REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 23 sierpnia 2019

Termolabilność – co to jest i czym grozi przegrzanie leku?

Artykuł pochodzi z serwisu

Trwałość leku jest czynnikiem, który warunkuje jego skuteczność terapeutyczną. Niewłaściwe przechowywanie może przyczynić się do zmiany właściwości farmakologicznych preparatu.

(fot. shutterstock)

REKLAMA

Jednym z aspektów, który należy uwzględnić podczas składowania leków, jest dobór odpowiedniej temperatury. W dzisiejszym artykule przedstawimy Państwu kompendium wiedzy na temat wpływu tego parametru na szeroko pojętą trwałość leku.

REKLAMA

Czym jest trwałość substancji czynnych?

Według wielu definicji trwałość substancji leczniczej to nic innego jak jej zgodność ze specyfikacją, która zachowywana jest aż do końca okresu przydatności do spożycia, dokładnie tak jak w informacji umieszczonej przez Producenta na opakowaniu i ulotce.

Zmiany trwałości leku wynikają głównie z zaniedbań w warunkach ich produkcji, dystrybucji i przechowywania. Odpowiednie warunki składowania produktów leczniczych obejmują wykorzystanie suchych, przewiewnych pomieszczeń, pozbawionych bezpośredniego dostępu światła słonecznego i różnego rodzaju zanieczyszczeń. Najczęściej optymalną temperaturą do przechowywania leku jest 15- 25 stopni Celsjusza. Warto zaznaczyć, że istnieją substancje, których przechowywanie wymaga zastosowania szczególnych warunków temperaturowych nieuwzględnionych w podanym powyżej zakresie. Niedostosowanie tego parametru może, prowadzić do niestabilności substancji leczniczej. Zmiana właściwości biofarmaceutycznych leku przekłada się na zmniejszenie bezpieczeństwa i skuteczności terapii [1].

Termolabilność – czym jest i jakie substancje ją wykazują?

Termolabilność jest terminem używanym do określenia związków chemicznych, które wykazują obniżoną trwałość w podwyższonej temperaturze. Wystawienie ich na działanie tego czynnika może prowadzić do rozkładu substancji czynnej lub może indukować zajście innych procesów prowadzących do utraty aktywności biologicznej.

Według zapisów GMP substancje zaliczane do tej grupy powinny być przechowywane w warunkach obniżonej temperatury (niższej od temperatury pokojowej).

Przykłady związków biologicznie czynnych, które inaktywowane są wysoką temperaturą to np. egzotoksyny bakteryjne czy enzymy. Do grupy leków, które wykazują termolabilność zaliczamy: antybiotyki, leki adrenergiczne i insuliny, środki antykoncepcyjne, leki stosowane w chorobach tarczycy. Ponadto, w tej kategorii znajdziemy również szczepionki, których zalecane warunki przechowywania obejmują temperaturę od +2 do +8 stopni Celsjusza.

Czym może skutkować przegrzanie leku

Wybór nieodpowiedniej temperatury przechowywania preparatów leczniczych ujemnie wpływa na ich właściwości fizyczne i chemiczne. Może m.in. przyspieszać zachodzenie procesów degradacji leku. Do najczęściej zachodzących reakcji, prowadzących do rozkładu substancji czynnej leków zaliczamy: hydrolizę, izomeryzację czy utlenianie [2].

Warto również zwracać uwagę na wygląd postaci leku, zauważenie odstępstw od normy – zmianę zapachu, smaku czy wyglądu preparatu może sugerować zachodzenie niekorzystnych zmian w analizowanym leku.

Z racji, że licencja większości wytwarzanych obecnie leków odnosi się do 25 stopni Celsjusza jako maksymalnej temperatury składowania, niedostosowanie się do tego wymogu może potęgować toksyczność bądź obniżać efektywność stosowanych preparatów terapeutycznych. Ponadto, zmiany w dystrybucji leku w tkankach mogą mieć wpływ na jego kinetykę i wydalanie [2].

Termolabilność a warunki sprzedaży leków

W aptekach, w każdym z pomieszczeń zainstalowane są urządzenia monitorujące parametry takie jak: ciśnienie, wilgotność czy temperatura powietrza. Farmaceuci odpowiedzialni są za kontrolowanie odczytów z urządzeń pomiarowych i natychmiastowe reagowanie w sytuacji, gdy dochodzi do drastycznej ich zmiany. Dane z odczytów powinny być gromadzone w odpowiednich zeszytach, które należy okazać każdorazowo w przypadku kontroli apteki. Uważa się, że zakresy temperatur powietrza powinny zostać ustalone w przedziale pomiędzy 15-25 stopni Celsjusza, natomiast wilgotność nie może przekraczać 70%. Dbałość o ten aspekt jest gwarantem skuteczności terapeutycznej leku oraz bezpieczeństwa Pacjentów.

W placówkach zajmujących się pozaapteczną dystrybucją preparatów leczniczych np. hipermarketach czy stacjach benzynowych leki również powinny być składowane w warunkach odpowiednich dla ich specyfikacji. Jak wiemy, niestety nie zawsze przykłada się do tego należytą uwagę. W związku z tym istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że preparat przechowywany np. w witrynie okiennej przydrożnego kiosku nie będzie wykazywał takich właściwości chemicznych i farmakologicznych jak ten sam preparat zakupiony w aptece [3].

Jak przechowywać leki w domu

W warunkach domowych znacznie trudniej zapewnić prawidłowe warunki do przechowywania produktów leczniczych. Farmaceuta powinien poinformować pacjenta o tym, w jakim miejscu najlepiej składować wybrany przez niego preparat, ale również o tym, że w razie konieczności szczegółowe informacje dotyczące warunków przechowywania leku znajdzie w ulotce dołączonej do wydawanego środka terapeutycznego.

W przypadku leków, wymagających przechowywania w obniżonej temperaturze dozwolone jest umieszczenie ich w lodówce. Na ogół przyjmuje się, że na najniższej półce lodówki panuje temperatura ok +2 stopni Celsjusza, na środkowej +5. Natomiast temperaturę na najwyższej półce tego urządzenia można określić na około +8 stopni Celsjusza.  Należy jednak pamiętać o tym, że nie powinno się przechowywać farmaceutyków na drzwiach lodówki, gdzie narażone byłyby na wahania tego parametru, wynikające z ciągłego otwierania i zamykania drzwi [4].

Jak widać, temperatura stanowi ważny czynnik warunkujący zachowanie właściwości przez preparat terapeutyczny. Każde, nawet z pozoru niegroźne niedopatrzenia mogą prowadzić do wystąpienia poważnych konsekwencji, zwłaszcza jeśli chodzi o leki stosowane w stanach nagłych takie jak preparaty uspakajające, insulina czy antybiotyki.

piśmiennictwo:

  1.  ‘Trwałość substancji leczniczych – Artykuły – Biotechnologia.pl’. [Online]. Available: https://biotechnologia.pl/farmacja/trwalosc-substancji-leczniczych,17131#fbr. [Accessed: 16-Jul-2019].
  2. ‘Wysoka temperatura może zmienić działanie leków – FARMAKOTERAPIA’, www.rynekaptek.pl. [Online]. Available: http://www.rynekaptek.pl/farmakologia/wysoka-temperatura-moze-zmienic-dzialanie-lekow,9829.html. [Accessed: 24-Jul-2019].
  3. ‘Bezpieczeństwo leków | Z praktyki apteki’, Biuletyn Informacyjny Kierownika Apteki. [Online]. Available: https://www.kierownik-apteki.pl/z-praktyki-apteki/bezpieczenstwo-lekow. [Accessed: 25-Jul-2019].
  4. ‘Właściwe przechowywanie leków | OCS [Online]. Available: https://ocs.pl/2016/09/05/wlasciwe-przechowywanie-lekow/ [Accessed: 24-Jul-2019]
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych