Realizacja recepty na środki odurzające

Autor: Recepty / Opublikowano: 2016-11-23 09:20:47 /

Posiadanie przez lek odpowiedniego statusu (w tym przypadku określanego w rozporządzeniu w sprawie recept jako „Rpw”), czyli innymi słowy przynależność do określonej kategorii dostępności warunkuje m. in. dostępność w sieci pozaaptecznej, możliwości ubiegania się o refundację, a także zasadniczo wpływa na sposób prowadzenia reklamy czy kwestie związane ze sprzedażą wysyłkową specyfiku. W przypadku środków odurzających lub substancji psychotropowych kategoria dostępności częściowo decyduje również o charakterze oraz sposobie wystawiania, realizacji i przechowywania i ewidencji recept lekarskich. W opinii Ministra Zdrowia, gwarantuje to pełne bezpieczeństwo stosowania preparatu, który ze względu na swoje właściwości może zagrażać zdrowiu lub życiu pacjenta, nawet jeśli przepisywany jest zgodnie ze wskazaniami terapeutycznymi.

Klasyfikacja środków odurzających

Środki odurzające w zależności od aktywności biologicznej, potencjału uzależniającego oraz zakresu ich medycznego zastosowania podzielone są na 4 klasy. Ogólnie dostępne w obrocie aptecznym są jedynie substancje należące do grup I-III (m. in. preparaty z kodeiną, której ilość nie przekracza 50 mg w jednej dawce lub stężeniu nie większym niż 1,5% w przypadku preparatów dostępnych w postaci niepodzielonej). Substancje o właściwościach odurzających zaliczone do klasy IV-N mogą natomiast być wykorzystywane wyłącznie w celu prowadzenia badań naukowych oraz w medycynie weterynaryjnej. Warto zauważyć, że przynależność do określonej grupy wykazie środków odurzających często ma nieostrą granicę. Przykładem może być wspomniana kodeina (preparaty powyżej 50 mg klasyfikowane jest do grupy II-N) bądź difenoksylat, który w zależności od dawki przypisany jest do wykazu I-N lub III-N). Związki zaklasyfikowane do grupy I-N (np. morfina, oksykodon, fentanyl, petydyna, metadon) powinny być przechowywane w odpowiednio zabezpieczonych pomieszczeniach niedostępnych dla pacjentów, w zamkniętych metalowych szafach lub kasetach, trwale przymocowanych do ścian lub podłóg. Ewidencja przychodu i rozchodu leków tej klasy prowadzona jest w aptece formie specjalnej książki kontroli zatwierdzanej przez wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego. Po dokonaniu ostatniego wpisu dokument ten przechowywany jest jeszcze przez 5 kolejnych lat. Nad całą procedurą czuwa kierownik placówki. Warto zaznaczyć, że to na jego wniosek wojewódzki inspektor farmaceutyczny może zwolnić aptekę z prowadzenia środków odurzających grupy I-N i substancji psychotropowych grupy II-P – dokument ten powinien zawierać wskazanie alternatywnego sposobu zapewnienia chorym dostępu do leków tej klasy.

Realizacja recept na środki odurzające

Wydawanie środków odurzających grupy I-N oraz pozostałych leków oznaczonych symbolem „Rpw” (tzn. substancji psychotropowych z wykazu II-P) odbywa się na podstawie recept wystawianych na blankietach w kolorze białym. Prawidłowy sposób zapisu informacji o leku na drukach tej klasy różni się jednak częściowo od tego, stosowanego dla leków należących do kategorii „Rp”. Należy jednak pamiętać, że osoba uprawniona, obok danych warunkujących późniejszą refundację przepisanego produktu leczniczego (tj. informacji o świadczeniodawcy, pełnego adresu zamieszkania, nr PESEL, kodu oddziału NFZ, ewentualnych uprawnień dodatkowych przysługujących choremu i daty realizacji dokumentu) zobowiązana jest do wykonania dodatkowych adnotacji warunkujących przyjęciu takiego dokumentu w aptece.

1. podobnie jak w przypadku wystawiania recept białych na preparaty zaklasyfikowane do grupy III-P i IV-P, obowiązuje zasada 1 lek – 1 recepta. Termin realizacji takiego dokumentu także wynosi 30 dni.

2. konieczność uwzględnienia sposobu dawkowania, zapisanie nieprecyzyjnego dawkowania (np. doraźnie 1 tabl.) skutkuje wydaniem dwóch najmniejszych, w zależności od leku, refundowanych bądź zarejestrowanych opakowań,

3. przepisana ilość leku nie powinna przekraczać zapotrzebowania chorego na 90-dniową kurację,

4. sumaryczna ilość środka odurzającego powinna być dodatkowo wyrażona słownie lub za pomocą iloczynu jednostek dawkowania oraz dawki leku,

5. leki zaliczane należące do kategorii Rpw można dzielić w ilości maksymalnie zbliżonej do tej, określonej przez osobę uprawnioną.

Prawidłowo wypisana recepta na środek odurzający powinna wyglądać następująco:

Rp. Doltard tabl. a 30 mg 80 tabl.

osiemdziesiąt tabletek po trzydzieści miligramów

(słowne oznaczenie wielkości opakowania jednostkowego) lub dwa tysiące czterysta miligramów morfiny (łączna ilość substancji czynnej)

DS.: Co 8 godz. po 1 tabl. (sposób dawkowania)

Przykłady nieprawidłowego zapisu

Przyjmuje się, że do najpowszechniejszych nieprawidłowości z jakimi stykają się farmaceuci w trakcie realizacji dokumentów tej klasy należą brak lub błędne określenie łącznej ilości przepisanego produktu leczniczego oraz przepisanie ilości leku przekraczającej zapotrzebowanie pacjenta na 90-dniowe leczenie. Przykłady zilustrowano poniżej:

1. Rp. Doltard 10 mg 2 op. a 20 szt. (doustnie)

(czterdzieści tabletek)

DS: 2 x 1 tabl.

Komentarz: Powyższy zapis jest nieprawidłowy - zgodnie z komunikatem Ministra Zdrowia, określenie wielkości opakowania jednostkowego (co według specjalistów, nierzadko jest jednak wskazane przy tego typu drukach, gdyż zmniejsza ryzyko sfałszowania dokumentu) nie jest równoznaczne z oznaczeniem łącznej ilości środka odurzającego. Często popełnianym błędem uniemożliwiającym realizację recepty jest także pominięcie słownego zapisu sumarycznej wartości.

Właściwy zapis recepty powinien wyglądać następująco:

Doltard 10 mg 2 op. a 20 szt. (doustnie)

(czterdzieści tabletek) cztery tysiące miligramów substancji czynnej

DS: 1 tabletka co 8 godzin 

Przy wypisywaniu recept na preparaty występujące w formie magistralnej należy zwrócić szczególną uwagę na dawki surowców farmaceutycznych, które mają być użyte do wykonania odpowiedniej postaci leku recepturowego. Farmakopea Polska dla tej klasy substancji zazwyczaj podaje dawki zwykle stosowane (zalecane) oraz dawki maksymalne, których lekarz zasadniczo nie powinien przekraczać (dla leków podawanych zewnętrznie wyznacznikiem takim zazwyczaj jest zakres stężeń przy jakich może być stosowana substancja czynna). Warto zwrócić uwagę, że dla każdej z nich można dodatkowo wyszczególnić dawki jednorazowe (pro dosi) i dobowe (pro die) – obliczone poprzez przemnożenie dawki jednorazowej przez częstotliwość podawania leku w ciągu doby. Farmakopea Polska wartości te, często dodatkowo różnicuje na podstawie określonych dróg podania (np. doustnej, podskórnej, domięśniowej, dożylnej, doodbytniczej), gdyż jak wykazano, mogą one istotnie wpływać na dostępność biologiczną i inne parametry farmakokinetyczne preparatu.

Dawki przeciętne


Dawki zwykle stosowane definiowane są jako dawki przeciętne (farmakopea podaje je w gramach, miligramach i miliekwiwalentach), wywołujące u pacjenta zamierzone działanie farmakologiczne, zapobiegawcze (prewencyjne) lub diagnostyczne. Posiadają one charakter wyłącznie orientacyjny - obliczane są standardowo dla mężczyzny w wieku 20 – 40 lat o masie ciała ok. 70 kg. Osoba wystawiająca receptę, przepisując określony specyfik, każdorazowo ustala dawkę leku biorąc pod uwagę wiek, płeć, masę ciała, ogólny stan zdrowia oraz ewentualne schorzenia współistniejące i dotychczas stosowane preparaty mogące wpływać na farmakokinetykę leku (np. metabolizm wątrobowy, zaburzenia krążenia, wydalanie nerkowe czy wchłanianie z przewodu pokarmowego).

Dawka maksymalne a oznaczenie na recepcie

W szczególnie uzasadnionych przypadkach lekarz, świadomie przekraczając dawkę maksymalną przepisanej substancji czynnej, powinien dokonać na recepcie właściwej adnotacji, np. przez umieszczenie obok ilości przepisanej leku wykrzyknika, pieczątki (zawierającej nr Prawa Wykonywania Zawodu), podpisu i zapisanie całej wartości słownie (zaleca się również, aby w tych przypadkach nie stosować oznaczeń skrótowych przy zapisywaniu jednostek wagowych). Należy zaznaczyć, że zasady te obowiązują nie tylko dla leków recepturowych, ale również dla preparatów gotowych. Pamiętajmy jednak, że jeżeli z treści recepty jasno wynika, że lekarz przekroczył dawkę (lub stężenie) maksymalną (dotyczy to zarówno podania jednorazowego, jaki i dawki dobowej), a na dokumencie nie widnieje żadne oznaczenie, farmaceuta zanim wykona lek recepturowy, powinien niezwłocznie skonsultować się z autorem recepty. W przypadku braku uzasadnienia i możliwości wyjaśnienie celowości przepisania leku w takiej a nie innej dawce, osoba sporządzająca lek obniża ją do wartości zwykle stosowanej, uwzględniając przy tym oczywiście, drogę i częstotliwość podawania. Dawka leku a miary domowe Niektóre postacie farmaceutyczne leku (np. krople, roztwory, proszki) pacjent może dozować samodzielnie posługując się tzw. miarami domowymi (np. łyżka stołowa, łyżeczka do herbaty, szklanka, na koniec noża). Konieczna jest wówczas pełna znajomość przybliżonej masy poszczególnych składników leku recepturowego uwzględniająca stosowanie tego typu miar (tab.1).
 

Miara

Woda

Nalewki

Syropy

Proszki

Zioła

Łyżka stołowa

15

12

20

7,5

4 - 8

Łyżka deserowa

10

9

13

-

-

Łyżeczka do herbaty

5

4

6

3,5

1,5

Kieliszek do wina

50

-

-

-

-

Filiżanka

100 – 150

-

-

 

-

Szklanka

250

-

-

-

-

Na koniec noża

-

-

-

0,1 - 1

-

Tab. 1 Miary domowe leków recepturowych (na podst. L. Krówczyński, Ćwiczenia z receptury).

 

Przykład obliczania jednorazowej dawki leku w mieszance:

Rp.

Codeini phosphatis 0,4

Coffeini et Natrii benzoatis 2,0

Natrii beznoatis 3,0

Ipecacuanhae trae 5,0

Althaeae sir. 50,0

Aquae ad 200,0

M. f. mixt.

DS: 3 x dziennie 1 łyżkę stołową

Powyższy przykład ilustruje zapis mieszanki recepturowej, zawierającej w swoim składzie syrop prawoślazowy w ilości mniejszej niż 50 proc. Z tego względu należy przyjąć, że masa łyżki stołowej będzie wynosiła ok. 15 g. Dawki jednorazowe poszczególnych interesujących nas składników leku będą więc przedstawiały się następująco: - fosforan kodeiny – 0,03 g (obliczone z poniższej proporcji) 0,4 g – 200 g x – 15 g x = 0,03 - kofeino-benzoesan sodu – 0,16 g - nalewka z wymiotnicy – 0,4 g Zgodnie z zaleceniami na recepcie, lek powinien być stosowany 3 razy dziennie. Należy więc pamiętać, aby obliczone dawki jednorazowe przemnożyć przez częstotliwość podawania w ciągu doby, a następnie porównać z dawkami dobowymi podanymi w Farmakopei VIII (tab. 2).

 

Substancja

Dawka jednorazowa

Dawka dobowa

Dawka z recepty

Codeini phosphatis

0,12

0,3

0,09

Coffeini et Natrii benzoatis

0,6

3,0

0,48

Ipecacuanhae trae

1,0

4,0

1,2

Analogicznych obliczeń, a następnie wnikliwego porównania z danymi zawartymi w Farmakopei dokonujemy także dla innych mieszanek (uwaga: zapis uwzględnia oznaczenie aa):

Rp.

Trae Adonidis Vernalis

Trae Convallariae aa 9,0

Trae Crataegi 12,0

Passispasmini 90,0

Aquae destillatae ad 150,0

M. f. mixt.

DS: 3 razy dziennie 1 łyżeczka.

Przed użyciem wstrząsnąć.

Dawki jednorazowe składników z powyższego przykładu przedstawiają się następująco: - nalewka z miłka wiosennego – 0,3 g - nalewka konwaliowa – 0,3 g - nalewka z głogu – 0,4 g - passispasmina – 3,0 g Przykład obliczania jednorazowej dawki leku dla kropli: Rp. Codeini phosporici 0,4 Aquae destillatae ad 300,0 M. f. sol. (pro uso interno) DS: 1 łyżka stołowa 2 razy dziennie Dawka jednorazowa fosforanu kodeiny: 0,02 Ilość: 20 dawek jednorazowych podawanych łyżeczką (5 g) Dawkę jednorazową fosforanu kodeiny należy przemnożyć przez liczbę dawek leku przewidzianą na czas trwania leczenia (0,02 x 20 = 0,4). Z uwagi na fakt, iż w powyższym przykładzie preparat powinien być podawany łyżką stołową (15 g), należy dokonać osobnego obliczenia (15 x 20). Otrzymujemy 300 g (ale nie samej wody, lecz roztworu wodnego, stąd na recepcie umieszczamy adnotację ad). Autor:
mgr farm. Michał Pstrągowski
Zespół farmacja.net

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj