Autor: Zuzanna Miś Opublikowano: 7 listopada 2018

Pacjent onkologiczny w aptece – na co zwrócić uwagę?

Artykuł pochodzi z serwisu
Szacuje się, że w przeciągu życia co najmniej u jednej […]

Szacuje się, że w przeciągu życia co najmniej u jednej z trzech osób rozwinie się nowotwór. Choroba nowotworowa stanowi w dalszym ciągu jedną z najczęstszych przyczyn śmierci. Nie zawsze dzieje się to bezpośrednio pod wpływem choroby, czasem związane jest to pośrednio z działaniami niepożądanymi farmakoterapii, w tym obniżeniem odporności.

(fot. shutterstock)

Podstawy leczenia

Obecnie terapię guzów litych opieramy na leczeniu chirurgicznym i radioterapii, których uzupełnieniem jest farmakoterapia. Schematy farmakologiczne opierają się najczęściej na kilku cząsteczkach leczniczych. Taka złożona terapia jest skuteczniejsza, ale i pozwala na zastosowanie niższych dawek leków, co przekłada się na bezpieczeństwo pacjentów. Co najmniej jeden z zastosowanych należy do grupy cytostatyków – leków bardzo skutecznych, ale niewybiórczych. Działają one przeciwko wszystkim aktywnie dzielącym się komórkom organizmu. Niszcząc te nowotworowe, cierpią na tym zdrowe komórki. Stąd pojawiają się klasyczne działania niepożądane – wymioty, utrata włosów, biegunki, czy uszkodzenie szpiku kostnego.

Chemioterapię podaje się w cyklach, które powtarza się co 3-4 tygodnie. Jest to czas, który pozwala na regenerację zdrowych komórek organizmu. Pacjenci zazwyczaj leczeni są ambulatoryjnie, tzn. w wyznaczonym terminie przychodzą do szpitala na podanie wlewu, a następnie wypuszczani są z powrotem do domu. W większości przypadków leczenie składa się z maksymalnie 6 takich cykli. Każdy cykl chemioterapii niszczy dokładnie taką samą liczbę komórek nowotworowych. Skuteczność całej terapii zależy nie tylko od wrażliwości samego nowotworu, ale i od szybkości, z jaką zdrowe komórki się regenerują. Regeneracja musi być szybsza od efektu cytostatycznego na komórki nowotworowe, dzięki czemu pacjent może przeżyć, a rak może zostać zlikwidowany.

Okres między kolejnymi cyklami jest szczególnie ważny. To właśnie 10 dni po przyjęciu chemioterapii następują objawy uszkodzenia szpiku kostnego. Najbardziej wrażliwe na działanie cytostatyków są białe krwinki.  Zmniejszenie liczby leukocytów powoduje upośledzenie odpowiedzi immunologicznej i zwiększanie ryzyka poważnych infekcji. Regeneracja komórek szpiku kostnego trwa kolejne 10-20 dni i wtedy pacjent jest gotowy na przyjęcie kolejnej dawki cytostatyku. Niestety, z każdym cyklem regeneracja jest coraz bardziej upośledzona a ryzyko infekcji większe… [1,2]

Infekcja u pacjentów o obniżonej odporności

Wszyscy chorzy przyjmujący chemioterapię narażeni są na supresję szpiku. Ryzyko jest jeszcze większe w przypadku pacjentów z białaczką, gdzie dodatkowo sama choroba atakuje szpik kostny. Prawdopodobieństwo rozwoju infekcji rośnie, gdy spada liczba WBC, szczególnie neutrofili. Całkowita liczba neutrofili poniżej 1,0 x 109 L-1 stanowi już bardzo duże ryzyko dla pacjentów.

Do zakażenia może dojść poprzez kontakt z personelem medycznym, innymi pacjentami, czy zanieczyszczonymi przedmiotami. Jednak paradoksalnie największym źródłem infekcji jest sam pacjent. Dzieje się tak dlatego, że naturalna obrona gospodarza nie działa, a bariera, jaką jest błona śluzowa, zostaje zniszczona przez chemio- i radioterapię. Bakterie, które naturalnie bytują w naszym organizmie, przedostają się do krwiobiegu, powodując posocznicę. Najwięcej infekcji pochodzi z trzech miejsc: przewodu pokarmowego, układu oddechowego oraz skóry [1].

Czas na działania

Poniżej przedstawiono kilka sposobów na zmniejszenie ryzyka infekcji u pacjentów onkologicznych w okresie między kolejnymi cyklami chemioterapii:

  1. Higiena jamy ustnej – pacjenci onkologiczni powinni używać regularnie płynów do higieny jamy ustnej, które działają odkażająco. Szczoteczka do zębów powinna być możliwie z miękkim włosiem, aby unikać uszkodzeń śluzówki. Dodatkowo profilaktycznie można stosować miejscową terapię przeciwgrzybiczą.
  2. Higiena i aseptyka – częste mycie rąk to absolutna podstawa, dodatkowo częściej powinno się stosować środki antyseptyczne do odkażania. Szczególna uwaga powinna być zwrócona na wewnątrznaczyniowe kaniule, szczególnie wkłucia centralne. Rośnie ryzyko zakażenia Staphylococcus, który naturalnie bytuje na naszej skórze, dlatego pielęgnacja wkłuć musi być prowadzona w ścisłych warunkach aseptycznych.
  3. Dekontaminacja układu pokarmowego – dość kontrowersyjna metoda ze względu na możliwość pojawienia się opornych szczepów. Polega na podawaniu antybiotyków i leków przeciwgrzybicznych, które nie wchłaniają się z jelita (np. neomycyny, nystatyny, kolistyny). Taka terapia ma zmniejszyć liczbę bakterii jelitowych i tym samym ryzyko nadkażenia. Dodatkowo u osób z długotrwałą mielosupresją poleca się profilaktyczne stosowanie leków przeciwinfekcyjnych (np. acyklowiru, ko-trimoksazolu, flukonazolu, czy ciprofloksacyny).
  4. Unikanie probiotyków na bazie drożdży – w 2017 r. producent probiotyku zawierającego Saccharomyces boulardii wydał komunikat ostrzegający o rzadkich przypadkach fungemii u pacjentów z obniżoną odpornością i w stanie krytycznym. Były to pojedyncze przypadki u pacjentów hospitalizowanych, nie mniej jednak należy unikać podawania takich probiotyków w tym najbardziej wrażliwym okresie.
  5. Dbanie o dietę – w przebiegu neutropenii może dojść do zapalenia błony śluzowej przewodu pokarmowego. Tydzień po chemioterapii należy ograniczyć błonnik nierozpuszczalny, orzechy, surowe owoce i warzywa, czy nasiona strączkowe, które mogą nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Większy nacisk powinien być jednak położony na zwiększenie podaży dobrego tłuszczu i białka w postaci ryb morskich, olejów roślinnych, jajek, białego twarogu, które pomogą w regeneracji śluzówki. Uzupełnieniem mogą być kompleksowe żywienie medyczne w postaci płynnej [1, 3, 4].

Kiedy już pojawi się infekcja

Najważniejszą informacją do przekazania pacjentom onkologicznym oraz ich rodzinom jest to, że objawy infekcji mogą być niestandardowe, a mogą mieć groźne konsekwencje. Brak naturalnej odpowiedzi immunologicznej sprawia, że nawet posocznica (pojawienie się bakterii we krwi) może manifestować się tylko złym samopoczuciem, gorączką i hipotensją. Stan pacjenta może pogarszać się w bardzo szybkim tempie – nawet w ciągu kilku godzin od pierwszych objawów. Rodziny pacjentów onkologicznych przychodzących po preparaty przeziębieniowe wyganiajmy z apteki do gabinetu lekarskiego — leczenie przyczynowe należy włączyć tak szybko, jak to tylko możliwe!

Za klinicznie istotną temperaturę ciała u pacjentów z obniżona odpornością uważa się 37,5 st. Cel przez min. 1 godz. lub powyżej 38,0 st. Cel w przynajmniej jednym pomiarze. W takim przypadku należy jak najszybciej zapewnić pacjentowi pomoc lekarską, pobrać materiał na badanie mikrobiologiczne i do czasu uzyskania wyników, włączyć empirycznie antybiotyk o szerokim spektrum działania. Taki antybiotyk powinien być podany dożylnie.

Jeśli pomimo włączonego antybiotyku, gorączka trwa dłużej niż 4 dni, należy traktować to jako sygnał nadkażenia grzybicznego. Nawet empiryczne podanie leku przeciwgrzybicznego (np. worykonazolu) pacjentom o obniżonej odporności, zmniejsza śmiertelność i powinien być elementem podstawowej opieki [1].

Farmaceuci powinni być wsparciem dla pacjentów onkologicznych i ich rodzin, szczególnie w zakresie ochrony przed działaniami niepożądanymi farmakoterapii. To my powinniśmy stanowić źródło informacji i uzupełniać działania lekarzy. A w przypadku choroby nowotworowej, nasza porada może być warta życia.

Bibliografia:

  1. Walker R, Whittlese C. Clinical pharmacology and Therapeutics. Churchill Livingstone. London 2012.
  2. Korbut R, Olszanecki R. Farmakologia. PZWL, 2012.
  3. http://urpl.gov.pl/sites/default/files/Enterol_DHPC.pdf
  4. Kapała A. Dieta w chorobie nowotworowej. Buchmann 2016.

Artykuł Pacjent onkologiczny w aptece – na co zwrócić uwagę? pochodzi z serwisu aptekarz.pl

Przejdź do dyskusji w serwisie

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz