować pierwsze efekty), a jej efekt utrzymuje się bardzo długo, bo nawet do 12 godzin [5,6].
Co więcej, w przypadku preparatów zawierających w swoim składzie oksymetazolinę, udowodniono, że jej zastosowanie skraca czas trwania kataru o 2 dni, w porównaniu do roztworu soli. Jej skuteczność była w tym badaniu oceniana zarówno przez lekarzy jak i pacjentów [10]. Efekt taki może mieć związek z dodatkowym działaniem leku, który poza aktywnością symptykomimetyczną działa również przeciwzapalnie, a co najważniejsze przeciwwirusowo w stosunku do wirusów najczęściej wywołujących objawy nieżytu nosa i zatok przynosowych [11].
W badaniu klinicznym z podwójnie ślepą próbą wykazano również, że po zastosowaniu leku zawierającego w swoim składzie oksymetazolinę (Nasivin®) pacjenci rzadziej skarżyli się na uczucie podrażnienia i suchości nosa niż w przypadku leku z ksylometazoliną. Związane jest to z faktem, iż Nasivin® nie zawiera w swoim składzie konserwantów (chlorku benzalkoniowego), które odpowiadają nie tylko za nieprzyjemne odczucia podczas stosowania, ale mogą również negatywnie wpływać na pracę aparatu rzęskowego [12,13].

Jaki preparat zarekomendować pacjentowi [14]

W procesie rekomendacji określonego preparatu zawierającego w swoim składzie symatykomimetyki działające miejscowo warto zwrócić uwagę na jego dodatkowe cechy, które mogą być ważne z punktu widzenia pacjenta i powodzenia terapii. Dotyczy to przede wszystkim możliwości wyboru odpowiedniej dawki w zależności od wieku, a także zawartości substancji konserwujących, które mogą wpływać na pojawienie się podrażnień. Dodatkowym atutem proponowanego leku powinna być łatwość jego użycia – dobrym rozwiązaniem jest postać spray’u, który jest prosty w stosowaniu i zapewnia podanie odpowiedniej dawki lub odpowiedniego systemu aplikacji kropli w przypadku preparatów dla dzieci.
Oksymetazolina w formie preparatu bez dodatku konserwantu o właściwościach drażniących śluzówkę nosa (chlorku benzalkoniowego) dostępna jest w trzech dawkach dostosowanych do wieku pacjenta. Dla niemowląt powyżej 3.miesiąca życia wybrać należy lek o stężeniu 1mg/ml (Nasivin® baby), dla starszych dzieci 0,25 mg/ml (Nasivin Kids), dla dorosłych natomiast 0,5 mg/ml (Nasivin® Classic).

Piśmiennictwo:
1. Steciwko A i in. Zakażenia górnych dróg oddechowych w praktyce lekarza rodzinnego. Terapia 2006; 9: 29-34
2. Hryniewicz W i wsp. Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków; http://antybiotyki.edu.pl/pdf/Rekomendacje2016.pdf (data wejścia 11-01-2018)
3. Mrozińska M, Stopiński M, Mik E. Przeziębienie. Przewodnik Lekarza 2003; 9: 20-27
4. Pseudoefedryna. Medycyna Praktyczna; https://indeks.mp.pl/leki/subst.php?id=699&rfbl=1 (data wejścia 28-02-2018)
5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Otrivin 08/2011
6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nasivin Classic 12/2016
7. Szamborski R. Katar – etiologia i skuteczne leczenie. Farmacja Praktyczna 2009; 10: 723-724
8. Eskiizmir G et al. A comparative analysis of the decongestive effect of oxymetazoline and xylometazoline in healthy subjects. Eur J Clin Pharmacol. 2011; 67(1): 19-23
9. Chadha S et al. Review of the existing recommendations for essential medicines for ear, nose and throat conditions in adults and children and suggested modifications. World Health Organisation 2012; http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/19/applications/ENT_28_AC_R.pdf?ua=1 (data wejścia 28-02-2018)
10. Reinecke S. & Tschaikin M. Investigation of the effect of oxymetazoline on the duration of rhinitis. Results of a placebo-controlled double-blind study in patients with acute rhinitis. MMW Fortschr Med 2005; 147(3): 113-118
11. Kölsch S. & Tscheikin M. Anti-Rhinovirus-specific Activity of the Alpha-sympathomimetic Oxymetazoline, Arzneimittel-Forschung (Drug Research) 2007; 57(7): 475–482
12. Dorn et al. Tolerability and efficacy of oxymetazolin and xylometazoline in the treament of acute rhinitis, HNO 2003; 51: 794-799
13. Deitmer et al. The effect of different preparations of nasal decongestants on ciliary beat frequency, Rhinology 1993; 31: 151-153
14. Strona producenta; www.nasivin.pl (data wejścia 28-02-2018)

REKLAMA
REKLAMA