REKLAMA
Autor: Redakcja AptekaSzpitalna pl Opublikowano: 22 lutego 2021

Receptura w aptece szpitalnej

Artykuł pochodzi z serwisu
Między pracą w aptece szpitalnej i aptece otwartej istnieje wiele różnic. Dotyczy to również receptury, która stanowi dużą część obowiązków farmaceutów szpitalnych – pod tym względem „szpitalnicy” mają znacznie bardziej urozmaicone zadania.
REKLAMA

Zadania apteki szpitalnej

Mówi się, że nowoczesna apteka szpitalna to serce szpitala. Do jej ustawowych zadań związanych z recepturą należy sporządzanie leków recepturowych i aptecznych, radiofarmaceutyków oraz mieszanin do żywienia pozajelitowego i dojelitowego, przygotowanie leków w dawkach dziennych (w tym cytostatyków), roztworów do hemodializy i dializy dootrzewnowej, a także wytwarzanie płynów infuzyjnych [1]. Nie w każdym szpitalu realizuje się wszystkie z tych czynności, a zakres działań zależy od specyfiki jednostki. Za różnym charakterem aptek idą różnice w ich wyposażeniu – w szpitalu poza odpowiednio wyposażoną izbą recepturową można znaleźć pracownię leków infuzyjnych, laboratorium kontroli jakości, destylatornię, pracownię leku cytostatycznego, pracownię żywienia pozajelitowego czy pomieszczenie do przygotowania koncentratów do dializy [2].

Receptura

Pierwszą cechą receptury szpitalnej, która rzuca się w oczy, są ilości przygotowywanych preparatów. Codziennością jest wykonywanie maści w ilościach większych niż 0,5 kg. Nieocenioną pomocą jest tu mikser recepturowy, jednak wciąż w użyciu pozostają charakterystyczne duże moździerze. Również proszki przepisywane są po kilkaset kapsułek. Istotne jest także zróżnicowanie recept w poszczególnych szpitalach w zależności od istniejących oddziałów. Przykładowo na oddział okulistyczny wykonuje się dużo leków ocznych. Szczególne miejsce receptura ma w szpitalach dziecięcych ze względu na konieczność wykonywania leków w dawkach pediatrycznych, które zazwyczaj są niedostępne w preparatach gotowych. W porównaniu z aptekami otwartymi dużo większą część pracy stanowi sporządzanie leków w warunkach aseptycznych takich jak krople i maści do oczu czy receptura antybiotyków [2,3].

Leki cytostatyczne

W szpitalach prowadzących terapię pacjentów onkologicznych do zadań farmaceuty należy wykonywanie leków cytostatycznych zgodnie z zasadami GMP (Good Manufacturing Practices, Dobra Praktyka Wytwarzania) – na szczęście mijają już czasy, w których pozbawione zabezpieczeń pielęgniarki musiały zajmować się tymi preparatami na oddziałach. Bezpiecznym rozwiązaniem jest funkcjonowanie Centralnej Pracowni Leku Cytostatycznego w wydzielonym pomieszczeniu, z wyposażeniem gwarantującym osiągnięcie odpowiednich klas czystości. Konieczne jest ścisłe trzymanie się ustalonych procedur, obejmujących między innymi użycie środków ochrony osobistej – kombinezonów, podwójnych rękawiczek czy maseczek.

REKLAMA

Praca przy cytostatykach, będąca dla niektórych swoistym „urozmaiceniem” codzienności szpitalnej, jest niezwykle odpowiedzialna i wymagająca. Pomyłka może skutkować nie tylko dużymi stratami finansowymi (ze względu na wysoką cenę preparatów), ale przede wszystkim zagrożeniem dla pacjenta. Pomoc mogą stanowić nowoczesne rozwiązania takie jak system CATO, dzięki któremu łatwiej o dokładność w odmierzaniu dawek. Nie każdy farmaceuta może mieć kontakt z lekami cytostatycznymi. Ze względu na wysoką toksyczność przygotowywanych preparatów ograniczenia dotyczą kobiet w ciąży, karmiących i w wieku rozrodczym, które planują potomstwo, a także osób ze schorzeniami nerek, wątroby, górnych dróg oddechowych, z aktywnymi postaciami chorób skóry oraz z niezadowalającymi wynikami badań lekarskich [4,5].

REKLAMA

Płyny infuzyjne

W części szpitali farmaceuci zajmują się wytwarzaniem płynów infuzyjnych. Muszą być one jałowe, pozbawione konserwantów, wolne od zanieczyszczeń mechanicznych, apirogenne, izoosmotyczne i możliwie izohydryczne z osoczem krwi. Przy produkcji płynów infuzyjnych konieczne jest trzymanie się odpowiedniego toku postępowania dotyczącego pracy w warunkach aseptycznych. Sporządzone płyny są sterylizowane, znakowane etykietami oraz kontrolowane. Z każdej serii i każdego autoklawu bierze się butelkę do badań pH, bakteriologicznych oraz na obecność endotoksyn bakteryjnych. Jeśli wyniki badań są poprawne, płyny można wydać na oddział [1,6].

Żywienie pozajelitowe

Żywienie pozajelitowe to metoda terapii prowadzona drogą dożylną. Ma na celu dostarczenie wszystkich substancji niezbędnych do utrzymania funkcji życiowych organizmu chorego zgodnie z jego indywidualnym zapotrzebowaniem. Wskazaniami do zastosowania są cechy niedożywienia lub wyniszczenia z utratą masy ciała powyżej 10%, między innymi u pacjentów w okresie okołooperacyjnym, przy zespole krótkiego jelita, ostrym zapaleniu trzustki, rozległych oparzeniach, urazach twarzy, szczęki, chorobach zapalnych przewodu pokarmowego, chorych poddawanych chemio- i radioterapii oraz u wcześniaków z wrodzonymi wadami przewodu pokarmowego i układu oddechowego.

Nad prawidłowym przebiegiem procesu czuwa zespół żywieniowy: lekarz, farmaceuta, pielęgniarka i dietetyk. Mieszaniny do żywienia jelitowego sporządza farmaceuta szpitalny w warunkach jałowych. Polega ono na łączeniu składników w jednym pojemniku (AIO – all in one). Cała praca musi odbywać się zgodnie z procedurami. Każde zlecenie jest sprawdzane pod kątem poprawności ze szczególnym zwróceniem uwagi na możliwe niezgodności w składzie. Pod względem organizacyjnym pracownia żywienia pozajelitowego przypomina pracownię cytostatyczną. Również w tym przypadku zachowane są wysokie standardy bezpieczeństwa [2,6].

Piśmiennictwo

  1. Jachowicz R., Farmacja praktyczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2016
  2. Fedorowicz O., Kempczyńska M., Funkcjonalne rozwiązania w organizacji nowoczesnej apteki szpitalnej, Farmacja Polska, 2009, 65(11): 821-825
  3. https://farmacja.pl/farmaceuta-w-szpitalu/
  4. Rokicki P., Receptura cytostatyków, Aptekarz Polski, online, 2016
  5. https://receptura.pl/receptura-lekow-cytostatycznych/
  6. Jachowicz R., Receptura apteczna, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2015

Autor: Jakub Wierzchoń

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych