Autor: Zuzanna Miś Opublikowano: 10 października 2018

Trudne, bo niepoznane – czyli farmakoterapia kobiet w ciąży

Artykuł pochodzi z serwisu

W dobie braku zaufania do specjalistów i rosnącej świadomości pacjentów, leczenie kobiet ciężarnych, staje się wyjątkowo trudnym zadaniem. Czy z farmakoterapią kobiet w ciąży można się zaprzyjaźnić?

(fot. shutterstock)

Trochę faktów – czyli kiedy najbardziej szkodzimy

Kobiety najczęściej dowiadują się, że są ciąży między 3-8 tygodniem od zapłodnienia. W tym okresie płód jest w trakcie embriogenezy – kształtują się wtedy narządy, różnicują układy, powstaje łożysko. Można powiedzieć, że jest to okres krytyczny, w którym występuje największe niebezpieczeństwo powstania wad rozwojowych, takich jak rozszczep kręgosłupa, wady serca, czy narządów. W tym czasie każdy lek powinien być traktowany jako potencjalnie szkodliwy, tzn. embriotoksyczny lub teratogenny.

Od 8 tygodnia ciąży aż do porodu obserwujemy fetogenezę, czyli dalszy wzrost płodu i jego dojrzewanie. W tym czasie najczęściej uszkodzeniu ulegają struktury już zróżnicowane i może dojść do powstania takich wad jak zaburzenia wydzielania wewnętrznego (np. brak hormonów tarczycy) lub zaburzenia rozwoju umysłowego [1].

Zmiany, nie tylko życiowe, ale i w farmakokinetyce

To właśnie my, farmaceuci, powinniśmy być specjalistami z dziedziny farmakokinetyki, opisującej  losy leku w organizmie. Okres ciąży to duże zmiany fizjologiczne w samym organizmie kobiety. Zwróćmy uwagę na te różnice, które będą miały największy wpływ kliniczny [1, 2]:

Zmiana fizjologiczna Co to oznacza? Wpływ na działanie leków – przykład
Utworzenie się nowej bariery krew-łożysko Przez łożysko przechodzą cząsteczki lipofilne o małej masie cząsteczkowej, czyli w zasadzie większość leków. Antybiotyki makrolidowe są cząsteczkami o większych rozmiarach i przechodzą przez łożysko w mniejszym stopniu.

Mogą być alternatywą dla beta-laktamów w przypadku występowania nadwrażliwości.

Zwiększenie objętości osocza Zwiększenie objętości dystrybucji leków — stężenia leków hydrofilowych mogą być zaniżone, bo potrzebują one zaopatrzyć większą (hipotetyczną) objętość organizmu. Po 18 tyg. ciąży wbrew logice powinno się zwiększyć dawki niektórych leków lub zwiększyć częstotliwość ich stosowania. Przykładowo amoksycylina może być stosowana w dawce nawet
1,5 g co 12 godz. lub 1 g co 8 godz. Recepta z niskimi dawkami 0,25-0,5 g powinna bezwzględnie zostać  skonsultowana z lekarzem.
Zwiększenie przepływu osocza przez nerki i wzrost przesączania kłębuszkowego Dochodzi do szybszej eliminacji leków wydalanych drogą nerkową, czyli ich krótszego czasu działania. Cefalosporyny mogą być bardziej nefrotoksyczne ze względu na większą aktywność nerek. Dobre nawodnienie jest kluczowe, aby nie dochodziło do krystalizacji leku w nefronach.

 

Nie ma leków zupełnie bezpiecznych, ale jest tylko kilka o udowodnionym działaniu teratogennym

Rolą farmaceuty jest m.in. weryfikacja leków przepisanych przez lekarza. Do cząsteczek o udowodnionym działaniu teratogennym (kategoria D lub X wg FDA) należy tylko kilka procent leków. Mogą być przez nas wyłapane i skonsultowane z lekarzem. Dla większości z nich istnieje bowiem bezpieczniejsza alternatywa [1, 2, 3, 4]:

  Leki o udowodnionym działaniu teratogennym i embriotoksycznym (kategoria D lub X) Leki, które można zaproponować, jako alternatywę (kategoria A-C)
Antybiotyki Doksycyklina, aminoglikozydy, cyprofloksacyna Amoksycylina,  cefalosporyny pozbawione działania nefrotoksycznego (cefuroksym, ceftriakson), ew. azytromycyna, fosfomycyna.
Nasenne Benzodiazepiny Valeriana officinalis, w razie konieczności zolpidem
Przeciwkrzepliwe Acenokumarol, warfaryna Heparyna drobnocząsteczkowa
Nadciśnienie Inhibitory konwertazy angiotensyny, antagoniści rec. ATII (sartany) Metyldopa
Diuretyki Szczególnie furosemid, triamteren, spironolakton Unikać diuretyków, małe obrzęki – leki roślinne moczopędne (np. kwiat rumianku)
Przeciwpadaczkowe Kwas walproinowy, fenytoina, karbamazepina Kilka miesięcy przed planowaną ciążą zmienić lek na inny, stosować go w monoterapii z kwasem foliowym 5 mg/dz.
Lek przeciwbólowy, przeciwzapalny Kwas acetylosalicylowy przez cały okres ciąży, NLPZ w III trymestrze Paracetamol
Witaminy Witamina A i D w dużych dawkach Nie przekraczać dawek terapeutycznych

 

Bilans zysków i strat

Farmakoterapia kobiet w ciąży to nieustanna analiza korzyści i ryzyka. Niekiedy wybór dotyczy tzw. „mniejszego zła”. Na szczęście w literaturze spotkać możemy się z licznymi przykładami szczęśliwie rozwiązanych ciąż nawet po tak teratogennych lekach, jak leki onkologiczne [5]. Do niedawna diagnoza nowotworu wiązała się z koniecznością aborcji. Dziś prowadzi się rozmowy z pacjentkami i podejmuje się próby leczenia za jej świadomą zgodą. Właśnie na tym polu upatruję ogromną rolę farmaceutów.

Bibliografia:

  1. Orzechowska-Juzwenko K. Farmakologia kliniczna. Górnicki Wydawnictwo Medyczne. Wrocław. 2006.
  2. Szałek E. i in. Bezpieczeństwo stosowania antybiotyków beta-laktamowych w ciąży. Teoria i praktyka. 2009;3(65).
  3. Rapacz A, Filipek B. Nadciśnienie tętnicze w ciąży. Terapia i Leki. 2009;8(65)
  4. Juszczak A, Cerbin M. Leczenie epilepsji u kobiet ciężarnych. Część I. Skuteczność a bezpieczeństwo farmakoterapii. Farmacja Współczesna. 2013;6:1-7.
  5. Makuła M, Szałek E. Bezpieczeństwo leków przeciwnowotworowych w ciąży. Farmacja współczesna. 2017;10:147-152.

Artykuł Trudne, bo niepoznane – czyli farmakoterapia kobiet w ciąży pochodzi z serwisu aptekarz.pl

Przejdź do dyskusji w serwisie

Szanowni Państwo,

Pragniemy poinformować, że z dniem 25.05.2018 r. w życie weszły przepisy europejskiego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), które nakładają na nas obowiązek dostosowania zasad świadczenia usług do nowych regulacji.

Zmianie uległy przepisy, na podstawie których przetwarzane będą dane osobowe w Serwisach prowadzonych przez farmacja.net sp. z o. o.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz.U.UE.L.2016.119.1) (dalej „RODO”) informujemy, iż:

  1. administratorem Pani/Pana danych osobowych jest farmacja.net spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Józefowie, adres: Piaskowa 52, 05-420 wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000467979, REGON 146752729, NIP: 797-205-17-73 (dalej „Administrator”);
  2. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

    1. realizacji usług świadczonych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt b) RODO (w celu wykonania umowy),

    2. przesyłania wiadomości marketingowych produktów i usług własnych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt f) RODO (prawny interes Administratora),

    3. wysyłania informacji handlowych przez Administratora na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana),

    4. wykonywanie połączeń telefonicznych w celu marketingu bezpośredniego za pomocą urządzeń telekomunikacyjnych na podstawie art. 6 ust. 1 pkt a) RODO (zgoda udzielona Administratorowi przez osobę, której dane dotyczą), (jeżeli zgoda została wyrażona przez Panią/Pana)

  1. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty zewnętrzne przetwarzające dane w imieniu Administratora na podstawie umów powierzenia (np. hostingodawca).

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy do Google LLC w oparciu o odpowiednie zabezpieczenia prawne, którymi są standardowe klauzule umowne ochrony danych osobowych, zatwierdzone przez Komisję Europejską.

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres realizacji usług świadczonych przez Administratora oraz przez okres wynikający z przedawnienia roszczeń, praw konsumenta, prowadzenia księgowości czy innych uprawnień w tym zakresie;

  4. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przez Administratora, przysługują Pani/Panu określone uprawnienia:

  1. ma Pani/Pan prawo do informacji, jakie dane osobowe dotyczące Pani/Pana przetwarzane są przez Administratora oraz do otrzymania kopii tych danych (tzw. prawo dostępu). Wydanie pierwszej kopii danych jest darmowe, za kolejne Administrator może naliczyć opłatę;

  2. jeżeli przetwarzane dane staną się nieaktualne lub niekompletne (lub w inny sposób niepoprawne) ma Pani/Pan prawo zażądać ich sprostowania;

  3. w pewnych sytuacjach może Pani/Pan zwrócić się do Administratora o usunięcie swoich danych osobowych, tj. kiedy dane przestaną być potrzebne Administratorowi do celów, o których Panią/Pana informował; kiedy cofnie Pani/Pan zgodę na przetwarzanie danych (o ile Administrator nie ma prawa przetwarzać danych na innej podstawie prawnej); jeżeli do przetwarzania doszłoby niezgodnie z prawem; albo jeśli konieczność usunięcia danych wynika z obowiązku prawnego Administratora;

  4. w przypadku, gdy Pani/Pana dane osobowe przetwarzane są przez Administratora na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie albo w celu wykonania umowy zawartej z Administratorem, ma Pani/Pan prawo przenieść swoje dane do innego administratora;

  5. Administrator przetwarza Pani/Pana dane osobowe m.in. w celu prowadzenia działań marketingowych dotyczących jego produktów i usług. Podstawą takiego przetwarzania jest tzw. „prawnie uzasadniony interes administratora”. W przypadku takiego przetwarzania ma Pani/Pan możliwość wyrażenia sprzeciwu. W konsekwencji Administrator przestanie przetwarzać Pani/Pana dane osobowe w opisanym wyżej celu;

  6. aby przetwarzać dane w niektórych celach związanych ze swoją działalnością Administrator poprosił Pani/Pana o zgodę. Zgoda ta może być w dowolnym momencie cofnięta w wiadomości mailowej wysłanej do Administratora. Będzie to miało ten skutek, że przetwarzanie, które dokonane zostało przed cofnięciem zgody nie przestanie być zgodne z prawem, natomiast po cofnięciu zgody Administrator nie będzie przetwarzał danych w celach, dla których zgoda była wyrażona;

  7. jeśli uzna Pani/Pan, że przetwarzane dane osobowe są nieprawidłowe, przetwarzanie jest niezgodne z prawem lub Administrator nie potrzebuje już określonych danych albo kiedy wniesie Pani/Pan sprzeciw wobec przetwarzania, może Pani/Pan także zażądać, aby przez określony, potrzebny czas (np. sprawdzenia poprawności danych lub dochodzenia roszczeń) Administrator nie dokonywał na danych żadnych operacji, a jedynie je przechowywał;

  1. ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;

  2. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany (w tym w formie profilowania), jednakże nie będzie to wywoływać wobec Pani/Pana żadnych skutków prawnych lub w podobny sposób istotnie wpływać na Pani/Pana sytuację.

  3. Profilowanie danych osobowych polega na przetwarzaniu Pani/Pana danych (również w sposób zautomatyzowany), poprzez wykorzystywanie ich do oceny niektórych informacji o Pani/Panu, w szczególności do analizy lub prognozy osobistych preferencji oraz zainteresowań.

  1. podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest warunkiem zawarcia umowy z Administratorem. Jest Pani/Pan zobowiązana do ich podania a konsekwencją niepodania danych osobowych będzie brak możliwości świadczenia usług przez Administratora.

  2. Osobą kontaktową w sprawach ochrony danych osobowych w Farmacja.net Sp. z o. o. jest Inspektor Ochrony Danych dostępny pod adresem e-mail: iod@farmacja.net.

Instalowanie cookies itp. na Twoich urządzeniach i dostęp do tych plików.

Na naszych stronach internetowych używamy technologii, takich jak pliki cookie i podobne służących do zbierania i przetwarzania danych eksploatacyjnych w celu personalizowania udostępnianych treści i reklam oraza analizowania ruchu na naszych stronach. Te pliki cookie pomagają poprawić jakość treści reklamowych na stronach. Dzięki tym technologiom możemy zapiewnić Ci lepszą obsługę poprzez serwowanie reklam lepiej dopasowanych do Twoich preferencji.

Nasi zaufani partnerzy to:

Facebook Ireland Limited – prowadzenie kampani remarektingowych i mierzenie ich efektywności – Irlandia (EOG)

Google Ireland Limited (Google Adwords, DoubleClick Ad Exchange, DoubleClick for Publishers Small Business) – zarządzanie kampaniami reklamowymi, ich analiza i pomiary ruchu na stronach Serwisu – Irlandia (EOG)

Google Incorporated (Google Analytics, Google Cloud Platform, GSuit, Google Optimize, Google Tag Manager, Google Data Studio) – obsługa kampanii reklamowych, analizowanie ruchu na stronach Serwisu i obsługa poczty firmowej, analiza sposobu korzystania z Serwisu przez Użytkownika – USA (poza EOG)

Comvision sp. z o. o. – wysyłanie informacji marketingowych dotyczących Serwisu – Polska (EOG)

Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy dla osób uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Ustawienia zaawansowane Wstecz