REKLAMA
Autor: Paulina Górniak Opublikowano: 22 sierpnia 2018

Pierwiastki śladowe – cichy bohater żywienia

Artykuł pochodzi z serwisu
O pierwiastkach śladowych, czyli cynku, miedzi, manganie, molibdenie, selenie, żelazie, chromie, fluorze i jodzie na co dzień się nie myśli – potrzebne są nam one w minimalnych ilościach, przy zbilansowanej diecie na ogół nie dochodzi do niedoborów, nie widać więc też ich wyraźnego działania. Niekiedy lekarzom zlecającym mieszaniny żywieniowe trzeba o nich przypominać, argumentując to zarówno ich działaniem, jak i ekonomicznym aspektem rozliczenia kompletnego żywienia pozajelitowego. W wielu przypadkach to właśnie dopiero długotrwałe całkowite żywienie pozajelitowe, gdy pacjent pozbawiony jest innych źródeł składników pokarmowych przez dłuższy czas, przyczyniło się do ich dokładniejszego poznania i zbadania ich niedoborów.

Pierwiastki śladowe – Po co nam one?

Wbrew pozorom okazuje się, że pierwiastki śladowe odgrywają wiele bardzo ważnych ról w organizmie i są niezbędnym składnikiem pożywienia. Pełnią funkcje katalizujące i regulujące poprzez kilkadziesiąt różnych enzymów, czy też strukturalne, wchodząc w skład rozmaitych metaloprotein. Biorą udział w transportowaniu tlenu we krwi, warunkują prawidłowe formowanie kości, są potrzebne do wzrostu i procesów naprawczych tkanek oraz wpływają na metabolizm, m.in. węglowodanów czy aminokwasów. Ich niedobory mogą prowadzić do zaburzeń poznawczych, upośledzenia działania układu immunologicznego, nietolerancji glukozy, gorszego gojenia się ran, anemii i szeregu innych zaburzeń.

REKLAMA

W jakich dawkach?

Problemem, który pojawia się w temacie pierwiastków śladowych w żywieniu pozajelitowym jest określenie ich dawki, która powinna być dostarczana, co jest odzwierciedlone w rozbieżnych wytycznych ESPEN, ASPEN i AuSPEN. Wynika to częściowo właśnie z tego, że potrzebne są one do funkcjonowania organizmu z minimalnych ilościach – takich, które w zbilansowanej diecie są bez problemu osiągane i których żywiąc się doustnie nie analizujemy, planując posiłki. Dodatkowo, organizm w pewnym stopniu sam reguluje ilości tego, co mu dostarczymy tą drogą, poprzez procesy wchłaniania – i dostosowuje do aktualnych potrzeb. Niestety, podając jakiekolwiek substancje drogą dożylną, tej możliwości już nie ma – cała podana dawka musi zostać następnie zmetabolizowana, a w przypadku niektórych pierwiastków śladowych nie tylko ich niedobór jest niebezpieczny, ale i nadmiar może prowadzić do zatrucia czy toksyczności przewlekłej. Problem jest o tyle poważny, że objawy akumulacji tych mikroelementów bywają niespecyficzne, a ich stężeń u chorych nie monitoruje się rutynowo, w związku z czym mogą zostać błędnie przypisane innym czynnikom.

REKLAMA

Czy dla wszystkich pacjentów?

Ponadto, należy pamiętać, że zapotrzebowanie na pierwiastki śladowe zależy również od stanu zdrowia pacjenta, i w warunkach patofizjologii, zapotrzebowanie krytycznie chorego będzie się diametralnie różniło od potrzeb zdrowego człowieka, co jeszcze bardziej utrudnia określenie właściwych dawek. Znaczne straty, a co za tym idzie zwiększone zapotrzebowanie, będzie występowało m.in. w przypadku biegunek i wymiotów, rozległych oparzeń (>20% powierzchni ciała), terapii nerkozastępczej, wysokowydzielającej przetoki czy wraz z przesiękami z powierzchni ran. W niektórych stanach klinicznych konieczne będzie z kolei ograniczenie podaży niektórych pierwiastków śladowych – np. przy określonych zaburzeniach pracy wątroby czy niedrożności dróg żółciowych wskazane jest zmniejszenie dawek miedzi i manganu, które w fizjologicznych warunkach wydalane są głównie z żółcią.

Piśmiennictwo

  1. Stehle P., Stoffel-Wagner B., Kuhn KS. Parenteral trace element provision: recent clinical research and practical conclusions. European Journal of Clinical Nutrition. 2016;70(8):886-893. doi:10.1038/ejcn.2016.53.

  2. Sobotka L. i in.; Podstawy żywienia klinicznego; Krakowskie Wydawnictwo Scientifica Sp. z o.o.; 2013

  3. Kłęk S., Ciszewska-Jędrasik M., Kupczyk K., Piętka M., Szczepanek K.; Pierwiastki śladowe w żywieniu pozajelitowym: dlaczego potrzebujemy nowego produktu?; Postępy żywienia klinicznego 2016, 3, 5-12

  4. Osland EJ., Ali A., Isenring E, Ball P., Davis M., Gillanders L.; Australasian Society for Parenteral and Enteral Nutrition guidelines for supplementation of trace elements during parenteral nutrition; Asia Pac J Clin Nutr. 2014

  5. Vanek V, Borum P, Buchman A, Fessler TA i wsp. A.S.P.E.N. Position Paper: Recommendations for Changes in Commercially Available Parenteral Multivitamin and Multi–Trace Element Products Nutrition in Clinical Practice Volume 27 Number 4 August 2012 440-491

  6. Vanek V, Borum P, Buchman A, Fessler TA i wsp. A.S.P.E.N A Call to Action to Bring Safer Parenteral Micronutrient Products to the U.S. Market. Nutr Clin Pract 2015, 30 (4):559-569

  7. Staun M. et al, ESPEN Guidelines on Parenteral Nutrition:Home Parenteral Nutrition (HPN) in adult patients. Clinical Nutrition 28 (2009) 467–479]

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych