Z opieką farmaceutyczną dookoła świata

Autor: Emilia Krupa / Opublikowano: 2017-09-07 11:57:47 /

Opieka farmaceutyczna nie jest wynalazkiem ostatnich lat. W różnych formach funkcjonuje na świecie już od kilku dekad. Oto krótki przegląd zasad jej świadczenia w wybranych krajach na całym świecie. Czy któreś z nich nadają się do wdrożenia w Polsce?

Idea opieki farmaceutycznej narodziła się już w latach 70. XX w. Było to naturalne uzupełnienie wszystkich działań prowadzonych w ramach systemu zdrowotnego, mające na celu optymalizację nawyków i zachowania pacjentów w kontekście stosowanych przez nich leków. Rozwój i promocja tej idei zajęła jednak wiele lat. Termin „opieka farmaceutyczna” został po raz pierwszy użyty przez Charlesa Heplera w 1990 roku. Wspólnie z Lindą Strand uznawani są za pionierów w promowaniu opieki farmaceutycznej. Między innymi dzięki nim idea zwiększania roli i znaczenia farmaceuty w systemie opieki zdrowotnej rozprzestrzeniła się na cały świat, przyjmując najróżniejsze formy. Przez blisko ćwierć wieku opracowywania procedur, tworzenia szkoleń i przyzwyczajania do niej społeczeństwa, opieka farmaceutyczna w końcu puka do drzwi polskich aptek. Czy jesteśmy na nią gotowi? Jak powinna funkcjonować? Zamiast odpowiadać na te pytania, zapraszamy do krótkiej wycieczki po krajach, w których opieka farmaceutyczna funkcjonuje w formach godnych naśladowania.

USA

Stany Zjednoczone Ameryki są uznawane za kolebkę opieki farmaceutycznej. W USA jest ona prawnie uregulowana i świadczona niektórych stanach, a farmaceuci otrzymują za to odpowiednie wynagrodzenie. Opieka farmaceutyczna stanowi ważną część edukacji uniwersyteckiej, dzięki czemu farmaceuci opuszczający mury swoich uczelni są już wysoko wykwalifikowanymi specjalistami w tej dziedzinie. W aptekach szczególną troską otacza się pacjentów przewlekle chorych. Dzięki temu bardziej efektywnie wykorzystuje się środki publiczne oraz te pochodzące od prywatnych ubezpieczycieli. Taka forma pracy odpowiada też samym farmaceutom. Wyniki badań, przeprowadzonych w amerykańskich aptekach ogólnodostępnych pokazały, że farmaceuci chcieliby zdecydowanie więcej czasu poświęcać na konsultację pacjentów, po to by pełniej wykorzystać swoją wiedzę fachową. Wynika to też z faktu, że w USA brak jeszcze narodowych regulacji względem przeprowadzania przeglądów lekowych, rozwiązywania problemów lekowych oraz szeroko pojętej opieki farmaceutycznej. Takie programy funkcjonują w kilku stanach, jednak nie mają charakteru programów ogólnokrajowych.

Przy tej okazji warto rzucić okiem na kształt rynku aptecznego w USA. Otóż aptekę może posiadać tam każdy, jednak osobą uprawnioną do wydawania leków na receptę jest jedynie licencjonowany farmaceuta. Każdy stan oddzielnie reguluje swoją politykę lekową oraz dostępność leków na lub bez recepty, ale zawsze nadrzędne znaczenie ma prawo federalne. Ilość aptek nie jest regulowana ani geograficznie, ani demograficznie. Co ciekawe, wiele stanów reguluje konkretnymi przepisami proporcje jakie powinny być zachowane między liczbą techników farmaceutycznych i farmaceutów w aptece.

Każdy amerykański farmaceuta zobowiązany jest do odbycia corocznych, standaryzowanych kursów kształcenia ustawicznego zaś licencja nadawana mu ma charakter ogólnokrajowy i jest aktywna we wszystkich stanach. Dodatkowo część stanów precyzuje przepisy względem techników dzieląc ich na grupę wykwalifikowaną (po specjalnym szkoleniu) oraz grupę niewykwalifikowaną. W USA obowiązuje zarówno narodowe ubezpieczenie zdrowotne dla najmniej zarabiających oraz dla osób starszych, ale także dość duży sektor prywatny. Istnieje trend na rynku aptek, w wyniku którego coraz więcej placówek jest przejmowanych przez sieci ogólnokrajowe.

Kanada

Rynek kanadyjski jest zdecydowanie jednym z najbardziej rozwiniętych pod względem opieki farmaceutycznej. Oferuje się tu praktycznie wszystkie elementy opieki wraz z pakietami tabletkowymi (systemy typu PillPack lub Dispill). Kanadyjski rynek nie posiada uniwersalnego systemu finansowania służy zdrowia. Każda z prowincji w nieco inny sposób lokuje środki publiczne dopuszczając tym samym dość duży udział prywatnych ubezpieczycieli. Co ważne – kanadyjski system opieki zdrowotnej finansuje opłaty związane z obsługą lekarską, jednak nie pokrywa wydatków związanych z realizacją recept.

Farmaceuci w Kanadzie zapewniają pacjentom pomoc w rzucaniu palenia oraz redukcji masy ciała, dokonują przeglądów lekowych, wyszukują i rozwiązują problemy lekowe, a także wspomagają opiekę paliatywną nad pacjentami terminalnymi. Ustalenia odnośnie szczepień są oddzielnie regulowane przez każdą prowincję, jednak w większości dopuszcza się też wykonywanie wielu szczepień przez farmaceutów. Niektóre prowincje (np. Alberta) przyznały farmaceutom prawa do przepisywania leków na receptę po odbyciu specjalnego przeszkolenia, w innych zaś farmaceuta jest ograniczony jedynie do polecania preparatów OTC. Na terenach wiejskich dostęp do porady lekarskiej lub farmaceutycznej jest bardzo często utrudniony. W związku z tym część prowincji wyraziła zgodę na sprzedaż podstawowych medykamentów poprzez automaty oraz roboty do wydawania leków, które jednak pozostają pod kontrolą farmaceuty znajdującego się nawet kilkaset kilometrów od automatu.

Kanadyjskie grono farmaceutów liczy sobie około 31 000 osób, z czego 80% pracuje w aptekach ogólnodostępnych. Kraj klonowego liścia stanowi dość nietypowy rynek ze względu na swoją powierzchnię. Zdecydowana większość obywateli mieszka w południowej części kraju, jednak nawet pomimo tego średnia odległość, jaką musi pokonać pacjent, aby dotrzeć do apteki wynosi ponad 300 kilometrów. Zapotrzebowanie na farmaceutów jest więc znaczne, przez co kanadyjskie uczelnie zwiększają rekrutację na ten kierunek. Rynek jest na tyle nienasycony, iż około 40% zarejestrowanych farmaceutów było kształconych lub uzyskało kwalifikacje poza rejonem Kanady i USA. Według danych z 2013 roku, zdecydowana większość aptek należy do narodowych sieci kanadyjskich lub innych sieci o obcym kapitale, których łącznie jest ponad 7000. Apteki niezależne w 2013 roku liczyły sobie około 1600 placówek. Dzięki niskim koszty prowadzenia, ale również dedykowanym konkretnemu pacjentowi usługom farmaceutycznym, apteki indywidualne mogą skutecznie konkurować z aptekami sieciowymi.

Australia

Opieka farmaceutyczna w Australii stoi na bardzo wysokim poziomie. Farmaceuci są specjalistami w swojej dziedzinie i wspomagają zarówno pacjenta, jak i lekarza w prawidłowej farmakoterapii. Jak wskazują najnowsze wyniki badań, farmaceuci są tam postrzegani przez lekarzy i pacjentów jako bardzo ważne osoby w systemie opieki zdrowotnej, a ich zaangażowanie w opiekę nad chorymi jest doceniane przez całe społeczeństwo. Farmaceuci zarabiają na udzielanych w aptece poradach, ale także odpowiadają za wszelkie błędy wykonane w czasie pracy. Każda porada farmaceuty jest rejestrowana w systemie refundacji leków (PBS), który wielokrotnie weryfikuje poprawność realizowanych preskrypcji. Farmaceuta, który utraci swoje uprawnienia nie może ani kierować apteką, ani nawet w niej pracować.

Według danych z 2015 roku, w Australii właścicielem apteki może być jedynie licencjonowany, zarejestrowany farmaceuta. Apteka może być niezależna lub może być członkiem grupy bannerowej (coś na kształt franczyzy). Nie uświadczymy w Australii żadnych wielonarodowościowych sieci aptecznych, ani też sieci wyłącznie narodowych.

Wielka Brytania

Kolejnym krajem, w którym opieka farmaceutyczna stoi na wyższym poziomie zaawansowania jest Wielka Brytania. Farmaceuta jest tam obowiązkowym elementem systemu opieki zdrowotnej. Spora część podstawowego kontaktu z pacjentem spoczywa na barkach techników farmaceutycznych, natomiast farmaceuta nadzoruje wszystkie specjalistyczne elementy systemu – w tym wiele różnych usług zdrowotnych, takich jak:

- New Medicine Service – to usługa wspomagająca edukowanie pacjentów na temat nowo przepisanych leków. Dzięki temu systemowi pacjent pojawiający się w aptece z receptą na nowy lek, jeśli czuje się niepewnie lub nie wie zbyt wiele o leku, otrzymuje od farmaceuty komplet informacji na temat specyfiku. Farmaceuta weryfikuje także stan pacjenta w przypadku nowo przepisanych leków kontrolując tym samym czy nie pojawiły się działania niepożądane


- Medicines Use Review (MUR) – konsultacja farmaceuty z pacjentem, która polega na sprawdzeniu podczas wizyty w aptece zażywanych przez pacjenta leków pod kątem prawidłowego dawkowania, interakcji, działań niepożądanych. Narodowy System Opieki Zdrowotnej (NHS) sugeruje, aby każdy pacjent przyjmujący co najmniej 2 leki udał się na taką konsultację raz na rok. Farmaceuta otrzymuje wynagrodzenie za wykonanie każdego z takich przeglądów

Oprócz tego funkcjonują w aptekach również programy: kontroli wagi oraz rzucania palenia, kontroli ciśnienia i cukru, a także porady tematyczne oraz specjalistyczna obsługa osób uzależnionych od narkotyków czy Electronic Prescribing System (EPS) – program będący nadal w fazie testów, służący do przesyłania recept bezpośrednio do konkretnej apteki, którą wskaże dany pacjent.

Wśród aptek występuje bardzo duża konkurencja i prześciganie się na dostępne dla pacjenta usługi. Aptekarz w Wielkiej Brytanii po odbyciu specjalnych kursów może otrzymać uprawnienia do przepisywania leków na receptę lub w ramach kontynuacji bez konieczności wizyty pacjenta u lekarza. Także po odbyciu specjalnego przeszkolenia farmaceuta może wykonywać szczepienia przeciw grypie czy rakowi szyjki macicy. Bardzo wiele ułatwiających życie pacjenta czynności może wykonać farmaceuta w aptece podczas specjalnej, prywatnej konsultacji. Prócz wyżej wymienionych, może wydać pacjentowi np. Viagrę bez recepty (warunkiem są aktualne badania i brak przeciwwskazań), darmowe prezerwatywy nastolatkom, a po przeprowadzeniu wywiadu z pacjentką także pigułkę „antykoncepcji awaryjnej”. Ponadto, farmaceuta może także odesłać pacjenta, nawet w trybie pilnym, z powrotem do lekarza na konsultację w przypadku przerwania kuracji lub wystąpienia działań niepożądanych. Programy proponowane przez NHS są refundowane, a apteka może dobrowolnie przystąpić do ich realizacji.

Warto też wspomnieć, że w brytyjskich aptekach nie ma receptury. Usługę taką świadczy zewnętrzna, certyfikowana firma specjalizująca się w produkcji tego typu leków. Wykonywanie leków jest jednak coraz rzadsze nawet mimo takiej optymalizacji kosztów oraz wykorzystania środków.

Proporcje rynku brytyjskiego wskazują na mieszany udział dużych sieci aptecznych, mniejszych sieci oraz aptek indywidualnych. Według danych statystycznych NHS za lata 2014-2015 niezależne apteki stanowią 38,5% wszystkich aptek na rynku brytyjskim, podczas gdy pozostała część (ponad 60%) jest rozdzielona na różnego rodzaju sieci, między innymi małe sieci (9% rynku), duże sieci (44,7%), supermarkety (6,8%).

Węgry

Wdrażanie opieki farmaceutycznej na Węgrzech jest regulowane przez konkretne przepisy prawa. Farmaceuta chcący ją prowadzić musi uzyskać licencję. Tamtejsze uniwersytety medyczne powoli przystosowują się do nowej rzeczywistości wprowadzając kształcenie z opieki farmaceutycznej do programu nauczania pierwszego semestru piątego roku studiów. Regulacja opieki farmaceutycznej opisana jest w osobnej dyrektywie, w której znajdują się zobowiązania farmaceutów do:

• oceny interakcji stosowanych przez pacjenta leków
• raportowania zgłoszeń działań niepożądanych
• wydawania odpowiedników zgodnie z nazwami międzynarodowymi oraz własnymi kompetencjami
• współdziałanie z pacjentem na rzecz polepszenia jego edukacji zdrowotnej i bezpieczeństwa lekowego
• zapewnienie odpowiednich porad fachowych

Dodatkowo farmaceucie za usługę farmaceutyczną przysługuje opłata związana z uznaniem przez państwo wysokich kompetencji farmaceutów oraz ich korzystnego wpływu na oszczędności w budżecie.

W 2011 roku została na Węgrzech przeprowadzona rewolucja i rekonstrukcja rynku aptecznego. Obecnie właścicielem apteki może być tam farmaceuta lub spółka, w której farmaceuta ma co najmniej 50% udziałów. Nowe apteki powstają w wyniku przetargów ogłaszanych przez państwowy organ administracyjny systemu ochrony zdrowia, gdzie na podstawie wyznaczonych kryteriów, takich jak np. wydłużone godziny otwarcia, ewentualne dyżury całodobowe lub inne udogodnienia dla społeczeństwa, wyłaniani są oferenci najlepiej je spełniający. Pojedynczy farmaceuta lub podmiot nie może posiadać więcej niż 4 aptek, zaś nowopowstałe apteki nie mogą być własnością hurtowni farmaceutycznych oraz producentów leków.

Japonia

Mimo dużej odległości dzielącej nas od Japonii, oba rynki apteczne mają coś wspólnego. Podobnie jak w Polsce, właścicielem apteki może być tam zarówno farmaceuta, jak i osoba niezwiązana bezpośrednio z zawodem. W rezultacie zdecydowana większość aptek jest w rękach niefarmaceutów, z czego duża liczba należy do sieci aptecznych. Na tym podobieństwa się kończą. W Japonii istnieje bowiem możliwość otwarcia apteki, w której nie będzie pracował farmaceuta, jednak wtedy jej asortyment jest zawężany do leków dostępnych bez recepty, suplementów oraz środków ziołowych. Farmaceuta, który niedawno zdobył licencję zawodową nie musi przechodzić dodatkowego szkolenia, aby mógł przepisywać recepty.

Duży nacisk kładzie się w Japonii na współpracę pomiędzy farmaceutą, lekarzem oraz dentystą. Podobnie jak w Europie, problemem Kraju Kwitnącej Wiśni jest starzenie się społeczeństwa, w związku z czym zapotrzebowanie na świadczenia opieki farmaceutycznej wciąż rośnie. W Japonii coraz popularniejsze stają się apteki rodzinne, w których kluczowe jest nawiązanie długoterminowej relacji z pacjentem. Farmaceuta, podobnie jak lekarz, posiada dostęp do danych medycznych, dzięki czemu łatwiejsza jest współpraca i budowanie relacji z pacjentem. Według opinii Japońskiej Izby Farmaceutycznej farmaceuta chcący się specjalizować w opiece nad ludźmi starszymi powinien posiadać mniejszą ogólną liczbę pacjentów, aby mógł na spokojnie poświęcić swój czas i wiedzę na konsultację z pacjentem.

Na aptecznych półkach dominują produkty i leki japońskie, co bezpośrednio wynika z tamtejszej tradycji, zasobów naturalnych i specyficznej filozofii życia Japończyków. System kontroli leków jest praktycznie w całości skomputeryzowany dzięki czemu lekarz jest w stanie zobaczyć czy pacjent wykupił leki oraz czy ewentualnie może mieć z czymś problem.

Kraje, w których funkcjonuje opieka farmaceutyczna można by wymieniać w nieskończoność: Finlandia, Dania, Niemcy, Nowa Zelandia… Warto przyglądać się im wszystkim przyglądać i czerpać z ich doświadczeń w prowadzeniu i finansowaniu opieki farmaceutycznej. Chcąc wprowadzić tego typu świadczenie w Polsce, konieczne jest jednak wdrożenie systemu dopasowanego do naszych realiów – nie da się przenieść na nasz grunt żadnego z poznanych i opisanych w innych krajach. Ważne jest też uświadomienie społeczeństwu, politykom i lekarzom, że wykorzystanie wiedzy farmaceutów, jest niezbędne do poprawy funkcjonowania całej służby zdrowia.

Udostępnij
PILNE
ZAMKNIJ
Oświadczenie

Dostęp do zawartości serwisu farmacja.pl jest możliwy
dla osób uprawnionych do wystawia recept
lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi.

Oświadczam, że jestem lekarzem, farmaceutą
lub osobą prowadzącą zaopatrzenie w produkty lecznicze.


Akceptuj