REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 8 lutego 2019

Szczepienia dodatkowe – kiedy warto się zaszczepić?

Artykuł pochodzi z serwisu

Autor: Karina Kordalewska

Tematem burzliwej dyskusji wśród opinii publicznej jest potencjalna szkodliwość szczepień obowiązkowych, a także zasadność prawa, które nakazuje obywatelom wykonanie tego zabiegu. My natomiast pochylimy się nad tematem z nieco innej strony. Zastanowimy się, kiedy warto zdecydować się na wykonanie tzw. szczepienia dodatkowego?

Rekomendacje Ministra Zdrowia i Głównego Inspektora Sanitarnego – szczepienia zalecane:

  • ospa wietrzna;
  • kleszczowe zapalenie mózgu;
  • wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A);
  • grypa;
  • zakażenie rotawirusowe;
  • zakażenia meningokokowe. [1]

REKLAMA

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Ospa wietrzna

Jedną z najszerzej występujących chorób zakaźnych jest ospa wietrzna wywołana przez infekcję wirusem Varicella zoster, który może pozostać w organizmie w postaci uśpionej i na skutek reaktywacji doprowadzić do pojawienia się objawów półpaśca. Istnieje jednak ryzyko wystąpienia powikłań w postaci zakażeń bakteryjnych skóry i tkanek miękkich, zapalenia płuc czy mózgu. Wystąpienie ich obserwowane jest głównie u noworodków, pacjentów z obniżoną odpornością, chorobami hematologicznymi czy nowotworowymi, ale także u osób uprzednio zdrowych.

 

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowa oraz bezpłatna u dzieci do 12 r.ż. w przypadku możliwości wystąpienia u nich ryzyka ciężkiego przebiegu choroby, w przypadku perspektywy ich dłuższego pobytu w ośrodkach opiekuńczych oraz przed uczęszczaniem do żłobka. Stosuje się ją od 12. miesiąca życia, najlepiej między 12. a 18. miesiącem życia, w postaci dwudawkowej, z odstępem 6 tygodni – 3 miesiące. Można także podać szczepionkę skojarzoną (łącznie przeciw odrze, śwince, różyczce i ospie). Warto również rozważyć zastosowanie dwudawkowej szczepionki u osób, które wciąż nie chorowały na ospę wietrzną lub nie zostały wcześniej zaszczepione. [2,3]

 

Kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszcze przenoszą wirusowe zapalenie mózgu oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (KZM), które początkowo przypominają objawy grypy, tj. wysoka gorączka, bóle głowy i mięśni. W drugim etapie (zwanym neurologicznym) pojawiają się podobne, lecz znacznie nasilone objawy. Większość chorych powraca do pełnego zdrowia, jednak istnieje ryzyko utrzymania się zmian układu nerwowego nawet do końca życia.

 

Do jednej z najskuteczniejszych form profilaktyki należy trzydawkowe szczepienie ochronne z obowiązkowymi szczepieniami przypominającymi co 3 lata. Jest ono szczególnie zalecane dla osób w gronie wysokiego ryzyka zakażenia – pracowników leśnych, funkcjonariuszy straży pożarnej lub granicznej, rolników, uczestników obozów lub kolonii oraz dla turystów udających się do terenów endemicznego występowania KZM. Jeśli chodzi o rejon naszego kraju, największe ryzyko obserwuje się w Polsce północnej, północno-wschodniej oraz wschodniej. Osoby, które często spędzają aktywnie czas na świeżym powietrzu (turystyka piesza, rowerowa itp.) oraz te, które spożywają produkty z niepasteryzowanego mleka, również powinny pomyśleć o szczepieniu. [4,5]

 

Wirusowe zapalenie wątroby

WZW typu A („żółtaczka pokarmowa”) rozprzestrzenia się głównie przez skażoną żywność, wodę lub drogą kontaktów seksualnych, szczególnie u mężczyzn współżyjących z innymi mężczyznami. U dorosłych choroba ma nagły początek oraz ciężki przebieg, gdzie początkowo obserwowane są symptomy grypopodobne przechodzące w objawy ze strony układu pokarmowego (nudności, zgaga, uczucie sytości). Pojawia się również charakterystyczne zażółcenie skóry czy białek oczu.

 

Dostępne są dwie formy szczepienia przeciw WZW typu A:

  • pojedyncze dwudawkowe podane w optymalnym odstępie 6-12 miesięcy
  • skojarzone (uodparniające także na WZW typu B), które wymaga podania 3 dawek w odstępie 0-1-6 miesięcy.

 

Skuteczność szczepień oceniana jest na poziomie 98-99%, a odporność utrzymuje się nie krócej niż 15 lat, prawdopodobnie przez całe życie.

Szczepienie zalecane jest wszystkim osobom nieszczepionym od 1 r.ż. Warto wziąć pod uwagę tę formę profilaktyki u dzieci i młodzieży, które dotychczas nie chorowały na WZW typu A oraz u osób najbardziej narażonych na kontakt z nieczystościami (pracownicy służby zdrowia, żłobków czy przedszkoli, oczyszczalni ścieków, osoby zatrudnione przy produkcji żywności, a także turyści wyjeżdżający do krajów rozwijających się, o złych warunkach sanitarnych). Pacjenci chorzy na hemofilię, zakażeni wirusem HIV czy mężczyźni utrzymujący kontakty seksualne z innymi mężczyznami również powinni rozważyć zastosowanie szczepionki. [6]

 

Grypa

Grypa jest chorobą zakaźną pojawiającą się licznie u społeczeństwa co sezon epidemiczny, bez względu na szerokość geograficzną. Dane WHO podają, że każdego roku 5-25% populacji choruje na grypę, w czym umiera od pół do 1 miliona ludzi z powodu powikłań pogrypowych. Komplikacje pojawiają się najczęściej ze strony układu oddechowego, powodując m.in. zapalenie płuc i oskrzeli. Często obserwuje się również komplikacje w postaci zapalenia mięśnia sercowego i osierdzia, zapalenia ucha środkowego (szczególnie u dzieci), zaostrzenia innych chorób przewlekłych, powikłania neurologiczne czy nawet odrzut przeszczepu.

 

Szczepionki przeciwko wirusowi grypy są stosowane od 6 m.ż. i są na nowo opracowywane co sezon epidemiczny na podstawie szczepów wirusa krążących aktualnie na półkuli północnej.

Szczepienie zalecane jest przede wszystkim osobom po transplantacji narządów, przewlekle chorym dzieciom czy dorosłym, dzieciom z wrodzonymi wadami serca, osobom o obniżonej odporności oraz kobietom w ciąży ze względu na wysokie ryzyko wystąpienia powikłań pogrypowych. Szczepienie powinno również obejmować personel medyczny, osoby starsze, a także dzieci w wieku szkolnym. Poza zapewnieniu ochrony im samym, szczepienie dzieci redukuje liczbę wystąpienia powikłań i zgonów wśród starszej populacji, co potwierdziło 20-letnie wieloośrodkowe badanie amerykańsko-japońsko-francuskie. Liczne badania donoszą, iż efektywność obecnie stosowanych szczepionek przeciw grypie wynosi 50-70%. Niestety stan zaszczepienia przeciwko grypie w Polsce jest skrajnie niski (3,7% zaszczepionych Polaków w sezonie 2017/2018). [7,8]

 

Zakażenia rotawirusowe

Zakażenia rotawirusowe wciąż są ważnym problemem wśród polskich dzieci, szczególnie poniżej 5 r.ż., ze względu na brak nabytej u nich odporności w pierwszych latach życia. Jest to częsta przyczyna hospitalizacji, a oddziały dziecięce są także środowiskiem sprzyjającym transmisji zakażeń rotawirusowych na skutek masywnego wydalania wirusa przez chore dziecko, wysoki stopień zaraźliwości oraz stabilność wirusa. Duży odsetek zakażeń rotawirusowych u dzieci hospitalizowanych stanowią zakażenia szpitalne, co sprawia, że są one istotnym problemem klinicznym w Polsce. Powoduje on głównie zmiany zapalne żołądka i jelit, objawiając się ostrą biegunką, gorączką oraz wymiotami, co w ciągu 2-3 dni może doprowadzić do znacznego odwodnienia organizmu zagrażającemu życiu małych dzieci.

 

Żywe szczepionki przeciw rotawirusom występują w postaci doustnej. Rozróżnia się szczepionkę jednoskładnikową, dwudawkową i pięcioskładnikową, trójdawkową. Obydwie należy podać u niemowląt od 6 do 12 tygodnia życia (maksymalnie 24 tygodnia życia), z zachowaniem odstępu pomiędzy dawkami – minimum 4 tygodnie. Szczepionki można stosować jednocześnie z innymi, znajdującymi się w kalendarzu szczepień obowiązkowych i zalecanych. Skuteczność szczepienia ocenia się na 85-98%, zapewniając ochronę niemowląt przed zachorowaniem na różnego typu rotawirusy. [9,10]

 

Nisseria meningitidis jest drobnoustrojem bytującym w nosogardle człowieka, gdzie 10% z nas jest wyłącznie bezobjawowymi nosicielami meningokoku. Jednak na skutek zakażenia drogą kropelkową i przełamania barier ochronnych nabłonka powoduje inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), w tym głównie zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznicę. Za większość zakażeń odpowiadają meningokoki serogrupy B i C (rozróżniane na podstawie budowy polisacharydowej otoczki drobnoustroju). Grupą najbardziej narażoną na zakażenie są dzieci poniżej 1 r.ż., choć obserwuje się przypadki zakażeń również wśród młodzieży i młodych dorosłych do 21 lat.

 

W Polsce dostępne są trzy rodzaje szczepionek przeciwko meningokokom:

  • szczepionki polisacharydowe – wobec meningokoków serogrupy A i C, C, W135 i Y. Wskazane są u osób powyżej 2 r.ż., dając tylko kilkuletnią ochronę. Stosowanie głównie w medycynie podróży (także w formie szczepionki 4-walentnej), ze względu na brak skuteczności u młodszych dzieci.
  • Szczepionki skoniugowane – głównie przeciwko meningokokom serogrupy C powszechnie stosowane u dzieci powyżej 2 m.ż. (schemat 2+1) oraz u młodzieży i dorosłych z podaniem pojedynczej dawki. Zapewniają długotrwałą ochronę oraz ograniczają stopień nosicielstwa meningokoków.
  • Szczepionki białkowe – przeciwko meningokokom serogrupie B, które odpowiadają za najwięcej zakażeń u dzieci. Może być podawana już od 2 m.ż., również u dzieci i młodych dorosłych.

 

Zaleca się szczepienie u niemowląt oraz dzieci uczęszczających do przedszkola, żłobka czy szkoły oraz młodzieży i dorosłym do lat 21 mieszkającym w internatach, czy akademikach. Szczególną grupą ryzyka są osoby z usuniętą śledzioną lub zaburzonym funkcjonowaniem układu immunologicznego, a także personel medyczny narażony na kontakt z chorym. Młodzież i młodzi dorośli podróżujący do Arabii Saudyjskiej, Stanów Zjednoczonych oraz żołnierze biorący udział w międzynarodowych akcjach również powinni rozważyć szczepienie. [11,12]

 

Źródła:

  1.  https://www.gov.pl/web/zdrowie/szczepienia-obowiazkowe-i-zalecane
  2.  https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/71841,szczepienie-przeciwko-ospie-wietrznej
  3.  Anna Jung. Ospa wietrzna u dzieci. Pediatria i medycyna rodzinna. 2012, 8(4), 329-334.
  4. Pancewicz S.A., Garlicki A.M., Moniuszko-Malinowska A., Zajkowska J., Kondrusik M., Grygorczuk S., Czupryna P., Dunaj J. Diagnostyka i leczenie chorób przenoszonych przez kleszcze – rekomendacje polskiego towarzystwa epidemiologów i lekarzy chorób zakaźnych. Przegląd Epidemiologiczny. 2015. 69, 421-428.
  5. http://szczepkleszcz.pl/grupy-ryzyka,40,pl.html
  6. http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/wzw-a/
  7. Brydak L.B.. Grypa chorobą rodziny. Family Medicine & Primary Care Review. 2011. 13(2), 281-286.
  8. http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/grypa/
  9. Kuchar E., Nitsh-Osuch A., Szenborn L., Ołdak E. Rotawirusy jako czynnik etiologiczny zakażen szpitalnych w Polsce – przegląd systematyczny z meta-analizą 11 badań. Przegląd Epidemiologiczny. 2012. 66, 409-415.
  10. http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rotawirusy/3/#kto-i-kiedy-powinien-zostac-zaszczepiony-przeciw-rotawirusom
  11. Jackowska T., Konior R., Skoczyńska A., Szenborn L., Wysoki J. Zapobieganie zakażeniom meningokokowym – jak stosować obecnie dostępne szczepionki. 2014. Pediatria Polska. 89(2), 75-81.
  12. http://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/meningokoki/6/#kto-powinien-zostac-zaszczepiony-przeciw-zakazeniom-meningokokowymi

 

 

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych