REKLAMA
Autor: Adrian Bryla Opublikowano: 3 października 2018

Opieka farmaceutyczna nad pacjentem onkologicznym

Artykuł pochodzi z serwisu
Kompleksowe podejście do potrzeb pacjenta onkologicznego wymaga zaangażowania specjalistów różnych dziedzin. Bez względu na rodzaj terapii, rozwiązywanego problemu ważna jest efektywna komunikacja, przekazywanie informacji w sposób zrozumiały dla odbiorcy, podmiotowe traktowanie pacjenta jako strony biorącej aktywny udział w terapii. Postępowanie takie określane jest pojęciem "adherence". Współpraca pomiędzy personelem medycznym a pacjentem i jego opiekunami powinna mieć charakter ciągły i dynamiczny, dostosowany do zmieniających się, w zależności od etapu leczenia, rodzaju i zaawansowania choroby potrzeb.

Farmaceuta na oddziale onkologicznym

Najczęściej przytaczaną definicją opieki farmaceutycznej jest ta zaproponowana przez Ch. Heplera i L. Strand w 1990r., wedle której „Opieka farmaceutyczna to odpowiedzialne działanie farmaceuty, którego celem jest zapewnienie bezpieczeństwa farmakoterapii i podniesienie jakości życia (…)“ . W trakcie procesu leczenia może pojawić się wiele sytuacji mających wpływ na skuteczność i bezpieczeństwo wdrożonej farmakoterapii. Jedną z nich jest występowanie problemów lekowych (ang. Drug related problem, DRP) czyli ujawnienie się podczas leczenia objawów negatywnych lub innych dolegliwości wskazywanych przez pacjenta. To idealny obszar do działania dla farmaceutów klinicznych, którzy dzięki swojej obszernej wiedzy, we współpracy z lekarzem, odpowiednio dostosują terapię chemioterapeutykami i lekami wspomagającymi do aktualnego stanu pacjenta, a także do jego oczekiwań, mając na uwadze nie tylko zdrowie pacjenta, ale także komfort przyjmowanego leczenia poprzez: dobranie najbardziej odpowiedniej postaci leku, drogi podania oraz częstości podania. Realizacja poszczególnych etapów opieki farmaceutycznej zgodnie z planem, który jest jednym z elementów efektywnie prowadzonej opieki farmaceutycznej (zwłaszcza nad pacjentem z chorobą nowotworową), to proces ciągły, dokumentowany, odbywający się cyklicznie, dający gwarancję na uzyskanie najlepszego efektu.

„To idealny obszar do działania dla farmaceutów klinicznych, którzy dzięki swojej obszernej wiedzy, we współpracy z lekarzem, odpowiednio dostosują terapię chemioterapeutykami i lekami wspomagającymi do aktualnego stanu pacjenta, a także do jego oczekiwań”

Interakcje lekowe podczas leczenia przeciwnowotworowego

Farmakoterapia pacjentów onkologicznych to proces skomplikowany, uwarunkowany właściwościami leków cytotoksycznych (tj. wąski indeks terapeutyczny, nieswoistość, duży potencjał indukcji oporności), które wpływają na znaczną toksyczność terapii czy ograniczenie możliwości ordynowania leków w monoterapii. Sytuację dodatkowo komplikują substancje przyjmowane w terapiach wspomagających, łagodzące skutki uboczne chemioterapii, leki przeciwbólowe, terapie chorób współistniejących oraz leki, które pacjent przyjmuje w ramach samoleczenia. Szacuje się, że 20-30 % działań niepożądanych leków jest wynikiem interakcji lekowych, z czego większość istotnie klinicznych interakcji lekowych dotyczy osób starszych, które są zarazem największą grupą pacjentów onkologicznych.

Działania niepożądane leczenia przeciwnowotworowego – jak sobie z tym radzić?

Skutki uboczne chemioterapii nie są jednakowe – różnią się one w zależności od rodzaju przyjmowanych leków i mechanizmów ich działania, a także od indywidualnych cech organizmu danego pacjenta. Jednymi z najczęściej występujących działań niepożądanych są wspominane nudności i wymioty, pojawiające się na skutek podrażnienie ośrodka wymiotnego w mózgu i błony śluzowej żołądka, pojawiające się od razu po podaniu leku, w ciągu doby od zakończenia podawania leku lub mające charakter przewlekły. Co warto robić oprócz stosowania leków przeciwwymiotnych zleconych przez lekarza? Oto kilka wskazówek: spożywanie pokarmów chłodnych lub zimnych zamiast pokarmów gorących, spożywanie pokarmów w pozycji siedzącej lub półsiedzącej, unikanie potraw o intensywnym zapachu i potraw ciężko strawnych, przyjmowanie cytostatyków na pusty żołądek, picie w ciągu dnia kilku szklanek niegazowanej wody mineralnej, ssanie landrynek, korzenia imbiru lub małych kawałków schłodzonego w lodówce chleba.

REKLAMA

Kolejnym problemem pojawiającym się na skutek chemioterapii są zaparcia. Jak poradzić sobie z tym problemem? Skuteczne okazują się “domowe” sposoby, takie jak: picie na czczo szklanki wody mineralnej lub wywaru z suszonych śliwek (przygotowanego poprzedniego wieczora).

REKLAMA

W przypadku wystąpienia biegunek ważne jest przyjmowanie dużej ilości płynów, które uchronią przed odwodnieniem organizmu. Co do stosowanych leków – dobre efekty przynosi loperamid stosowany następująco: 2 tabletki po pierwszym luźnym stolcu, następnie 1 tabletka po każdym kolejnym stolcu, łącznie do 8 tabletek na dobę.

Innym powszechnie występującym działaniem niepożądanym występującym na skutek chemioterapii jest utrata włosów. To co można zaoferować pacjentowi (prócz noszenia peruki) to porady i wsparcie psychiczne.

Dlaczego farmaceuta?

W ramach usługi farmakologiczno-onkologicznej, należy dążyć do bezpośredniego kontaktu z pacjentami, którzy są w trakcie leczenia lub mają rozpocząć leczenie lekami, roztworami infuzyjnymi, radioterapii czy zabiegowi chirurgicznemu. Przekazywanie informacji jest możliwe w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Warto wspomnieć, że farmaceuta staje się dla pacjenta osobą pierwszego kontaktu, ponieważ dostęp do farmaceuty jest zdecydowanie bardziej dogodny i łatwiejszy niż do specjalisty – pacjent nie musi się borykać ze skierowaniami, rejestracją, oczekiwaniem w kolejkach, co (w szczególności dla pacjentów w czasie chemioterapii) jest bardzo męczące. Przekazywanie informacji możliwe jest także w sposób pośredni, poprzez przygotowywanie dla pacjenta ulotek informacyjnych/edukacyjnych.

„farmaceuta staje się dla pacjenta osobą pierwszego kontaktu, ponieważ dostęp do farmaceuty jest zdecydowanie bardziej dogodny i łatwiejszy niż do specjalisty”

Rola farmaceuty nie powinna być ograniczona tylko do przygotowania lub wydania gotowego leku przepisanego przez specjalistę. Od farmaceuty oczekuje się fachowej porady dotyczącej mechanizmu działania danego leku, możliwych interakcji – nie tylko tych lekowych, ale także interakcji (w tym tych pożądanych) leku z pożywieniem, działań niepożądanych występujących najczęściej i sposobów radzenia sobie z nimi. Pacjent oczekuje konkretnych informacji, które pozwolą nie tylko odzyskać zdrowie, ale także zachować je przez jak najdłuższy czas.

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych