REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 29 maja 2020

Top 10 błędów, jakie popełniają pacjenci podczas farmakoterapii

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Błędnie dobrana farmakoterapia to niekiedy istotny problem i przeszkoda na drodze do powodzenia leczenia. Niestety jest coś gorszego i znacznie bardziej ingerującego w przebieg farmakoterapii. To sami pacjenci. Błędy (celowe lub nieświadome), jakie popełniają w trakcie leczenia mają ogromny wpływ na jego efekt końcowy. Według WHO blisko połowa pacjentów stosuje leki niezgodnie z zaleceniami.

fot. shutterstock

REKLAMA
  1. BRAĆ CZY NIE BRAĆ – O TO JEST PYTANIE

Najbardziej chyba powszechnym, a jednocześnie wydawać by się mogło najmniej oczekiwanym błędem popełnianym przez pacjentów jest po prostu… zapominalstwo. Z badania przeprowadzonego w roku 2014 wynika, że prawie 1/3 pacjentów zgłoszonych do badania zapominała przyjąć przepisane im leki. Co gorsza – blisko 25% uczestników tego badania przyznało się do celowego i świadomego ograniczania liczby stosowanych leków. Jako ciekawostkę uznać można fakt, że w grupie zapominalskich przeważali mężczyźni (36,1% vs 21,9%).

REKLAMA
  1. JEŚLI BRAĆ, TO Z POKARMEM CZY BEZ? A JEŚLI Z POKARMEM – TO Z JAKIM?

Interakcje na linii lek-żywność to powszechny problem dzisiejszej farmakoterapii. Niestety nie wszyscy zdają sobie sprawę z faktu, że spożywany przez nich pokarm może mieć wpływ na skuteczność przyjmowanych równolegle leków. Najprostszym przykładem może być jednoczesne przyjmowanie kaptoprilu z posiłkiem, co wpływa na ponad 40-procentowy spadek jego wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Dużo częściej popełnianym jednak błędem przez pacjentów jest interakcja na linii lek-płyn. Mowa tu o sokach cytrusowych, czy nawet zwykłej herbacie. Popijanie nimi leków ma ogromny wpływ na różne etapy przemian leku w organizmie. W tym przypadku znacząco wpływa na metabolizm oraz wchłanianie niektórych substancji. Idealnym przykładem spadku wielkości wchłaniania leku w wyniku interakcji z pożywieniem jest jednoczesne przyjmowanie tetracyklin wraz z mlekiem. Powoduje to znaczące obniżenie ilości wchłoniętej substancji w jelitach, a to z kolei powoduje niższą skuteczność terapeutyczną!

  1. CO ZA DUŻO – TO NIE ZDROWO

Ta znana chyba wszystkim maksyma doskonale odzwierciedla współczesny, ogromny problem, z jakim boryka się dzisiejsza medycyna i farmacja. Chodzi o zjawisko polipragmazji, czyli politerapii zwiększającej ryzyko wystąpienia polekowych działań niepożądanych. Ilość leków, jakie jednocześnie stosują pacjenci jest czasami tak duża, że o wzajemny antagonizm nie trudno. Przykładem może tu być jednoczesne przyjmowanie NLPZ-ów i aspiryny, co poniekąd blokuje działanie p/płytkowe kwasu acetylosalicylowego.

Co szczególnie niepokojące – pacjenci nierzadko mylą działanie niepożądane jednego leku z potencjalnym objawem rzekomej innej choroby. A to znowu skutkuje potrzebą zastosowanie kolejnej substancji leczniczej.
W kontekście tego problemu niezwykle istotne wydaje się uświadomienie pacjentom potrzeby konsultacji chęci przyjmowania kolejnych leków, również tych pochodzenia roślinnego!

  1. SPOSÓB STOSOWANIA LEKU MA JEDNAK ZNACZENIE

Stwierdzenie powyżej nabiera szczególnej wagi w kontekście leków do inhalacji. Tzw. inhalatory suchego proszku to obecnie dominująca grupa wśród opakowań leków do inhalacji, będących jednocześnie dozownikiem substancji czynnej. Zgodnie z wynikami licznych badań nawet 45-75% pacjentów stosujących tzw. pasywne inhalatory popełnia mniej lub bardziej istotne błędy podczas inhalacji. Dotyczą one zwykle zbyt słabego i zbyt krótkiego wdechu w trakcie inhalacji, czy też zbyt płytkiego wydechu tuż przed przyjęciem dawki z inhalatora. Błędy te mogą skutkować chociażby wzrostem ryzyka wystąpienia niekontrolowanej astmy!

  1. CENA CZYNI CUDA

Błędem najlepiej widocznym przy aptecznym okienku jest częsta rezygnacja pacjentów z konkretnego leku kosztem innego – tańszego i niekoniecznie tożsamego. I choć w ramach zlecenia lekarskiego farmaceuta może wymienić lek tylko w obrębie tej samej substancji leczniczej, to już w kontekście leków OTC pacjenci mają wolną rękę. Ich samodzielnie podejmowane decyzje skutkują często zakupem w aptece zupełnie innego niż pierwotnie zakładanego leku, nierzadko ukierunkowując terapię na leczenie „off label”. Szczególnie widoczne jest to w grupie pacjentów pediatrycznych, gdzie jeszcze pod koniec lat 90-tych ubiegłego wieku blisko 90% leków stosowanych było poza wskazaniami rejestracyjnymi.

  1. POSTAĆ LEKU DETERMINUJE STOSOWANIE SIĘ PACJENTÓW DO ZALECEŃ?

Jeszcze nie tak dawno mało kto przykładał wagę do formy przyjmowanego leku. Obecny postęp technologiczny sprawił, że posiadamy już co najmniej kilka, jak nie kilkanaście form tabletek stosowanych doustnie. Wśród leków OTC zdarzają się również i takie o przedłużonym uwalnianiu. Cechuje je powolne, ale systematyczne uwalnianie substancji leczniczej. I tu właśnie kryje się przyczyna częstego błędu popełnianego przez pacjentów, tj. zażywania kolejnej dawki leku wcześniej, niż zakłada to właściwy schemat terapii. Powolne uwalnianie powoduje, że efekt leczniczy pojawia się nieco później. Niestety – chęć i determinacja pacjentów do jak najszybszego zniwelowania np. bólu sprawia, że sięgają po kolejną tabletkę. A od tego do wystąpienia działań niepożądanych droga już niedaleka.

  1. NON-ADHERENCE – NOWY TREND WŚRÓD PACJENTÓW?

Zjawisko non-adherence, czyli nieprzestrzegania zaleceń lekarskich stało się niejako nowym trendem wśród współczesnych farmakoterapii. Dotyczy ono zarówno pomijania dawek leków, jak również braku współpracy pacjenta z lekarzem poprzez niewypełnianie zaleceń dodatkowych (jak dbanie o dietę czy aktywność fizyczną). Błędy te należą do głównych przyczyn niepowodzenia farmakoterapii wielu powszechnych schorzeń. Wystarczy tylko powiedzieć, że wśród pacjentów stosujących statyny ponad połowa przerywa często leczenie, nawet na okres ponad 3 miesięcy!

  1. (NIE) ZBĘDNY ALKOHOL

Wśród interakcji leków z szeroko pojętą żywnością na szczególną uwagę zasługuje zależność leki – alkohol. Pacjenci są zdania, że jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie leków nie ma wpływu na skuteczność terapii. Jest to niestety rażąco błędne stwierdzenie. Jednorazowe spożycie dużej ilości alkoholu hamuje enzymy wątrobowe – zwiększając ogólne stężenie przyjmowanych leków. Przewlekłe nadużywanie tego trunku prowadzi natomiast do trwałego pobudzenia enzymów wątrobowych, co z kolei przyczynia się do nadmiernego metabolizmu leków i osłabienia ich działania.

  1. WIELE LEKÓW, A TA SAMA SUBSTANCJA CZYNNA

Niezwykle powszechnym błędem, zwłaszcza w samoleczeniu pacjentów jest nadużywanie tej samej substancji leczniczej, zawartej w różnych preparatach farmaceutycznych. Zjawisko to jest szczególnie dobrze widoczne w kontekście stosowania jednocześnie kilku leków p/bólowych. Pacjenci, nie czytając ulotki dołączonej do poszczególnych opakowań doprowadzają do sytuacji, kiedy pod różnymi nazwami handlowymi zażywają tą samą substancję leczniczą. Przykładem może być ibuprofen, występujący w co najmniej kilkunastu lekach dostępnych bez recepty.

  1. CIĄŻA I NIEPOTRZEBNY LĘK PRZED LEKAMI

Listę najczęstszych błędów podczas farmakoterapii zamyka kwestia stosowania leków przez kobiety w ciąży. Błędem jest tu natomiast inaczej niż w poprzednich przypadkach nie tyle nadużywanie leków, a wręcz przeciwnie – lęk przed ich stosowaniem. Powszechnie przyjęta opinia, że leków w ciąży nie należy stosować sprawdza się jedynie w przypadku kobiet zdrowych w trakcie trwania całej ciąży. Warto uświadamiać pacjentki, że bardzo często większym błędem będzie niezastosowanie koniecznego leczenia niż jego unikanie. Ważne, aby w tym wszystkim kierować się sprawdzoną wiedzą medyczną, w czym pomóc możemy właśnie my – farmaceuci.

Literatura:

  1. Jak pacjenci stosują się do zaleceń lekarskich dotyczących przyjmowania zaordynowanych leków?, Marek Derkacz, Joanna Flisek, Joanna Wicha, Jerzy Tarach, Family Medicine & Primary Care Review 2014; 16, 2: 91-93
  2. Interakcje leków z żywnością w chorobach metabolicznych, Damian Skrypnik, Katarzyna Skrypnik, Joanna Suliburska, Paweł Bogdański, Danuta Pupek-Musialik, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2013, tom 4, nr 4, 192-198
  3. Nieprawidłowości farmakoterapii w medycynie paliatywnej – praktyczne aspekty, Jarosław Woroń, Marcin Siwek, Iwona Filipczak-Bryniarska, Jan Dobrogowski, Elżbieta Dobrowolska, Joanna Jakowicka-Wordliczek, Jerzy Wordliczek, Medycyna Paliatywna w Praktyce 2014; 8,4: 134-144
  4. Inhalatory suchego proszku – między lekarzem a pacjentem, Andrzej Emeryk, Michał Pirożyński, Justyna Emeryk-Maksymiuk, Adv Respir Med. 2018; 86
  5. Analiza bezpieczeństwa farmakoterapii na terenie województwa pomorskiego, Daria Schetz, praca na stopień doktora nauk medycznych przedłożona Radzie Wydziału Lekarskiego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Gdańsk 2014
  6. Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych – od przyczyn do praktycznych rozwiązań, pod redakcją Zbigniewa Gacionga i Przemysława Kardasa, Naukowa Fundacja Polpharmy, Warszawa 2015
  7. Zjawisko non-adherence w procesie opieki farmaceutycznej, Magdalena Jasińska, Urszula Kurczewska, Daria Orszulak-Michalak, Farm Pol 2009, 65(11): 765-771
  8. Interakcje leków z żywnością, Roksan Nowicka, praca poglądowa w ramach specjalizacji z farmacji aptecznej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wrocław 2019
  9. Interakcje leków z pożywieniem, Katarzyna Korzeniowska, Anna Jabłecka, Farmacja Współczesna 2008; 1:24-30
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych