Wapno pomaga w przeziębieniu?

Obrazek użytkownika farmacja.pl
Autor: farmacja.pl / Opublikowano: 2016-11-22 10:40:32 /

Jesień – chłodno, wieje, często pada… sezon przeziębieniowy w pełni. Część pacjentów próbuje pierwsze objawy infekcji opanować środkami dostępnymi bez recepty. Czasem oprócz typowych preparatów łagodzących objawy pacjenci chcą jeszcze coś dodatkowego... może wapno?

Przeziębienie należy do najczęstszych dolegliwości z jakimi pacjenci zgłaszają się do lekarza pierwszego kontaktu i stanowi również jedną z najczęstszych przyczyn nieobecności w pracy. Wydawałoby się banalna dolegliwość, ale powoduje obciążenie zarówno kieszeni pacjenta, jak i budżetu państwa [1,2].

Przeziębienie jako jednostka chorobowa to ostre zakażenie górnych dróg oddechowych. Najczęstszą przyczyną są rinowirusy (30-50%), a także koronawirusy (10-35%), wirus RS, adenowirusy, wirus grypy i grypy rzekomej (35-60%), które przenoszą się przez bezpośredni kontakt drogą kropelkową, a czasem pokarmową. W trzech pierwszych dobach choroby występuje największa zakaźność, ale wydalanie wirusa może trwać nawet do dwóch tygodni. W przebiegu przeziębienia dominują objawy śluzówkowe – takie jak wydzielina i pogorszenie drożności nosa, a także kaszel, drapanie lub ból gardła oraz stan podgorączkowy lub gorączka. Zwykle trwa 5-11 dni i ma charakter samoograniczający, a największe nasilenie objawów występuje w 2 i 3 dobie [1].

Zakażenie wirusowe można podzielić na 2 zasadnicze fazy, które poprzedza 1-2 dniowy okres wylęgania:

- fazę przekrwienno – obrzękowo – wysiękową zwaną naczyniową,
- fazę naciekową zwaną „fazą gęstego śluzu”[1].

Faza naczyniowa jest wynikiem odpowiedzi organizmu na wniknięcie wirusów, czego efektem jest częściowa martwica nabłonka dróg oddechowych i zaburzenie funkcji aparatu rzęskowego. Jest to sygnałem dla mechanizmów obronnych ustroju i do uwolnienia mediatorów stanu zapalnego (pierwotnych jak i wtórnych), które są odpowiedzialne za pierwsze kliniczne objawy zakażenia czyli ból, gorączkę, rozszerzenie naczyń i w konsekwencji wzrost ich przepuszczalności czego wynikiem jest wodnisty wyciek z nosa. Ustaje on stosunkowo szybko, a rozszerzone naczynia w obrębie zatok żylnych jamy nosa powodują uczucie zatkania nosa [3]. Charakterystyczny dla tej fazy infekcji suchy kaszel jest wynikiem zwiększonego drażnienia odsłoniętych zakończeń nerwowych w drogach oddechowych, a dodatkowo może go nasilać spływająca wodnista wydzielina [4].

Pierwsza faza stopniowo przechodzi w fazę naciekową – płynny śluz staje się gęstszy, co klinicznie jest widoczne w postaci zmiany charakteru wydzieliny z nosa i kaszlu, który staje się produktywny [3].

W przeziębieniu leczenie objawowe jest leczeniem pierwszego rzutu, a dopiero w przypadku wystąpienia powikłań stosuje się leczenie przyczynowe [1].
Czy rzeczywiście wapń będzie pomocny w łagodzeniu objawów infekcji? Jest on jednym z najważniejszych pierwiastków potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. 99% Ca w organizmie zawarte jest w tkance kostnej, 0,9% w tkankach miękkich, a 0,1% we krwi i płynie pozakomórkowym, gdzie pierwiastek ten wpływa na układ sercowo-naczyniowy, mięśniowy i nerwowy. Wapń pełni istotną funkcję w utrzymaniu integralności błon śluzowych, jak i powoduje zmniejszenie przepuszczalności naczyń [2,5] i zapewne te jego funkcje miałyby być pomocne terapii przeziębienia. Czy jednak tak jest?

W warunkach fizjologicznych stężenie wapnia w surowicy krwi wynosi 2,25-2,65mmol/l, co jest możliwe dzięki istnieniu złożonych mechanizmów kontroli wchłaniania z przewodu pokarmowego, wymiany z tkanką kostną oraz wydalania z moczem. Głównymi czynnikami regulującymi przemiany Ca są parathormon, kalcytonina i aktywne formy witaminy D. Istotną rolę odgrywają także estrogeny u kobiet i androgeny u mężczyzn. Rezerwuarem tego pierwiastka są kości i to z nich jest uruchamiany w wypadku hipokalcemii [2,5].

Skuteczność preparatów wapnia (zwykle podawanego w tabletkach musujących w połączeniu z witaminą C) w leczeniu przeziębienia to jedynie MIT!

Nie ma żadnych kontrolowanych badań potwierdzających jego korzystny wpływ na objawy przeziębienia. Jony Ca2+ nie wpłyną na przepuszczalność naczyń krwionośnych, ale spowodują zagęszczenie wydzieliny dróg oddechowych, co utrudni jej usunięcie i ograniczy skuteczność leków mukolitycznych i mukokinetycznych [6]. Wapń powoduje kondensację ujemnie naładowanych cząsteczek mucyny (glikoproteiny nadające śluzowi żelowatą, lepką konsystencję), co wpływa na właściwości reologiczne śluzu [7, 8]. Gęsty śluz powoduje zaburzenie funkcji i ruchu rzęsek, czego efektem jest zaleganie gęstej wydzieliny, co stwarza korzystne warunki do rozwoju bakterii i może prowadzić do rozwoju wtórnego zakażenia bakteryjnego [3]. Dodatkowo suplementowany wapń może wchodzić w interakcje z lekami przyjmowanymi przez pacjenta, między innymi nasilać toksyczność glikozydów naparstnicy, zmniejszać skuteczność atenololu, werapamilu czy tetracyklin [9].

Niestety słowa Johna G. Barlet'a, iż „medycyna zna niewiele chorób, w których stosuje się tak wiele nieskutecznych metod leczenia, jak ma to miejsce w wirusowych zakażeniach górnych dróg oddechowych", dotyczą też wapnia.

Literatura:

1. Rygalski M., Zawisza E. Postępowanie terapeutyczne w przeziębieniu
2. Danysz A., Buczko W. Kompendium farmakologii i farmakoterapii
3. Matysiak M. Leczenie wirusowych zakażeń dróg oddechowych
4. Frankiewicz T., Radzikowski A. Nowy mechanizm działania znanego leku – suchy wyciąg z bluszczu Hedera helix – racjonalna terapia stanów zapalnych dróg oddechowych
5. Calperos 500,1000 kaps. CHPL
6. Woroń J.,Korbut R. Polifarmakoterapia przyczyną wzrostu ryzyka wystąpienia niepożądanych działań leków
7. Ridley C., Kouvatsos N., Raynal B.D., Howard M., Collins R.F., Desseyn L., Jowitt T.A., Baldock C., Davis C.W., Hardingham T.E., Thornton D.J. Assembly of the respiratory mucin MUC5B: a new model for a gel-forming mucin
8. Zaleśna G., Gwoździński K. Struktura I właściwości mucyn śluzowych
9. Meszaros-Tutak A. Leki stosowane w przeziębieniu

PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj