REKLAMA
Autor: Redakcja Aptekarz pl Opublikowano: 3 stycznia 2020

Zespół suchego oka – co może polecić farmaceuta?

Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA

Zespół suchego oka jest złożoną chorobą powierzchni oka, gdzie obserwuje się utratę homeostazy filmu łzowego oraz towarzyszące temu objawy oczne. Głównymi czynnikami składającymi się na patogenezę zespołu suchego oka są: niestabilność i hiperosmolarność filmu łzowego, stan zapalny i uszkodzenie struktur powierzchni oka oraz nieprawidłowości neurosensoryczne.

Czym jest zespół suchego oka?

Częstość występowania zespołu suchego oka waha się w szerokich granicach. W międzynarodowych badaniach epidemiologicznych oszacowano, że od 5% do 30% populacji powyżej 50 r.ż. doświadcza objawów wspomnianej jednostki chorobowej. Zauważono również, że częściej występuje ona u kobiet (do 1,5 raza częściej niżeli u mężczyzn) oraz u Azjatów.

REKLAMA

Wśród czynników sprzyjających czy zwiększających ryzyko powstawania choroby wymienia się współcześnie przede wszystkim czynniki środowiskowe, tj. zanieczyszczenie powietrza, korzystanie z komputera czy niska wilgotność w klimatyzowanych i ogrzewanych pomieszczeniach oraz czynniki okulistyczne (alergiczne zapalenie spojówek, noszenie soczewek, dysfunkcja gruczołów Meiboma) czy ogólne (zespół Sjoegrena, niedobór androgenów, choroba tarczycy, rasa, płeć, wiek). Poza tym objawy zespołu suchego oka mogą się również pojawić na skutek przyjmowanych leków (terapia substytucyjna estrogenami, leki przeciwhistaminowe, przeciwdepresyjne, przeciwlękowe, preparaty izotretinoiny, cholinolityki, leki moczopędne lub β-blokery).

REKLAMA

Patomechanizm zespołu suchego oka z hiperosmolarnością w roli głównej

Bardzo nam znane czynności z życia codziennego jak czytanie, korzystanie z monitorów komputerowych czy ekranu tableta, telefonu i telewizora zdecydowanie wydłuża nam odstęp pomiędzy mrugnięciami. Gdy mrugamy mniej (lub gdy jakość wydzieliny z gruczołów Meiboma jest gorsza) warstwa tłuszczowa filmu łzowego nie ma szans na odnowienie, a co za tym idzie powierzchnia naszego oka, nie posiada wtedy odpowiedniej ochrony przed nadmiernym parowaniem łez. Przyczynia się to do wzrostu osmolarności filmu łzowego, a następnie powstania objawów zespołu suchego oka przez uruchomienie wielu reakcji obronnych i reakcji zapalnych prowadzących do uszkodzenia powierzchni oka. Prozapalne cytokiny powodują napływ komórek zapalnych na powierzchnię oka, którego nawilżenie jest niewystarczające, film łzowy zostaje przerwany i znów wzrasta jego osmolarność. Hiperosmolarność powoduje uszkodzenie powierzchni oka zarówno w sposób bezpośredni, jak i poprzez zapoczątkowanie reakcji zapalnej.  Koło się zamyka, ale ciągle się powtarza, co prowadzi do nieustępujących objawów i przewlekłych zmian, które zdecydowanie wymagają leczenia.

Najczęściej zgłaszanymi objawami zespołu suchego oka są:

  • pieczenie, swędzenie, podrażnienie oczu;
  • uczucie piasku, ciała obcego pod powiekami;
  • ból podczas mrugania;
  • zaczerwienienie;
  • nadwrażliwość na światło.

Wyróżnia się dwie postacie suchego oka:

  • związana z niedoborem warstwy wodnej (ang. aqueous deficient dry eye; ADDE), gdzie zwiększona osmolarność łez wynika z ze zmniejszeniem ich wydzielania przy prawidłowym parowaniu;
  • spowodowana nadmiernym parowaniem (ang. evaporative dry eye; EDE), w której obserwuje się prawidłową czynność gruczołów łzowych, a hiperosmolarność spowodowana jest dysfunkcją gruczołów Meiboma, nieprawidłowym mruganiem lub uszkodzeniem powierzchni oka. Postać ta jest najczęściej obserwowana wśród pacjentów.

Terapia wielokierunkowa

Podstawowym celem w leczeniu zespołu suchego oka jest przywrócenie równowagi powierzchni oka oraz pobudzenie powstawania prawidłowego filmu łzowego, który zapewni jego odpowiednią ochronę.  Terapia zespołu suchego oka zależy od stopnia dolegliwości występujących u pacjenta i składa się na nią wiele czynników:

  1. Początkowo zaleca się przede wszystkim dokładną higienę powiek obejmującą ciepłe okłady (ok. 40°C przez 10 min), masaż w kierunku ujść gruczołów Meiboma oraz cykliczne oczyszczanie brzegów powiek specjalnie do tego przeznaczonymi preparatami (płyny lub nasączone chusteczki) pozbawionymi konserwantów.
  2. Kolejnym punktem jest wkraplanie sztucznych łez. Najczęściej preparaty przeznaczone do suplementacji łez zawierają w swoim składzie hyperomelozę, hydroksymetylocelulozę, karboksymetylocelulozę. Pomagają one w łagodnych stanach zespołu suchego oka i wymagają częstej aplikacji (nawet co pół godziny), którą można zmniejszyć w miarę ustępowania objawów. Ważnym składnikiem jest również kwas hialuronowy (często w połączeniu z dekspantenolem), który występuje w postaci kropel lub żelu (u pacjentów z bardziej nasiloną postacią zespołu suchego oka). Posiada on właściwości wiążące wodę, co znacznie zmniejsza stopień parowania łez i pozytywnie wpływa na homeostazę filmu łzowego.
  3. W przypadku umiarkowanych dolegliwości dyskomfortu ocznego, swędzenia, światłowstrętu z ograniczeniem aktywności koniecznym jest włączenie również maści nawilżających. Produkty takie zawierają w swoim składzie mieszankę ciekłej parafiny i lanoliny, co umożliwia przedłużenie działania nawilżającego. Ze względu na to, że mogą powodować rozmazane widzenie, stosuje się je na noc.
  4. Wśród pacjentów, u których istnieje ryzyko rozwoju infekcji bakteryjnych czy zakażenia nużeńcem zaleca się również stosowanie preparatów, czy okładów z olejkiem z drzewa herbacianego lub miejscowych antybiotyków.
  5. W cięższych przypadkach zespołu suchego oka koniecznym może się okazać wprowadzenie również leków na receptę (miejscowo stosowane kortykosteroidy, miejscowe preparaty z azytromycyną, doustne stosowanie pochodnych tetracyklin, miejscowo stosowana cyklosporyna 0,1%, leczenie z zastosowaniem intensywnego światła pulsacyjnego czy interwencja chirurgiczna).

Warto również wytłumaczyć pacjentowi, że w trakcie leczenia zespołu suchego oka poza stosowaniem odpowiednich preparatów redukujące objawy należy również pamiętać o modyfikacji czynników środowiskowych (stosowanie nawilżaczy powietrza, zadbanie o odpowiednią higienę snu i pracy przed monitorem, ochrona oczu przy słonecznej, ale też wietrznej i mroźnej pogodzie, suplementacja kwasami omega-3).

Polecając pacjentowi jakikolwiek preparat, należy pamiętać by nie zawierał on konserwantów! Ze względu na udowodnione prozapalne i cytotoksyczne działanie środków konserwujących w leczeniu suchego oka powinny być zalecane preparaty miejscowe bez konserwantów.

Zespół suchego oka problemem współczesnej cywilizacji

Ze względu na współczesny system pracy coraz częściej do apteki przychodzą pacjenci z podobnymi objawami, nieświadomi swoich dolegliwości, myśląc, że to przejściowe. Warto zebrać dokładniejszy wywiad, dopytać jak często występują następujące objawy i dokładnie je sprecyzować. Będziemy wtedy w stanie polecić odpowiedni preparat i w przypadku usłyszanych niepokojących dolegliwości skierować pacjenta do okulisty. Zespołu suchego oka nie należy bagatelizować, jest to schorzenie wymagające długookresowej terapii i im szybciej zostanie zdiagnozowane, tym pacjent ma większą szansę na uniknięcie cięższych powikłań.

Bibliografia

  1. Craig J.P., Nichols K.K., Akpek E.K., Caffery B., Dua H.S. et al. TFOS DEWS II definition and classification report. The Ocular Surface. 15, 276-283.
  2. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Okulistycznego dotyczące diagnostyki I leczenia Zespołu Suchego Oka.
  3. Paul Rutter, Opieka Farmaceutyczna, Redakcja wydania polskiego Janusz Pluta, Wyd. 4, Wrocław, Edra Urban & Partner, 2018, ISBN 978-83-660067-23-3
Artykuł pochodzi z serwisu
REKLAMA
REKLAMA

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych