REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 7 października 2020

Pneumokoki – objawy, leczenie, dostępne szczepienia i ich znaczenie w dobie pandemii cz. 1

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Pneumokoki, znane też jako dwoinki zapalenia płuc to bakterie Gram-dodatnie Streptococcus pneumoniae. Na świecie występuje ponad 90 serotypów bakterii, z czego większość może zakażać ludzi, jednak tylko kilka z nich powoduje ponad 60% wszystkich pneumokokowych zakażeń na świecie. Najczęściej paciorkowiec zasiedla jamę nosową-gardłową i przenosi się między ludźmi przez bezpośredni kontakt z wydzielinami oddechowymi osoby chorej lub nosiciela, tzw. drogą kropelkową (np.: poprzez kichnięcie, kaszlnięcie). [1,2]

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Paciorkowiec ten jest główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności na całym świecie, powodując więcej zgonów niż jakakolwiek inna choroba zakaźna. Zakażenia pneumokokowe przyczyniają się do śmierci około półtora miliona ludzi rocznie, a ponad połowa tych zgonów dotyczy dzieci powyżej 5. roku życia. [2,3]

REKLAMA

Jakie zakażenia wywołują pneumokoki?

Choroby pneumokokowe obejmują zarówno łagodne infekcje śluzówki dróg oddechowych, takie jak zapalenie ucha środkowego i zatok, jak i cięższe choroby, takie jak zapalenie płuc (najczęściej występująca poważna postać choroby pneumokokowej), posocznica i zapalenie opon mózgowych. [3,4] Choć pierwsze trzy infekcje są stosunkowo niegroźne to głównie ze względu na te ostatnie trzy typy zakażeń, a także biorąc pod uwagę fakt, że bardzo duża część populacji ludzkiej (od 5 do nawet 90%, w zależności od warunków życia, wieku i innych uwarunkowań) jest bezobjawowymi nosicielami S. pneumoniae, bakteria ta uważana jest za klasyczny przykład drobnoustroju powodującego zakażenia inwazyjne. Oznacza to, że w normalnych warunkach drobnoustrój kolonizuje niektóre rejony ciała zdrowych osób nie przyczyniając się do powstania objawów ani choroby, czyniąc ich nosicielami bakterii (w tym przypadku kolonizując komórki nabłonka jamy nosowo-gardłowej). Jednak jeśli nastąpią pewne niesprzyjające (dla człowieka, a sprzyjających dla bakterii) okoliczności, bakteria dostaje się do innych, normalnie nieosiągalnych miejsc w organizmie (uszy, zatoki, przez oskrzela aż do płuc, następnie do krwiobiegu i przekraczając barierę krew-mózg do opon mózgowo-rdzeniowych), powodując chorobę – chorobę inwazyjną. Okoliczności te, czyli czynniki ryzyka, to m.in. osłabione działanie układu odpornościowego (np. na skutek zakażenia HIV), brak śledziony, implant ślimakowy, przewlekłe choroby serca płuc czy nerek, anemia sierpowata, szpiczak mnogi a także prowadzony styl życia, tj. palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu. [2,4] 

  • Zapalenie ucha środkowego i zatok

Pneumokoki są częstą przyczyną zapalenia ucha środkowego, powodując 20% tego typu infekcji. Szczególną grupą narażenia są dzieci, gdzie według aktualnych badań CDC (ang. Centers for Disease Control and Prevention) ponad 60% z nich do 1. roku życia przebyło przynajmniej jeden epizod ostrego zapalenia ucha środkowego. [4]

  • Zapalenie płuc

Pneumokokowe zapalenie płuc jest najczęstszym objawem klinicznym choroby pneumokokowej u dzieci jak i osób starszych, a szczególnie wśród osób z grupy ryzyka. Charakterystycznymi objawami są gorączka o nagłym przebiegu i dreszcze. Dodatkowo obserwuje się ból w klatce piersiowej, kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny (ropnej lub rdzawej), duszność i zaburzenia oddychania, a nawet niedotlenienie i sinica. [1,4] Bakterie pojawiają się w płucach na skutek zachłyśnięcia się wydzieliną z jamy ustnej lub górnych dróg oddechowych lub drogą kropelkową od kaszlącej, chorej osoby. Zachorowalność na pneumokokowe zapalenie płuc wynosi 200 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, co oznacza, że w Polsce każdego roku odnotowuje się ok. 60 tys. nowych zachorowań na tę chorobę. [6]

  • Bakteremia i sepsa

Bakterie S. pneumoniae mogą wnikać do krwiobiegu, gdzie rozpoczynają proces namnażania i są rozprowadzane po całym organizmie, atakując wszystkie narządy. Naturalnym odruchem organizmu jest obrona przed patogenem, na skutek czego powstaje uogólniona reakcja zapalna, która prowadzi do niewydolności wielonarządowej. Jest to klasyczny przykład bakteriemii, która może przekształcić się w infekcję uogólnioną o charakterze sepsy, a potem wstrząs septyczny. Są to stany bezpośrednio zagrażające życiu pacjenta. [1] Wśród dzieci do 2. roku życia, bakteriemia bez rozpoznanego ogniska zakażenia jest najczęstszą kliniczną prezentacją zakażenia i stanowi około 70% wszystkich inwazyjnych postaci zakażenia pneumokokami. [7]

  • Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Klinicznymi objawami zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych spowodowanego zakażeniem bakterią S. pneumoniae są: ból głowy, wysoka gorączka, zaburzenia świadomości, stan pobudzenia i drażliwość, sztywność karku, wymioty, drgawki i śpiączka. Śmiertelność może dochodzić nawet do 50%, z czego u dzieci poniżej 2. roku życia wynosi  18%. Wyleczenie nie zawsze jest równoznaczne z powrotem pacjenta do pełnej sprawności. Mianowice na skutek przebycia pneumokokowego meningitis u jednej trzeciej do nawet 60% pacjentów obserwuje się: wodogłowie, obrzęk mózgu, krwotoki wewnątrzczaszkowe, co skutkować może długofalowymi problemami z  funkcjonowaniem układu ruchowego i czuciowego, utratą słuchu, zaburzeniami mowy, trudnościami w uczeniu się, czy chronicznymi napadami padaczkowymi. [1,2]

W Polsce każdego roku odnotowuje się ponad 1000 przypadków Inwazyjnej Choroby Pneumokokowej (IChP). Liczba zakażeń nieinwazyjnych nie jest dokładnie znana, ponieważ w tych jednostkach chorobowych niestety nie wykonuje się rutynowo badań mikrobiologicznych, a leczy się empirycznie na podstawie objawów klinicznych. Ocenia się, że na pneumokokowe zapalenie płuc choruje co najmniej kilkanaście tysięcy osób, a na zapalenie ucha środkowego kilkadziesiąt tysięcy osób. [5]

Bibliografia

  1. https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/pneumokoki-objawy-leczenie-i-szczepionka-na-pneumokoki,6237,n,2665
  2. http://neuropsychologia.org/dwoinka-zapalenia-p%C5%82uc
  3. Henriques-Normark B., Tuomanen E.I. The Pneumococcus: Epidemiology, Microbiology, and Pathogenesis. Cold Spring Harb Perspect Med. 2013. 3(7).
  4. https://www.cdc.gov/pneumococcal/about/symptoms-complications.html
  5. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/pneumokoki/
  6. https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/150599,pneumokokowe-zapalenie-pluc
  7. https://www.szczepienia.pl/pneumokoki/choroby-powodowane-przez-pneumokoki/posocznica/
  8. Bradley J.S., Byington C.L., Shah S.S., Alverson B., Carter E.R., Harrison C. et al. The Management of Community-Acquired Pneumonia in Infants and Children Older Than 3 Months of Age: Clinical Practice Guidelines by the Pediatric Infectious Diseases Society and the Infectious Diseases Society of America. IDSA Guidelines. 2011. DOI: 10.1093/cid/cir531
  9. Rekomendacje diagnostyki, terapii i profilaktyki antybiotykowej zakażeń w szpitalu. Pod redakcją:prof. dr hab. med. Walerii Hryniewiczdr n. med. Tomasza Ozorowskiego. Warszawa. 2015. ISBN 978-83-938000-2-5
  10. Wahl B., O’Brien K.L., Greenbaum A., Majumder A., Liu L., Chu Y. et al. Burden of Streptococcus pneumoniae and Haemophilus influenzae type b disease in children in the era of conjugate vaccines: global, regional, and national estimates for 2000-15. Lancet Glob Health. 2018. 6(7), 744-757. 
  11. https://www.who.int/publications/i/item/immunization-in-the-context-of-covid-19-pandemic
  12. Thindwa D., Quesada M.G., Liu Y., Bennett J., Cohen C., Knoll M.D., von Gottberg A., Hayford K., Flasche S. Use of Seasonal Influenza and Pneumococcal Polysaccharide Vaccines in Older Adults to Reduce COVID-19 mortality. Centre for Mathematical Modelling of Infectious Diseases. 2020. https://cmmid.github.io/topics/covid19/covid19_siv_ppv23.html

Autor: Karina Kordalewska

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych